Skip to main content

Full text of "The Oxford book of Latin verse : from the earliest fragments to the end of the Vth century A.D."

See other formats


The 
Oxford Book 

Of Latin Verse 



HENRY FROWDE, 

PUBLISHER TO THE UNIVERSITY OF OXFORD 
LONDON, EDINBURGH, NEW YORK, TORONTO 

MELBOURNE AND BOMBAY 




The 

Oxford Book 

Of Latin Verse 



From the earliest fragments to the end 
of the V'^ Century a.d. 

Chosen by 
HnV^fbarrod 



Fellow of Merton Colle 



g^- 




PREFACE 

THE plan of this book excludes epic and the drama, 
and in general so much of Roman poetry as could 
be included only by a licence of excerpt mostly 
dangerous and in poetry of any architectonic pretensions 
intolerable. If any one remarks as inconsistent with this 
plan the inclusion of the more considerable fragments of 
Ennius and the early tragedians, I will only say that I have 
not thought it worth while to be wiser here than Time and 
Fate, which have of their own act given us these poets in 
lamentable excerpt. A more real inconsistency may be 
found in my treatment of the didactic poets. It seemed 
a pity that Didactic Poetry — in some ways the most 
characteristic product of the Roman genius — should, in 
such a Collection as this, be wholly unrepresented. It 
seemed a pity : and it seemed also on the whole un- 
necessary. It seemed unnecessary, for the reason that 
many of the great passages of Lucretius, Vergil, and 
Manilius hang so loosely to their contexts that the poets 
themselves seem to invite the gentle violence of the ex- 
'Cerptor. These passages are ' golden branches ' set in an 
alien stock — non sua semlnat arbos. The hand that would 



PREFACE 

l)luck them must be at once courageous and circumspect. 
But they attend the fated despoiler ; 

Ergo alte uestiga oculis et rite repertum 

carpe manu,' namque ipse uolens faciHsque sequelur 

si te fata uocant. 

Even outside Didactic Poetry I have allowed myself an 
occasional disloyalty to my own rule against excerpts. I 
have, for examj^le, detached one or two lyrics from the 
Tragedies of Seneca. And, again, from the long and 
sometimes tedious Itinerar'ium of Rutilius I have detached 
the splendid apostrophe to Rome which stands in the 
forefront of that poem. These are pieces without which 
no anthology of Latin poetry would be anything but 
grotesquely incomplete. And after all we should be the 
masters and not the slaves of our own rules. 
V , Satire finds no place in this book. Horace is repre- 
sented only by his lyrics. Juvenal and Persius are not 
represented at all. The Satires and Epistles of Horace are 
books of deep and wide influence. They have taught 
lessons in school which have been remembered in the world. 
They have made an appeal to natures which teaching more 
profound and spiritual leaves untouched. By their large 
temper and by their complete freedom from cant they have 
achieved a place in the regard of men from which they are 
not likely to be dislodged by any changes of literary 
fashion or any fury of the enemies of humane studies. 
I am content to leave them in this secure position, and not 
to intrude them into a Collection where Horace himself 



PREFACE 

would have known them to be out of place. Indeed, he 
has himself said upon this subject all that needs to be said.* 
Persius similarly, in the Prologue to his Satires^ excludes 
himself from the company of the great poets. Nor can 
I believe that Jujenal has any place among them. In the 
rhetoric of rancour he is a distinguished practitioner. But 
he wants two qualities essential to great poetry — trutkimd 
humanity. I say this because there are critics who speak 
of Juvenal as though he were Isaiah. 

My Selection begins with fragments of the Saliar hymns, 
and ends with the invocation of Phocas to ' Clio, reverend 
wardress of Antiquity/ If I am challenged to justify these 
termini, I will say of the first of them that I could not 
begin earlier, and that it is commonly better to take the 
beginnings offered to us than to make beginnings for our- 
selves. The lower terminus is not so simple a matter. 
I set myself here two rules. First, I resolved to include 
no verse which, tried by what we call ' classical' standards, 
was metrically faulty. Secondly, I judged it wiser to 
exclude any poetry definitely Christian in character — a rule 
which, as will be seen, does not necessarily exclude all the 
work of Christian poets. Within these limits, I was 
content to go on so long as I could find verse instinct with 
any genuine poetic feeling. The author whose exclusion 
I most regret is Prudentius. If any one asks me, Where is 
Merobaudes ? where ' Sedulius ? where Dracontius ? I 
answer that they are where they have always been — out of 

^ Sat, I. iv. 39 sqq. 

vii 



PREFACE 

account. Interesting, no doubt, in other ways, for the 
student of poetry they do not count. Prudentius counts. 
He has his place. But it is not in this Collection. It is 
among other memories, traditions, and aspirations, by the 
threshold of a world where Vergil takes solemn and fated 
leave of those whom he has guided and inspired : 

Non aspettar mio dir piil ne mio cenno. 

I have spent a good deal of labour on the revision of 
texts : and I hope that of some poems, particularly the less 
known poems, this book may be found to offer a purer 
recension than is available elsewhere. I owe it to myself, 
however, to say that I have sometimes preferred the con- 
venience of the reader to the dictates of a rigorous 
criticism. I have thought it, for example, not humane to 
variegate the text of an Anthology with despairing obeli : 
and occasionally I have covered up an indubitable lacuna 
by artifices which I trust may pass undetected by the 
general reader and unreproved by the charitable critic. 

H. W. G. 

Oxford, Sept. 2, 1^12. 



VUl 



INTRODUCTION 

I 

1ATIN poetry begins where almost all poetry beg[nS;— 
in the rude ceremonial of a primitive people placating 
^an unknown and dreaded spiritual world. The 
earliest fragments are priestly incantations. In one of 
these fragments the Salii placate Leucesius, the god of 
lightning. In another the Arval Brethen placate Mars 
or Marmar, the god of pestilence and blight {lues rues). 
The gods are most dreaded at the seasons most important 
to a primitive people, seed-time, for example, and harvest. 
The Salii celebrated Mars at seed-time — in the month 
which bears his name, mensis Marti us. The name of the 
Arval Brethren betrays their relation to the gods who watch 
the sown fields. The aim of this primitive priestly poetry 
is to get a particular deity into the power of the worshipper. 
To do this it is necessary to know his name and to use it. 
In the Arval hymn the name of the god is reiterated — it 
is a spell Even so Jacob wished to know — and to use — 
the name of the god with whom he wrestled. These 
priestly litanies are accompanied by wild dances — the Salii 
are, etymologically, 'the Dancing men' — and by the 
clashing of shields. They are cast in a metre not unsuited 
to the dance by which they are accompanied. This is the 
famous Saturnian metre, which remained the metre of all 
Latin poetry until the coming of the Greeks. Each verse 
falls into two halves corresponding to the forward swing 
a 3 ix 



INTRODUCTION 

and the recoil of the dance. Each half-verse exhibits three 
rhythmical beats answering to the beat of a three-step 
dance. The verse is in the main accentual. But the 
accent is hieratic. The hieratic accent is discovered 
chiefly in the first half of the verse ; where the natural 
accent of a disyllabic word is neglected and the stress falls 
constantly on the final syllable.^ This hieratic accent in 
primitive Latin poetry is important, since it was their 
familiar use of it which made it easy for the Romans to 
adapt the metres of Greece. 

The first poets, then, are the priests. But behind the 
priests are the people — moved by the same religious beliefs 
and fears, but inclined, as happens everywhere, to make of 
their ' holy day * a ' holiday '. And hence a different 
species of poetry, known to us chiefly in connexion with 
the harvest-home and with marriage ceremonial — the so- 
called Fescennine poetry. This poetry is dictated by much 
the same needs as that of the priests. It is a charm 
against fasclnum, * the evil eye ' : and hence the name 
Fescennine. The principal constituent element in this 
Fescennine poetry was obscene mo^ery. This obscenity 
was magical. But just as it takes two to make a quarrel, 
so the obscene mockery of the Fescennine verses required 
two principals. And here, in the improvisations of the 
harvest-home, we must seek the origins of two important 
species of Latin poetry — drama and satire. 

There was magic In the house as well as in the fields. 
Disease and Death demanded, in every household, incan- 

' I follow here the ' orthodox ', or popular, view. But see 
Notes, pp. 505-12. 

X 



INTRODUCTION 

tations. We still possess fragments of Saturnian verse 
which were employed as charms against disease. Magic 
dirges {neniae) were chanted before the house where a dead 
man lay. They were chanted by a praefca, a professional 
' wise woman ', who placated the dead man by reiterated 
praise of him. These chants probably mingled traditional 
formulae with improvisation appropriate to particular cir- 
cumstances. The office of the praefica survived into a late 
period. But with the growth of Rationalism it very early 
came into disrepute and contempt. Shorter lived but more 
in honour was an institution known to us only from casually 
preserved references to it in Cato and Varro. This was 
the Song in Praise of Famous Men which was sung at 
banquets. Originally it was sung by a choir of carefully 
selected boys i^pueri modest't), and no doubt its purpose was 
to propitiate the shades of the dead. At a later period the 
boy choristers disappear, and the Song is sung by individual 
banqueters. The ceremony becomes less religious in 
character, and exists to minister to the vanity of great 
families and to foster patriotism. In Cato's time the 
tradition of it survived only as a memory from a very 
distant past. Its early extinction must be explained by the 
wider use among the Romans of written memorials. Of 
these literary records nothing has survived to us : even of 
epitaphs preserved to us in inscriptions none is earlier than 
the age of Cato. So far as our knowledge of Latin 
literature extends we pass at a leap from what may be 
called the poetry of primitive magic ^ to Livius Andronicus* 

^ For what is said here of this poetry of primitive magic cf. 
Horace, Epp. II. i. 1 34 sqq. 

xi 



INTRODUCTION 

translation of the Odyssey. Yet between the work of 
Livius and this magical poetry there must lie a considerable 
literary development of which we know nothing. Two 
circumstances may serve to bring this home to us. The 
first is that stage plays are known to have been performed 
in Rome as early as the middle of the fourth century. 
The second is that there existed in Rome in the time of 
Livius a school of poets and actors who were sufficiently 
numerous and important to be permitted to form a Guild or 
College. 

The position of Livius is not always clearly understood. 
We can be sure that he was not the first Roman poet. 
Nor is it credible that he was the first Greek teacher to 
find his way to Rome from Southern Italy. To what does 
he owe his pre-eminence ? He owes it, in the first place, 
to what may be called a mere accident. He was a school- 
master : and in his Odyssey he had the good fortune to 
produce for the schools precisely the kind of text-book 
which they needed : a text-book which was still used in 
the time of Horace. Secondly, Livius Andronicus saved 
Roman literatuie from being destroyed by Greek literature. 
We commonly regard him as the pioneer of Hellenism. 
This view needs correcting. We shall probably be nearer 
the truth if we suppose that Livius represents the reaction 
against an already dominant Hellenism. The real peril 
was that the Romans might become not too little but too 
much Hellenized, that they might lose their nationality as 
completely as the Macedonians had done, that they might 
employ the Greek language rather than their own for both 
poetry and history. From this peril Livius — and the 
xii 



INTRODUCTION 

patriotic nobles whose ideals he represented — saved Rome. 
It is significant that in his translation of the Odyssey he 
employs the old Saturnian measure. Naevius, a little later, 
retained the same metre for his epic upon the Punic Wars. 
In the epitaph which he composed for himself Naevius says 
that ' the Camenae ', the native Italian muses, might well 
mourn his death, * for at Rome men have forgotten to speak 
in Latin phrase'. He is thinking of Ennius, or the school 
which Ennius represents. Ennius* answer has been pre- 
served to us in the lines in which he alludes scornfully to 
the Punka of Naevius as written ' in verses such as the 
Fauns and Bards chanted of old ', the verses, that is, of 
the old poetry of magic. Ennius abandons the Saturnian 
for the hexameter. Livius and Naevius had used in drama 
some of the simpler Greek metres. It is possible that 
some of these had been long since naturalized in Rome — 
perhaps under Etrurian influence. But the abandonment 
of the Saturnian was the abandonment of a tradition five 
centuries old. The aims of Ennius were not essentially 
different from those of Livius and Naevius. But the 
peril of a Roman literature in the Greek language was 
past : and Ennius could afford to go further in his con- 
cessions to Hellenism. It had been made clear that both 
the Latin language and the Latin temper could hold their 
own. And when this was made clear the anti-Hellenic 
reaction collapsed. Cato was almost exactly contemporary 
with Ennius : and he had been the foremost representative 
of the reaction. But in his old age he cried ' Peccavi ', and 
set himself to learn Greek. 

Ennius said that he had three hearts, for he spoke three 

xiii 



INTRODUCTION 

tongues — the Greek, the Oscan, and the Latin. And 
Roman poetry has, as it were, three hearts. All through 
the Republican era we may distinguish in it three elements. 
There is the Greek, or aesthetic, element : all that gives 
to it form or technique. There is the primitive Italian 
element to which it owes what it has of fire, sensibility, 
romance. And finally there is Rome itself, sombre, 
puissant, and both in language and ideals conquering by 
mass. The effort of Roman poetry is to adjust these three 
elements. And this effort yields, under the Republic, 
three periods of development. The first covers the second 
century and the latter half of the third. In this the 
Hellenism is that of the classical era of Greece. The Italian 
force is that of Southern and Central Italy. The Roman 
force is the inspiration of the Punic Wars, The typical 
name in it is that of Ennius. The Roman and Italian ele- 
ments are not yet sufficiently subdued to the Hellenic. And 
the result is a poetry of some moral power, not wanting in 
fire and life, but in the main clumsy and disordered. The 
second period covers the first half of the first century. 
The Hellenism is Alexandrian. The Italian influence is 
from the North of Italy — the period might, indeed, be 
called the Transpadane period of Roman poetry. The 
Roman influence is that of the Rome of the Civil Wars. 
The typical name in it is that of Catullus — for Lucretius 
is, as it were, a last outpost of the period before : he stands 
with Ennius, and the Alexandrine movement has touched 
him hardly at all. In this period the Italian (perhaps 
largely Celtic) genius is allied with Alexandrianism in 
revolt against Rome : and in it Latin poetry may be said to 
xiv 



INTRODUCTION 

attain formal perfection. The third period is the Augustan. 
In it we have the final conciliation of the Greek, the Italian, 
and the Roman influences. The typical name in it is that 
of Vergil, who was born outside the Roman ciuitas, who 
looks back to Ennius through Catullus, to Homer through 
Apollonius. 

It is significant here that it is with the final unification 
of Italy (which was accomplished by the enfranchisement of 
Transpadane Gaul) that Roman poetry reaches its culmi- 
nation — and at the same time begins to decline. Of the 
makers of Roman poetry very few indeed are Roman. 
Livius and Ennius were ' semi-Graeci ' from Calabria, 
Naevius and Lucilius were natives of Campania. Accius and 
Plautus — and, later, Propertius — were Umbrian. Caecilius 
was an Insubrian Gaul. Catullus, Bibaculus, Ticidas, Cinna, 
Vergil were Transpadanes. Asinius Gallus came from 
Gallia Narbonensis, Horace from Apulia. So long as 
there was in the Italian municipia new blood upon which it 
could draw, Roman poetry grew in strength. But as soon 
as the fresh Italian blood failed Roman poetry failed — or 
at any rate it fell away from its own greatness, it ceased to 
be a living and quickening force. It became for the first 
time what it was not before — imitative ; that is to say it 
now for the first time reproduced without transmuting. 
Vergil, of course, ' imitates ' Homer. But observe the 
nature of this 'imitation'. If I may parody a famous 
saying, there is nothing in Vergil which was not previously 
in Homer — save Vergil himself. But the post-Vergilian 
poetry is, taken in the mass, without individuality. There is, 
of course, after Vergil much in Roman poetry that is inter- 

XV 



INTRODUCTION 

esting or striking, much that is brilliant, graceful, or noble. 
But even so it is notable that much of the best work seems 
due to the infusion of a foreign strain. Of the considerable 
poets of the Empire, Lucan, Seneca, Martial are of Spanish 
birth : and a Spanish origin has been — perhaps hastily — 
conjectured for Silius. Claudian is an Alexandrian, 
Ausonius a Gaul.^ Rome's role in the world is the 
absorption of outlying genius. In poetry as in everything 
else urh em fecit quod pr'ius or bis erat. 

If we are to understand the character, then, of Roman 
poetry in its best period, in the period, that is, which ends 
with the death of Augustus, we must figure to ourselves 
a great and prosaic people, with a great and prosaic language, 
directing and controlling to their own ends spiritual forces 
deeper and more subtle than themselves. Of these forces 
one is the Greek, the other may for convenience be called 
the Italian. In the Italian we must allow for a consider- 
able intermixture of races : and we must remember that 
large tracts at least of Northern Italy, notably Transpadane 
Gaul and Umbria, have been penetrated by Celtic influence. 
No one can study Roman poetry at all deeply or sympa- 
thetically without feeling how un-Roman much of it really 
is : and again — despite its Hellenic forms and its constant 
study of Hellenism — how un-Greek. It is not Greek and 
not Roman, and we may call it Italian for want of a better 
name. The effects of this Italian quality in Roman poetry 
are both profound and elusive ; and it is not easy to 
specify them in words. But it is important to seize them : 

^ Even of the ItaHan poets of the Empire few or none are 
Romans. Statius and Juvenal are Campanians, Persius is an 
Etrurian. 

xvi 



INTRODUCTION 

for unless we do so we shall miss that aspect of Roman 
poetry which gives it its most real title to be called poetry at 
all. Apart from it it is in danger of passing at its best for 
rhetoric, at its worst for prose. 

Ennius is a poet in whom the Roman, as distinct from 
the Italian, temperament has asserted itself strongly. It 
has asserted itself most powerfully, of course, in the 
Annals. Even in the Annals, however, there is a great 
deal that is neither Greek nor Roman. There is an 
Italian vividness. The coloured phraseology is Italian. 
And a good deal more. But it is in the tragedies — 
closely as they follow Greek models — that the Italian 
element is most pronounced. Take this from the 
Alexander : 

adest, adest fax obuoluta sanguine atque incendio i 
multos annos latuit, ciues, ferte opem et restinguite. 
iamque mari magno classis cita 
texitur, exitium examen rapit : 
adueniet, fera ueliuolantibus 
navibus complebit manus litora. 

Mr. Sellar has called attention to the ' prophetic fury ' of 
these lines, their ' wild agitated tones '. They seem, 
indeed, wrought in fire. Nor do they stand alone in 
Ennius. Nor is their fire and swiftness Roman. They 
are preserved to us in a passage of Cicero's treatise De 
Diuinat'lone : and in the same passage Cicero applies to 
another fragment of Ennius notable epithets. He speaks 
of it as poema tenerum et moratum et molle. The element of 
moratum, the deep moral earnestness, is Roman. The 
other two epithets carry us outside the typically Roman 

xvii 



INTRODUCTION 

temperament. Everybody remembers Horace's charac- 
terization of Vergil : 

molle atque facetum 
Vergilio annuerunt gaudentes rure Camenae. 

Horace is speaking there of the Vergil of the Trans- 
padane period : the reference is to the Eclogues, The 
Romans had hard minds. And in the Eclogues they 
marvelled primarily at the revelation of temperament which 
Horace denotes by the word molle. Propertius, in 
whose Umbrian blood there was, it has been conjectured, 
probably some admixture of the Celtic, speaks of himself as 
moUis in omnes. The ingenium molle^ whether in passion, as 
with Propertius, or, as with Vergil, in reflection, is that deep 
and tender sensibility which is the least Roman thing in the 
world, and which, in its subtlest manifestations, is perhaps 
the peculiar possession of the Celt. The subtle and 
moving effects, in the Eclogues^ of this molle ingenium^ are 
well characterized by Mr. Mackail, when he speaks of 
the * note of brooding pity ' which pierces the ' immature 
and tremulous cadences ' of Vergil's earliest period. This 
molle ingenium^ that here quivers beneath the half-divined 
' pain-of-the-world ', is the same temperament as that which 
in Catullus gives to the pain of the individual immortally 
poignant expression. It is the same temperament, again, 
which created Dido. Macrobius tells us that Vergil's Dido 
is just the Medea of Apollonius over again. And some 
debt Vergil no doubt has to Apollonius. To the Attic 
drama his debt is far deeper ; and he no doubt intended to 
invest the story of Dido with the same kind of interest as 
that which attaches to, say, the Phaedra of Eurrj^ides. 



INTRODUCTION 

Yet observe. Vergil has not hardness enough. He has 
not the unbending righteousness of the tragic manner. 
The rather hard moral grandeur of the great Attic 
dramatists, their fine spiritual steel, has submitted to a 
strange softening process. Something melting and sub- 
duing, something neither Greek nor Roman, has come 
in. We are passed out of classicism : we are moving 
into what we call romanticism. Aeneas was a brute. 
There is nobody who does not feel that. Yet nobody- 
was meant to feel that. We were meant to feel that 
Aeneas was what Vergil so often calls him, p'lus. But 
the Celtic spirit — for that is what it is — is over- 
mastering. It is its characteristic that it constantly girds 
a man — or a poet — and carries him whither he would not 
The fourth Aene'id is the triumph of an unconscionable 
Celticism over the whole moral plan of Vergil's epic. 

I will not mention Lesbia by the side of Dido. The 
Celtic spirit too often descends into hell. But I will take 
from Catullus in a different mood two other examples of 
the Italic romanticism. Consider these three lines : 

usque dum tremulum mouens 
cana tempus anilitas 
omnia omnibus annuit, 

— ' till that day when gray old age shaking its palsied head 
nods in all things to all assent.' That is not Greek nor 
Roman. It is the unelaborate magic of the Celtic tempera- 
ment. Keats, I have often thought, would have ^owed 
his eyes ' to be able to write those three lines. He hits 
sometimes a like matchless felicity : 

xix 



INTRODUCTION 

She dwells with Beauty, Beauty that must die, 
And Joy, whose hand is ever at his lips 
Bidding adieu. 

But into the effects which Catullus just happens upon by 
a luck of temperament Keats puts more of his life-blood 
than a man can well spare. 

Take, again, this from the Letter to Hortalus. Think 
not, says Catullus, that your words have passed from my 
heart, ^ 

ut missum sponsi furtiuo munere malum 

procurrit casto uirginis e gremio, 
quod miserae oblitae molli sub ueste locatum, 

dum aduentu matris prosilit, excutitur ; 
atque illud prono praeceps agitur decursu, 

huic manat tristi conscius ore rubor, 

— * as an apple, sent by some lover, a secret gift, falls from 
a maid's chaste bosom. She placed it, poor lass, in the 
soft folds of her robe and forgot it. And when her mother 
came towards her out it fell ; fell and rolled in headlong 
course. And vexed and red and wet with tears are her 
guilty cheeks ! ' 

That owes something, no doubt, to Alexandria. But 
in its exquisite sensibility, its supreme delicacy and tender- 
ness, it belongs rather to the romantic than to the classical 
literatures. 

Molle atque facetum : the deep and keen fire of mind, 
the quick glow of sensibility — that is what redeems litera- 
ture and life alike from dullness. The Roman, the typical 
Roman, was what we call a 'dull man \ But the Italian 
has this fire. And it is this that so often redeems Roman 

XX 



INTRODUCTION 

literature from itself. We are accustomed to associate the 
word facetus with the idea of ' wit '. It is to be connected, 
it would seem, etymologically with fax^ * a torch \ Its 
primitive meaning is ' brightness \ ' brilliance ' : and if we 
wish to understand what Horace means when he speaks of 
the element of ^facetum ' in Vergil, perhaps ' glow ' or ' fire ' 
will serve us better than ' wit '. Facetus, facetiae, infacetus, 
infacetiae are favourite words with Catullus. With lepldus, 
lllepidus, uenustus, tnuenustus they are his usual terms of 
literary praise and dispraise. These words hit, of course, 
often very superficial effects. Yet with Catullus and his 
friends they stand for a literary ideal deeper than the con- 
texts in which tliey occur : and an ideal which, while it no 
doubt derives from the enthusiasm of Alexandrian study, 
yet assumes a distinctively Italian character. Poetry must be 
facetus : it must glow and dance. It must have lepor : It 
must be clean and bright. There must be nothing slipshod, 
no tarnish. ' Bright is the ring of words when the right 
man rings them.* It must have uenustas, ' charm ', a cer- 
tain melting quality. This ideal Roman poetry never real- 
izes perhaps in its fullness save in Catullus himself. In the 
lighter poets it passes too easily into an ideal of mere 
cleverness : until with Ovid (and in a less degree Martial) 
lepor Is the whole man. In the deeper poets it is oppressed 
by more Roman ideals, 

'V\\Q facetum ingenium, as it manifests Itself in satire and 
invective, does not properly here concern us : it belongs to 
Another order of poetry. Yet I may be allowed to Illustrate 
from this species of composition the manner in which the 
Italian spirit in Roman jjoetry asserts for itself a dominating 

xxi 



INTRODUCTION 

and individual place. Satura quidem tola nostra est, says 
Quintilian. We know now that this is not so : that Quin- 
tilian was wrong, or perhaps rather that he has expressed 
himself in a misleading fashion. Roman Satire, like the 
rest of Roman literature, looks back to the Greek world. 
It stands in close relation to Alexandrian Satire — a litera- 
ture of which we have hitherto been hardly aware. Horace, 
when he asserted the dependence of Lucilius on the old 
Attic Comedy, was nearer the truth than Quintilian. But 
the influence of Attic Comedy comes to Lucilius (and to 
Horace and to Juvenal and to Persius) by way of the Alex- 
andrian satirists. From the Alexandrians come many of 
the stock themes of Roman Satire, many of its stock char- 
acters, much of its moral sentiment. The captator^ the 
/xe/xi/^t/>to(pos, the auarus are not the creation of Horace 
and Juvenal. The seventh satire of Juvenal is not the first 
' Plaint of the Impoverished Schoolmaster ' in literature. 
Nor is Horace Sat. II. viii the earliest ' Dinner with a 
Nouveau-Riche '. In all this, and in much else in Roman 
Satire, we must recognize Alexandrian influence. Yet even 
so we can distinguish clearly — much more clearly, indeed, 
than in other departments of Latin poetry — the Roman and 
the primitive Italian elements. ' Ecquid is homo habet 
aceti in pectore ? ' asks Pseudolus in Plautus. And Horace, 
in a well-known phrase, speaks of Italum acetum^ which the 
scholiast renders by ' Romana mordacitas'. This * vinegar' 
is the coarse and biting wit of the Italian countryside. It 
has its origin in the casual ribaldry of the utndemiatores : in 
the rudely improvized dramatic contests of the harvest-home. 
Transported to the city it becomes a permanent part of 
xxii 



INTRODUCTION 

Roman Satire. Roman Satire has always one hero — the 
average paterfamilias. Often he is wise and mild and 
friendly. But as often as not he is merely the uindemiator, 
thinly disguised, pert and ready and unscrupulous, ' slinging 
vinegar ' not only at what is morally wrong but at anything 
which he happens either to dislike or not to understand. 
The vices of his — often imaginary — antagonist are recounted 
with evident relish and with parade of detail. 

It is not only in Satire that we meet this Italum acetum. 
We meet it also in the poetry of personal invective. This 
department of Roman poetry would hardly perhaps reward 
study — and it might very well revolt the student — if it were 
not that Catullus has here achieved some of his most memor- 
able effects. In no writer is the Italum acetum found in so 
undiluted a sort. And he stands in this perhaps not so 
much for himself as for a Transpadane school. The lam- 
poons of his compatriot Furius Bibaculus were as famous as 
his own. Vergil himself — if, as seems likely, the Catalepton 
be a genuine work of Vergil — did not escape the Transpadane 
fashion. In fact the Italian aptitude for invective seems in 
North Italy, allied with the study of Archilochus, to have 
created a new type in Latin literature — a type which Horace 
essays not very successfully in the Epodes and some of the 
Odes. The invective of Catullus has no humbug of moral 
purpose. It has its motive in mere hate. Yet Catullus 
knew better than any one how subtle and complex an emo- 
tion is hate. Two poems will illustrate better than anything 
I could say his power here : and will at the same time make 
clear what I mean when I distinguish the Italian from the 
Roman temperament in Latin poetry. 



INTRODUCTION 

Let any one take up the eleventh poem of Catullus : 

cum suis uiuat ualeatque moechis, 
quos simul complexa tenet trecentos, 
nullani amans uere sed identidem omnium 
ilia rumpens. 

There is invective. There is the lash with a vengeance. 
Yet the very stanza that follows ends in a sob : 

nee meum respectet, ut ante, amorem, 
qui illius culpa cecidit uelut prati 
ultimi flos, praetereunte postquam 
tactus aratrost. 

Turn now for an inverse effect to the fifty-eighth poem : 

Caeli, Lesbia nostra, Lesbia ilia, 
ilia Lesbia, quam Catullus unam 
plus quam se atque suos amauit omnes . . . 

Note the dragging cadences, the pathetic iteration, the 
scarce-concealed agony of longing. Yet this five-line poem 
ends in a couplet of intolerable obscenity. 

There once more you have the un|)redictable Celtic tem- 
perament — obscenity of wrath dissolving in the tenderness 
of unbidden tears, fond regret stung suddenly to a rage foul 
and unscrupulous. 

But let me here guard against a misapprehension. The 
more closely we study Roman poetry the more clearly do 
we become aware of the presence in it of a non-Roman 
element : and the more does it seem as though this non- 
Roman element were the originative force, as though it were 
to this that Roman poetry owes most of that in it which 
we regard as essentially poetical. The quickening force in 
the best Roman poetry is the Italian blood. Yet we speak 
xxiv 



INTRODUCTION 

of this poetry as Roman : and it is not without reason that 
we do so. If it was to a great extent made by Italians, it 
was made by Italians who were already Romanized. Indeed 
the Italian and the Roman elements are never so separate 
or so disparate in actuality as they appear in literary analysis. 
The Italian spirit worked always under the spell of Rome, 
and not under any merely external compulsion. And the 
spell of Rome is over the whole of Roman poetry.. The 
Italians were only a nation through Rome : and a great poetry 
must have behind it a great life : it must express a great 
people, their deeds and their ideals. Roman poetry does, 
beyond almost any other poetry, bear the impress of a 
great nation. And after all the language of this poetry is 
the language of the Romans. It is said of it, of course, 
that it is an unpoetical language. And it is true that it has 
not the dance and brightness of Greek : that it is wanting 
in fineness and subtlety : that it is defective in vocabulary. 
All this is true. Yet the final test of the poetical character 
of a language is the poetry that is written in it. The mere 
sound of Roman poetry is the sound of a great nation. 
And here let us remember what we ought never to 
forget in reading Roman poetry. It was not made to be 
read. It was made to be spoken. The Roman for the 
most part did not read. He was read to. The difference 
is plain enough. Indeed it is common to hear the remark 
about this or that book, that ' It is the kind of book that 
ought to be read aloud \ Latin books ivere read aloud. 
And this practice must have reacted, however obscurely, 
upon the writing of them. Some tinge of rhetoric was 
inevitable. And here I am led to a new theme. 

XXV 



INTRODUCTION 



II 



Perhaps no poetry of equal power and range is so deeply 
infected with rhetoric as the Roman. A principal cause of 
this is, no doubt, the language. But there are other causes, 
and we shall most easily penetrate these if we consider what 
I may call the environment of Roman poetry. 

Two conditions in Rome helped to foster literary crea- 
tion among a people by temperament unimaginative. Of 
these the first is an educational system deliberately and 
steadily directed towards the development of poetical talent. 
No nation ever believed in poetry so deeply as the Romans. 
They were not a people of whom we can say, as we can of 
the Greeks, that they were born to art and literature. Those 
of them who attained to eminence in art and literature knew 
this perfectly well. They knew by how laborious a pro- 
cess they had themselves arrived at such talent as they 
achieved. The characteristic Roman triumphs are the 
triumphs of material civilization. But the Romans were 
well aware that a material civilization cannot be either or- 
ganized or sustained without the aid of spiritual forces, and 
that among the most important of the spiritual forces that 
hold together the fabric of nationality are art and literature.. 
With that large common sense of theirs which, as they grew 
in historical experience, became more and more spiritual, 
they perceived early, and they gauged profoundly, the 
importance of accomplishments not native to their genius. 
They knew what had happened to the ' valiant kings ' who 
' lived before Agamemnon ' — and why. The same could 



INTRODUCTION 

easily happen to a great empire. That is partially, of course, 
a utilitarian consideration. But the Romans believed also, 
and deeply, in the power of literature — and particularly of 
poetry — to humanize, to moralize, to mould character, to 
inspire action. It was this faith which, as Cicero tells us, 
lay behind the great literary movement associated with the 
circle of Scipio Africanus. It was this faith which in- 
formed the Augustan literature. Horace was a man of 
the world — or he liked to think himself one. He was no 
dreamer. Yet when he speaks of the influence of high 
poetry upon the formation of character he speaks with a 
grave Puritanism worthy of Plato. These practical Romans 
had a practicality deeper than ours. The average English- 
man, when he is told that ' the battle of Waterloo was won 
by the sonnets of Wordsworth', is puzzled and even offended. 
Nothing of Eton and its playing-fields ? Nothing of 
Wellington and his Guards ? What have sonnets in com- 
mon with soldiering ? But the Roman knew of himself 
that sonnets are a kind of soldiering. And much as he 
admired deeds, he knew that there is no deed greater than 
* the song that nerves a nation's heart.' 

These are not mere words ; and this was not, in the 
Roman, an idle faith. It was a practical faith ; that is to 
say, he acted upon it. Upon this faith was based, at any 
rate in the early period of Roman history, the whole of the 
Roman system of education. The principal business of 
the Roman schoolmaster was to take the great poets and 
interpret them ' by reading and comment '. Education was 
practically synonymous with the study of the poets. The 
poets made a man brave, the poets made a man eloquent, 

xxvii 



INTRODUCTION 

the poets made him — if anything could make him — ^poetical. 
It is hardly possible to over-estimate the obscure benefit to the 
national life of a discipline in which the thought and language 
of the best poetry were the earliest formative influences. 

The second of the two conditions which favoured liter- 
ary creation in Rome was a social system which afforded 
to a great and influential class the leisure for literary studies 
and the power to forward them. These two conditions 
are, roughly, synchronous in their development. Both take 
rise in the period of the Punic Wars. The Punic Wars 
not only quickened but they deepened and purified Roman 
patriotism. They put the history of the world in a new 
light to the educated Roman. The antagonism of Greek 
and Roman dropped away. The wars with Pyrrhus were 
forgotten. The issue was now no longer as between Greece 
and Rome, but as between East and West. The Roman 
saw in himself the last guardian of the ideals of Western 
civilization. He must hand on the torch of Hellenic cul- 
ture. Hence, while in other countries Literature happens, 
as the sun and the air happen — as a part of the working of 
obscure natural forces — in Rome it is from the beginning 
a premeditated self-conscious organization. This organi- 
zation has two instruments — ^the school of the grammaticus 
and the house of the great noble. Here stands Philocomus, 
here Scipio. 

In the period of the Punic Wars this organization is only 
rudimentary. By no means casual, it is none the less as 
yet uninfected by oflicialism. The transition from the age of 
Scipio to the age of Augustus introduced two almost insen- 
sible modifications : 
xxviii 



INTRODUCTION 

(1) In the earlier period the functions o( the grammaticus 
and the rhetor were undifferentiated. The grammaticus^ as 
he was known later, was called then I'ltteratus or Hiterator, 
He taught both poetry and rhetoric. But Suetonius tells 
us that the name denoted properly an ' interpres poetarum ' : 
and we may infer that in the early period instruction in 
rhetoric was only a very casual adjunct of the functions of 
the litterator. At what precise date the office of the Tit' 
terator became bifurcated into the two distinct professions 
of grammaticus and rhetor we cannot say. It seems likely 
that the undivided office was retained in the smaller Italian 
towns after it had disappeared from the educational system 
of Rome. The author of Catelepton V, who may very well 
be Vergil, appears to have frequented a school where poetry 
and rhetoric were taught in conjunction. Valerius Cato 
and Sulla, the former certainly, the latter probably, a Trans- 
padane, were known as litteratores. But the Tttterator 
gradually everywhere gave place to the grammaticus : and 
behind the grammaticus^ like Care behind the horseman, 
sits spectrally the rhetor, 

(2) The introduction of the rhetor synchronizes with the 
transition from the private patron to the patron-as-govern- 
ment-official. And by an odd accident both changes 
worked in one and the same direction. That the system of 
literary patronage was in many of its effects injurious to the 
Augustan literature is a thesis which was once generally 
allowed. But it was a thesis which could easily take ex- 
aggerated expression. And against the view which it pre- 
sents there has recently been a not unnatural reaction. A 
moderate representative of this reaction is the late Professor 

xxix 



INTRODUCTION 

Nettleship. * The intimacy', says Nettleship^, 'which grew 
up between Octavianus and some of the great writers of his 
time did not imply more than the relation which . , . often 
existed between a poor poet and his powerful friend. For 
as the men of nobler character among the Roman aristo- 
cracy were mostly ambitious of achieving literary success 
themselves, and were sometimes really successful in achiev- 
ing it : as they had formed a high ideal of individual culture 
. . . aiming at excellence in literature and philosophy as 
well as in politics and the art of war, so they looked with 
a kindly eye on the men of talent and genius who with less 
wealth and social resources than their own were engaged 
in the great work of improving the national literature/ 

There is much here which is truly and tellingly said. 
We ought never to forget that the system of patronage 
sprang from a very lofty notion of patriotism and of the 
national welfare. It implies a clear and fine recognition 
among the great men of affairs of the principle that a nation's 
greatness is not to be measured, and cannot be sustained, by 
purely material achievements. It is true, again, that the 
system of patronage did not originate with Augustus or the 
Augustans. Augustus was a patron of letters just as Scipio 
had been — because he possessed power and taste and a wide 
sense of patriotic obligation. So much is true, or fairly 
true. But if it is meant, as I think it is, that the literary 
patronage of the Princeps was the same in kind as, and 
different only in degree from, that exercised by the great 
men of the Republican period — if that is meant, then we 
have gone beyond what is either true or plausible. 

' Ancient Lives of Vergil, p. 26. 
XXX 



I 



INTRODUCTION 

I am not concerned here, let me say, with the moral 
effects of literary patronage. I am concerned only with 
its literary effects. Nor will I charge these to Augustus 
alone. He was but one patron — however powerful — among 
many. He did not create the literature which carries his 
name. Nevertheless it seems impossible to doubt that it 
was largely moulded under his personal influence, and that 
he has left upon it the impress of his own masterful and 
imperial temper. Suetonius in a few casual paragraphs gives 
us some insight into his literary tastes and. methods. He 
represents him as from his youth up a genuine enthusiast for 
literature : ' Eloquentiam studiaque liberalia (i. e. gramma- 
ike and rhetoric) ab aetate prima et cupide et laboriosissime 
exercuit.' Even upon active military service he made a point 
of reading, composing, and declaiming daily. He wrote a 
variety of prose works, and ' poetica summatim attigit ', he 
dabbled in poetry. There were still extant in Suetonius' 
time two volumes of his poetry, the one a collection of 
Epigrammata, the other — more interesting and significant — 
a hexameter poem upon Sicily} Moreover Augustus ' nursed 
in all ways the literary talent of his time*. He listened 
' with charity and long-suffering ' to endless recitations ' not 
only of poetry and of history but of orations and of 
dialogues '. We are somewhat apt, I fancy, to associate 
the practice of recitation too exclusively with the literary 
circles of the time of Nero, Domitian, and Trajan. Yet 
it is quite clear that already in the Augustan age this 

' In his Sicily Augustus handled a theme of wide patriotic 
interest : and it is more than Hkely, I think, that Vergil in the 
Aeneid owed, or affected to owe, a good deal to this poem. 

xxxi 



INTRODUCTION 

practice had attained system and elaboration. From the 
silence of Cicero in his Letters (the Epistles of Pliny 
furnish a notable contrast) we may reasonably infer that the 
custom was not known to him. It is no doubt natural in 
all ages that poets and orators should inflict their compo- 
sitions upon their more intimate friends. No one of us in 
a literary society is safe even to-day from this midnight 
peril. But even of these informal recitations we hear little 
until the Augustan age. Catullus' friend Sestius perhaps 
recited his orations in this fashion : but the poem ^ admits 
a different interpretation. And it is significant that we 
are nowhere told that Cicero declaimed to his friends the 
speeches of the second action against Verres. Those 
speeches were not delivered in court. They were published 
after the flight of Verres. If custom had tolerated it we 
may be sure that Cicero would not have been slow to turn 
his friends into a jury. 

The formal recitation, recitation as a ' function ', would 
seem to be the creation of the Principate. It was the pro- 
duct in part, no doubt, of the Hellenizing movement which 
dominated all departments of literary fashion. But we may 
plausibly place its origin not so much in the vanity of authors 
seeking applause, or in that absence of literary vanity which 
courts a frank criticism, as in the relations of the wealthy 
patron and his poor but ambitious client. The patron, in 
fact, did not subscribe for what he had not read — or heard. 
The endless recitations to which Augustus listened were 
hardly those merely of his personal friends. He listened, as 
Suetonius says, 'benigne et patienter '. But it was the 

1 Catullus, xliv. 
xxxii 



INTRODUCTION 

* benignity and patience ' not of a personal friend but of a 
government official — of a government official dispensing 
patronage, Suetonius allows us to divine something of the 
tastes of this all-powerful official. He was the particular 
enemy of 'that style which is easier admired than under- 
stood '- — quae m'lrentur pot'ms homines quam intellegant. It 
looks as though the clearness and good sense which mark 
so distinctively the best Augustan literature were developed 
to some extent under the direct influence of the Princeps. 

The Princeps and his coadjutors may perhaps be not 
unprofitably regarded as the heads of a great Educational 
Department. Beneath them are numberless grammatici 
and rhetores. The work of these is directed towards the 
ideals of the supreme heads of the Department. How far 
this direction is due to accident and how far to some not 
very defined control it would be impossible to say. But 
obviously among the conscious aims of the schools of many 
of these grammatici and rhetores was the ambition of 
achieving some of the great prizes of the literary world. 
The goal of the pupil was government preferment, as we 
should call it. And we may perhaps be allowed, if we 
guard ourselves against the peril of mistaking a distant 
analogy for a real similarity of conditions, to see in the 
recitations before the Emperor and his ministers, an in- 
spection, as it were, of schools and universities, an exam- 
ination for literary honours and emoluments. And this 
being so, it is not to no purpose that the rhetor in this age 
stands behind the grammaticus. For the final examination, 
the inspection-by- recitation, is bound to be, whatever the 
wishes of any of the parties concerned, an examination in 

1444 t) xxxiii 



INTRODUCTION 

rhetoric. The theme appointed may be history, it may be 
philosophy, it may be poetry. But the performance will be, 
and must be, rhetoric. The yleneid of Vergil may be read 
and re-read by posterity, and pondered word by word, line 
upon line. But it is going to be judged at a single reci- 
tation. For Vergil, it is true, there may be special terms. 
But this will be the lot of the many ; and the many will 
develop, to suit it, a fashion of poetry the influence of 
which even Vergil himself will hardly altogether escape. 
Moreover, there will be, of course, other patrons than the 
Princeps, at once less patient and less intelligent. 

These effects of recitation we recognize, of course, 
easily enough in the case of such a poet as Lucan. But 
we must go back further. Vergil is, no doubt, as little 
like Lucan as he well could be. Yet he did not sit at the 
feet of Epidius for nothing : and he did not forget when 
he wrote the fourth book of the Aetieid that he would one 
day read it to Augustus. We know that there are several 
kinds of oratory. But we are inclined, I think, to suppose 
that there is only one kind of rhetoric— that rhetoric is 
always the same thing. Yet there are at least two kinds of 
rhetoric. In the practical world there are two conquering 
forces — the iron hand and the velvet glove. Just so in 
rhetoric — which in the spiritual world is one of the greatest, 
and very often one of the noblest, of conquering forces — 
there is the iron manner and the velvet manner. Lucan 
goes home like a dagger thrust. His is the rhetoric that 
cuts and beats. The rhetoric of Vergil is soft and devious. 
He makes no attempt to astonish, to perplex, to hoirify. 
He aims to move us in a wholly different manner. And 
xxxiv 



INTRODUCTION 

yet, like Lucan, he aims to move us once and for all. He 
aims to be understood upon a first hearing. I know that 
this sounds Hke a paradox. I shall be told that Vergil is 
of all poets the most indirect. That is perfectly true. But 
why is Vergil of all poets the most indirect ? Just because 
he is always trying at all costs to make himself clear. 
Lucan says a thing once and is done with it. Vergil can- 
not. He begins all over again. He touches and retouches. 
He has no ' theme ' not succeeded by a ' variation '.^ In 
Lucan everything depends upon concentration, in Vergil 
upon amplification. Both are trying painfully to be under- 
stood on a first hearing — or, rather, to make, on a first 
hearing, the emotional or ethical effect at which they aim. 
Any page of Vergil will illustrate at once what I mean. I 
select at random the opening lines of the third Aene'id : 

postquam res Asiae Priamique euertere gentem 
immeritam uisum superis, ceciditque superbum 
Ilium, et omnis humo fumat Neptunia Troia ; 
diuersa exsilia et desertas quaerere terras 
auguriis agimur diuum, classemque sub ipsa 
Antandro et Phrygiae molimur montibus Idae, 
incerti quo fata ferant, ubi sistere detur. 

The first three lines might have been expressed by an 
ablative absolute in two words — Tro'ia euersa. But observe. 
To res As'iae in I Vergil adds the explanatory Prlami 
gentem, amplifying in 2 with the new detail immeriiam. 
Euerlere uisum (1—2) is caught up by ceciditque Ilium (2-3), 
with the new detail superbum added, and again echoed (3) 

^ I borrow this phraseology from Henry's Aeneidea, where 
the phenomenon is infinitely illustrated. 

XXXV 



INTRODUCTION 

by humo fumat—fiimat giving a fresh touch to the picture. 
In 4 dluersa exsilia is reinforced by desertas terras^ sub ipsa 
Antandro (5-6) by mont'ibus Idae (6). In 7 ubi sistere detur 
echoes quo fata ferant. One has only to contrast the 
rapidity of Homer, in whom every line marks decisive 
advance. But Vergil diffuses himself. And this diffusion 
is in its origin and aim rhetorical. 

Yet he did not write, and I do not mean to suggest that 
he wrote, for an auditorium and e's to irapaxprjfJia, and not for 
the scrupulous consideration of after ages. He wrote to 
be read and pondered. But he is haunted nevertheless by 
the thought of the auditorium. It distracts, and even divides, 
his literary consciousness. He writes, perhaps without 
knowing it, for two classes — for the members of his patron's 
salon and for the scholar in his study. We shall not judge 
his style truly if we allow ourselves wholly to forget the 
auditorium. And here let me add that we shall equally 
fail to understand the style of Lucan or that of Statius if 
we remember, as we are apt to do, only the auditorium. The 
auditorium is a much more dominating force in their con- 
sciousness than it is in that of Vergil. But even they rarely 
allow themselves to forget the judgement of the scholar and 
of posterity. They did not choose and place their words with 
so meticulous a care merely for the audience of an afternoon. 
If we sometimes are offended by their evident subservience 
to the theatre, yet on the whole we have greater reason to 
admire the courage and conscience with which they strove 
nevertheless to keep before them the thought of a wider 
and more distant and true-judging audience. 

I have intentionally selected for notice that rhetorical 
xxxvi 



INTRODUCTION 

feature in Vergil's style which is, I think, the least obvious. 
How much of the Aeneid was written ultimately by Epidius 
I hardly like to inquire. Nowhere does Vergil completely 
succeed in concealing his rhetorical schooling. Even in 
his greatest moments he is still to a large extent a rhetori- 
cian. Indeed I am not sure that he ever writes pure 
poetry — poetry which is as purely poetry as that of Catullus. 
Take the fourth book of the Aeneid, which has so much 
passionate Italian quality. Even there Vergil does not 
forget the mere formal rules of rhetoric. Analyse any 
speech of Dido. Dido knows all the rules. You can 
christen out of Quintilian almost all the figures of rhetoric 
which she employs. Here is a theme which I have not 
leisure to develop. But it is interesting to remember in 
this connexion the immense and direct influence which 
Vergil has had u])on British oratory. Burke went nowhere 
without a copy of Vergil in his pocket. Nor is it for 
nothing that the fashion of Vergilian quotation so long 
dominated our parliamentary eloquence. These quotations 
had a perfect appropriateness in a rhetorical context : for 
they are the language of a mind by nature and by education 
rhetorical. 



Ill 

Roman poetry continued for no less than five centuries 
after the death of Vergil — and by Roman poetry I mean 
a Latin poetry classical in form and sentiment. But of 
these five centuries only two count. The second and third 
centuries a.d. are. a Dark Age dividing the silver twilight 

xxxvii 



INTRODUCTION 

of the century succeeding the age of Horace from the brief 
but brilliant Renaissance of the fourth century : and in the 
fifth century we pass into a new darkness. The infection 
of the Augustan tradition is sufficiently powerful in the 
first century to give the impulse to poetic work of high and 
noble quality. And six considerable names adorn the 
period from Nero to Domitian. Of these the greatest are 
perhaps those of Seneca, Lucan, and Martial. All three 
are of Spanish origin : and it is perhaps to their foreign 
blood that they owe the genius which redeems their work 
from its very obvious faults. It is the fashion to decry 
Seneca and Lucan as mere rhetoricians. Yet in both 
there is something greater and deeper than mere rhetoric. 
They move by habit grandly among large ideas. Life is • 
still deep and tremendous and sonorous. Their work has 
a certain Titanic quality. We judge their poetry too much 
by their biography, and their biography too little in relation 
to the terrible character of their times. Martial is a poet 
of a very different order. Yet in an inferior genre he is 
supreme. No other poet in any language has the same 
never-failing grace and charm and brilliance, the same 
arresting ingenuity, an equal facility and finish. We speak 
of his faults, yet, if the truth must be told, his poetry is 
faultless — save for one fault: its utter want of moral 
character. The three other great names of the period are 
Statius, Silius, and Valerius. Poets of great talent but no 
genius, they ' adore the footsteps ' of an unapproachable 
master. Religiously careful artists, they see the world 
through the eyes of others. Sensible to the effects of 
Greatness, they have never touched and handled it. They 



INTRODUCTION 

know it only from the poets whom they imitate. The 
four winds of Jife have never beat upon their decorous faces. 
We would gladly give the best that they offer us — and it 
is often of fine quality — for something much inferior in art 
but superior in the indefinable qualities of freshness and 
gusto. The exhaustion of the period is well seen in 
Juvenal — in the jaded relish of his descriptions of vice, in 
the complete unreality of his moral code, in a rhetoric which 
for ever just misses the fine effects which it laboriously 
calculates. 

The second century is barren. Yet we are dimly aware 
in the reign of Hadrian of an abortive Revival. We hear 
of a school of neotertci : and these neoterict aimed at just 
what was needed — greater freshness and life. They experi- 
mented in metre, and they experimented in language. They 
tried to use in poetry the language of common speech, the 
language of Italy rather than that of Rome, and to bring 
into literature once again colour and motion. The most 
eminent of these neoterict is Annius Florus, of whom we 
possess some notable fragments. But the movement failed ; 
and Florus is the only name that arrests the attention of 
the student of Roman poetry between Martial and Neme- 
sianus. Nemesianus is African, and his poems were not 
written in Rome. But his graceful genius perhaps owes 
something to the impulsion given to literary studies by 
Numerian — one of the few emperors of the period who 
exhibit any interest in the progress of literature. The 
fourth century is the period of Renaissance. We may see 
in Tiberianus the herald of this Renaissance. The four 
poems which can be certainly assigned to him are dis- 

xxxix 



INTRODUCTION 

tinguished by great power and charm. It is a plausible 
view that he is also the author of the remarkable PeruigiUum 
Veneris — that poem proceeds at any rate from the school 
to which Tiberianus belongs. The style of Tiberianus is 
formed in the academies of Africa, and so also perhaps his 
philosophy. Tiie Platonic hymn to the Nameless God 
is a noble monument of the dying Paganism of the era. 
Tiberianus* political activities took him to Gaul : and Gaul 
is the true home of this fourth-century Renaissance. In 
Gaul around Ausonius there grew up at Bordeaux a numer- 
ous and accomplished and enthusiastic school of poets. To 
find a parallel to the brilliance and enthusiasm of this school 
we must go back to the school of poets which grew up around 
Valerius Cato in Transpadane Gaul in the first century b. c. 
The Bordeaux school is particularly interesting from its 
attitude to Christianity. Among Ausonius' friends was the 
austere Paulinus of Nola, and Ausonius himself was a con- 
vert to the Christian faith. But his Christianity is only 
skin-deep. His Bible is Vergil, his books of devotion are 
Horace and Ovid and Statius. The symbols of the Greek 
mythology are nearer and dearer to him than the symbolism 
of the Cross. The last enemy which Christianity had to 
overcome was, in fact. Literature. And strangely enough 
the conquest was to be achieved finally, not by the superior 
ethical quality of the new religion, but by the havoc wrought 
in Latin sj^eech by the invasion of the Barbarians, by the 
decay of language and of linguistic study. To the period 
of Ausonius — and probably to Gaul — belong the rather 
obscure Asmenidae — the ' sons ', or pupils, of Asmenius. 
At least two of them, Palladius and Asclepiadius, exhibit 
xl 



INTRODUCTION 

genuine poetical accomplishment. But the schools both of 
Ausonius and of Asmenius show at least in one particular 
how relaxed had become the hold even upon its enthusiasts 
of the true classical tradition. All these poets have a pas- 
sion for triviality, for every kind o^ tour deforce, for conceits 
and mannerisms. At times they are not so much poets as 
the acrobats of poetry. 

The end of the century gives us Claudian, and a reaction 
against this triviality. ' Paganus peruicacissimus,' as Orosius 
calls him, Claudian presents the problem of a poet whose 
poetry treats with real power the circumstances of an age 
from which the poet himself is as detached as can be. 
Claudian*s real world is a world which was never to be 
again, a world of great princes and exalted virtues, a world 
animated by a religion in which Rome herself, strong and 
serene, is the principal deity. Accident has thrown him 
into the midst of a political nightmare dominated by intrigu- 
ing viziers and delivered to a superstition which made men 
at once weak and cruel. Yet this world, so unreal to him, 
he present's in a rhetorical colouring extraordinarily effective. 
Had he possessed a truer instinct for things as they are he 
might have been the greatest of the Roman satirists. He 
has a real mastery of the art of invective. But, while he 
is great where he condemns, where he blesses he is mostly 
contemptible. He has too many of the arts of the cringing 
Alexandrian. And they availed him nothing. Over every 
page may be heard the steady tramp of the feet of the 
barbarian invader. 

After Claudian we pass into the final darkness. The 
gloom is illuminated for a brief moment by the Gaul 

xli 



INTRODUCTION 

Rutilius. But Rutllius has really outlived Roman poetry 
and Rome itself. Nothing that he admires is any longer 
real save in his admiration of it. The things that he 
condemns most bitterly are the things which were destined 
to dominate the world for ten centuries. Christianity is 
' a worse poison than witchcraft \ The monastic spirit is 
the ' fool-fury of a brain unhinged \ The monasteries are 
' slave-dungeons '. 

It was these ' slave-dungeons' which were to keep safe 
through the long night of the Middle Ages all that Rutilius 
held dear. It was these ' slave-dungeons ' which were to 
afford a last miserable refuge to the works of that long line 
of poets of whom Rutilius is the late and forlorn descendant. 
Much indeed was to perish even within the fastnesses of 
these * slave-dungeons ' : for the monasteries were not 
always secure from the shock of war, nor the precious 
memorials which they housed from the fury of fanaticism. 
Yet much was to survive and to emerge one day from the 
darkness and to renew the face of the world. Rutilius 
wrote his poem in 416 a.d. If he could have looked 
forward exactly a thousand years he would have beheld 
Poggio and the great Discoverers of the Italian Renaissance 
ransacking the ' slave-dungeons ' of Italy, France, and 
Germany, and rejoicing over each recovered fragment of 
antiquity with a pure joy not unlike that which heavenly 
minds are said to feel over the salvation of souls. These 
men were, indeed, kindling into life again the soul of Europe. 
They were assisting at a New Birth. In this process of 
regeneration the deepest force was a Latin force, and of 
this Latin force the most impelling part was Latin poetry, 
xlii 



INTRODUCTION 

We are apt to-day, perhaps, in our zeal of Hellenism, to 
forget, or to disparage, the part which Latin poetry has 
sustained in moulding the literatures of modern Europe. 
But if the test of great poetry is the length and breadth of 
its influence in the world, then Roman poetry has nothing 
to fear from the vagaries of modern fashion. For no other 
poetry has so deeply and so continuously influenced the 
thought and feeling of mankind. Its sway has been wider 
than that of Rome itself: and the Genius that broods over 
the Capitoline Hill might with some show of justice still 
claim, as his gaze sweeps over the immense field of modern 
poetry, that he beholds nothing which does not owe alle- 
giance to Rome : 

lupiter arce sua totum cum spectat in orbem, 
nil nisi Romanum quod tueatur habet. 



xliii 



NVMA POMPILIVS(?) 

7»5-673 B. C. 

Fragments of the SaUar Hymns 



D 



IVOM templa cante, 
diuom deo supplicate. 



QVOME tonas, Leucesie, 
prae tet tremonti. 
quor libet, Curis, 
decstumum tonare? 

in 

CONSE, ulodorlese: 
omnia tuere, 
adi, Patulci, coi isse : 
Sancus lanes Cerus es. 
Duonus lanus ueuet 
po melios, eu, recum. 



THE ARVAL BROTHERHOOD 
2. Against "Plague upon the Harvest 

Inceriae Aetatis, 
r? NOS, Lases, iuuate, 
JLli enos, Lases, iuuate, 
enos, Lases, iuuate. 
neue lue rue, Marmar, sins incurrere in pleoris, 
neue lue rue, Marmar, sins incurrere in pleoris, / 
neue lue rue, Marmar, sers incurrere in pleoris. 

'444 B I 



THE ARVAL BROTHERHOOD 

satur fuj fere Mars : limen sail : sta berber, 
satur fu, fere Mars : limen sali : sta berber, 
satur fu, fere Mars : limen sali : sta berber, 
semunis alternei aduocapit conctos, 
semunis alternei aduocapit conctos, 
semunis alternei aduocapit conctos. 
enos, Marmor, iuuato, 
enos, Marmor, iuuato, 
enos, Marmor, iuuato. 

triumpe, triumpe, triumpe, triumpe, triumpe. 



ANONYMOUS 

Charms 
i. Against the Gout 

Incertae Aetatis. 

EGO tui mtmini, 
medere meis pedibus : 
terra pestem teneto, 
salus hie maneto 
in meis pedibus. 

//. ^yit the ^JMeditrinalia 

NOVOM uetus uinum bibo, 
nouo ueteri morbo medeor. 



4. ^n Ancient Lullahy 

Incertae Aetatis. 
ALLA, lalla, lalla : 
aut dormi aut lacta. 



i^ 



ANONYMOUS 



I'. Epitaphs of the Scjpios 



284-176 B.C. 



CORNELIVS Lucius Scipio Barbatus, 
Gnaiuod patre prognatus fortis uir sapiensque, 
cjuoius forma uirtutei parisuma fuit, 
consol, censor, aidilis quei fuit apud nos, 
Taurasia, Cisauna, Samnio cepit, 
subigit omne Loucanam opsidesque abdoucsit. 

a 

HONC oino ploirime cosentiont Romai 
duonoro optumo fuise uiro 
Lucium Scipione. filios Barbati 
consol, censor, aidilis liic fuet apud nos : 
hie cepit Corsica Aleriaque urbe, 
dedet Tempestatebus aide meretod. 

Ill 

QVEI apice insigne Dialis flaminis gesistei, 
mors perfecit tua ut essent omnia breuia, 
lionos fama uirtusque, gloria atque ingenium. 
quibus sei in longa licuiset utier tibi uita, 
facile facteis superases gloriam maiorum. 
qua re lubens te in gremiu Scipio, recipit 
terra, Publi, prognatum Publio, Cornell . 

IV 

MAGNA sapientia multasque uirtutes 
aeuitate quam parua posidet hoc saxsum. 
quoiei uita defecit, non honos, honore, 
is hie situs, quei nunquam uictus est uirtutei, 
annos gnatus uiginti is Diteist mandatus, 
ne quairatis honore quei minus sit mactus. 

3 



L. LIVIVS ANDRONICVS 

284-204 B. C. (?) 

Fragments of the Odyssey 

i 
VIRVM mihi, Camena, insece uersutum. 

ii 
Mea puera quid uerbi ex tuo ore supera fugit ? 

i'li 
Mea puer quid uerbi ex tuo ore audio ? 
neque enim te oblitus sum, Laertie noster. 

in) 
Simul ac dacrimas de ore noegeo detersit. 

Namque nullum peius macerat hemonem 
quamde mare saeuom : uires quoi sunt magnae, 
topper eas confringunt importunae undae. 

v'l 
Topper citi ad aedis uenimus Circai. 
simul duona eorum portant ad naues : 
milia alia in isdem inserinuntur. 

ini 
In Pylum deuenies aut ibi ommentans. 

v'ni 
Inferus an superus tibi fert deus funera, Vlixes ? 

tx 
Cum socios nostros mandisset impius Cyclops. 

X 

At celer hasta uolans perrumpit pectora ferro. 
4 



L. LIVIVS ANDRONICVS 
'Dramatic Fragments 

i 

TVM autem lasciuum Nerei simum pecus 
ludens ad cantuni classem lustratur choro. 

it 
Ipsus se in terram saucius fligit cadens. 

lii 
Quin quod parere uos maiestas mea procat, 
toleratis templo, letoque hanc dcducitis ? 

11) 
Nam praestatur uirtuti laus, sed gelu multo ocius 
uento tabescit. 

13 

Confluges ubi conuentu campum totum inumigant. 

vi 
Florem anculabant Liberi ex carchesiis. 

v'li 
Quo Castalia per struices saxeas lapsu accidit. 

Dili 

Quern ego nefrendem alui lacteam inmulgens openi. 

ix 
Puerarum manibus confectum pulcerrime. 

X 

lamne oculos specie laetauisti optabili ? 



CN. NAEVIVS 

270-199 B.C. (?) 

Fragments of the Bellum Toenkum 

i 
NOVEM louis Concordes liHae sorores. 

Postquam auem aspexit in templo Anchisa, 
sacra in mensa penatium ordine ponuntur, 
immolabat aureani uictimam pulcram. 

iii 
Amborum uxores 
noctu Troiad exibant capitibus opertis, 
flentes ambae, abeuntes lacrimis cum multis. 

iv 
Blande et docte percontat, Aenea quo pacto 
Troiam urbem liquisset. 

Deinde pollens sagittis inclutus Arquitenens 
sanctus loue prognatus Pythius A])ollo. 

in 

Transit Melitam 
Romanus exercitus, insuiam integram urit, 
populatur, uastat, rem hostium concinnat. 

im 
Sin illos deserant fortissimos uiros, 
magnum stuprum populo fieri per gentis. 

i>//7 
Seseque ei perire mauolunt ibidem 
quam cum stupro redire ad suos populares. 

tx 
Fato Metelli Romae iiunt consules. 



CN. NAEVIVS 
g. 'Dramatic Fragments 

i 
LAETVS sum laudari me abs te, pater, a laudato uiro. 

ti 
Vos qui regalis corporis custodias 
agitatis, ite actutum in frondiferos locos, 
ingenio arbusta ubi nata sunt, non obsita. 

i'li 
Cede, qui rem. uestram publicam tantam amisistis tarn cito ? 
proueniebant oratores nouei, stulti adulescentuli. 

ro 

Ego semper pluris feci 
potioremque habui Ubertatem multo quam pecuniam. 

V 

Si quidem loqui uis, 
non perdocere multa longe promicando oratiost. 

•VI 

Quasi in choro ludens datatim dat se et communem facit : 
alii adnutat, alii adnictat, alium aniat, alium tenet, 
alibi manus est occupata, alii pede percellit pedem, 
anulum dat alii spectandum, a labris alium inuocat, 
cum alio cantat, at tamen alii suo dat digito litteras. 

10. His Own Epitaph 

IMMORTALES mortales si foret fas flere, 
ilerent diuae Camenae Naeuium poetam. 
itaque, postquam est Orchi traditus thesauro, 
obliti sunt Roniai loquier lingua Latina. 

7 



T. MACCIVS PLAVTVS 

254-184 B.C. 

//. His Own Epitaph 

POSTQVAM est mortem aptus Plautus, Comoedia 
luget, 
scaena est deserta, dein Risus Ludus locusque 
et Numeri innumeri simul omnes conlacrumarunt. 



MARC1V8 VATES 

250-200 B.C. (?) 

12. "Precepts 

i 
POSTREMVS dicas, primus taceas. 

li 
Quamuis nouentium duonum negumate. 

/J. Faticinium 

250-200 B. C. (?> 

AQVAM Albanam, Romane, caue lacu tenerl, 
Jl\, caue in mare manare flumine sinas suo. 
emissam agris rigabis, dissipatam riuis 
exstingues : turn tu insiste muris hostium audax, 
memor, quam per tot annos obsides urbem, 
ex ea tibi his quae iam nunc panduntur fatis 
uictoriam oblatam. bcllo perfecto 
donum peramplum uictor ad mea templa 
portato : patria sacra, quorum cura dudum est 
omissa, endostaurata, ut adsolet, facito. 



Q. ENNIVS 

239-169 B.C. 

From the Annals 

74. The J^ is ion of Ilia 

ET cita cum tremulis anus attulit artubus lumen, 
talia turn memorat lacrimans exterrita somno : 
* Eurydica prognata, pater quam noster aniauit, 
uires uitaque corpus meum nunc deserit omne. 
nam me uisus homo pulcher per amoena salicta 
et ripas raptare locosque nouos : ita sola 
postilla, germana soror, crrare uidebar 
tardaque uestigare et quaerere te neque posse 
corde capessere : semita nulla pedem stabilibat. 
exim compellare pater me uoce uidetur 
his uerbis : " O gnata, tibi sunt ante gerendae 
aerumnae, post ex fluuio fortuna resistet." 
haec efFatus pater, germana, repente recessit 
nee sese dedit in conspectum corde cupitus, 
quamquam multa manus ad caeli caerula templa 
tendebam lacrumans et blanda uoce uocabam. 
uix aegro cum corde meo me somnus reliquit.* 

If. Romulus and Remus 

CVR ANTES magna cum cura tum cupientes 
regni dant operam simul auspicio augurioque. 
. . . Remus auspicio se deuouet atque secundam 
solus auem seruat. at Romulus pulcher in alto 
quaerit Auentino, seruat genus altiuolantum. 
certabant urbem Romam Remoramne uocarent. 
omnibus cura uiris uter esset induperator. 

B 3 9 



Q. ENNIVS 

expectant, ueluti consul cum mittere §ignum 
uolt omnes auidi spectant ad carceris oras, 
quam mox emittat pictis e faucibus currus : 
sic expectabat populus atque ore timebat 
rebus, utri magni ulctoria sit data regni. 
interea sol albus recessit in infera noctis. 
exin Candida se radiis dedit icta foras lux 
et simul ex alto longe pulcherruma praepes 
laeua uolauit auis. simul aureus exoritur sol, 
cedunt de caelo ter quattuor corpora sancta 
auium, praepetibus sese pulchrisque locis dant. 
conspicit inde sibi data Romulus esse priora, 
auspicio regni stabilita scamna solumque. 



N; 



i6. The Speech of "Pyrrhus 

EC mi aurum posco nee mi pretium dederitis : 
non cauponantes bellum sed belligerantes, 
ferro, non auro, uitam cernamus utrique, 
uosne uelit an me regnare era quidue ferat Fors 
uirtute experiamur. et hoc simul accipe dictum : 
quorum uirtuti belli fortuna pepercit, 
eorundem libertati me parcere certum est. 
dono, ducite, doque uolentibus cum magnis dis. 

//. Character of a Friend of Servilius'^ 

HAECCE locutus uocat, quocum bene saepe libenter 
mensam sermonesque suos rerumque suarum 
omne iter impertit magnam cum lassus diei 
partem fuisset de summis rebus regundis 
consilio indu foro lato sanctoque senatu, 
cui res audacter magnas paruasque iocumque 

* Said to be intended by the poet for a portrait of himself. 



Q. ENNIVS 

eloqueretur et incaute malaque et bona dictii 

euomeret si qui uellet tutoque locaret, 

quocum multa uolup sibi fecit clamque palamque, 

ingenium cui nulla malum sententia suaset 

ut faceret facinus leuis aut malus, doctus, iidelis, 

suauis homo, facundus, suo contentus, beatus, 

scitus, secunda loquens in tempore, commodus, uerbum 

paucum, multa tenens antiqua, sepulta uetustas 

quae facit ; et mores ueteresque nouosque tenentem, 

multorum ueterum leges diuumque hominumque, 

prudentem, qui dicta loquiue tacereue posset, 

hunc inter pugnas conpellat Seruilius sic. 

/<?. ^3f. Cornelius Cethegus 

ADDITVR orator Cornelius suauiloquenti 
Jl\ ore Cethegus Marcus Tuditano collega 
Marci filius ... 

... is dictust ollis popularibus olim 
qui tum uiuebant homines atque aeuum agitabant 
flos delibatus populi suadaeque medulla. 

/p. Caelius resists the Onset of the Istri 

VNDIQVE conueniunt uelut imber tela tribuno; 
configunt parmam, tinnit hastilibus umbo, 
aerato sonitu galeae, sed nee pote quisquam 
undique nitendo corpus discerpere ferro : 
semper abundantes hastas frangitque quatitque, 
totum sudor habet corpus multumque laborat, 
nee respirandi fit copia : praepete ferro 
Histri tela manu iacientes sollicitabant. 



Q. ENNIVS 



20, Toga Cedh LArmis 

POSTQVAM Discordia taetra 
belli ferrates postes poitasque refregit, 
pellitur e medio sapientia, ui geritur res, 
spernitur orator bonus, horridus miles amatur. 
haut doctis dictis certantes nee maledictis 
miscent inter sese inimicitiam agitantes, 
non ex iure manum consertum, sed magis ferro 
rem repetunt regnumque petunt, uadunt solida ui 



21. Lesser Fragments of the 'Annals 

i 
MVSAE, quae pedibus magnum pulsatis Olympum. 



Te, sale Hata, precor, Venus, ct genitrix patris nostri, 
ut me de caelo uisas cognata parumper. 

Pectora fida tenet desiderium, simul inter 
sese sic memorant : O Romule, Romule die, 
qualem te i)atriae custodem di genuerunt ! 
O pater, O genitor, O sanguen dis oriundum, 
tu produxisti nos intra luminis oras. 

IV 

Omnes mortales uictores, cordibus uiuis 
laetantes, uino curafos, somnus repente 
in campo passim mollissimus perculit acris. 



g. ENNIVS 



At tuba terribili sonitu taratantara dixit, 
incedunt arbusta per alta, securibus caedunt, 
percelJunt magnas quercus, exciditur ilex, 
fraxinus frangitur atque abies consternitur alta, 
pin us proceras peruortunt : omne sonabat 
arbustum fremitu siluai frondosai. 

vi 
Multa dies in bello conficit unus 
et rursus multae fortunae forte recumbunt : 
haudquaquam quemquam semper fortuna secuta est. 

vii 
Vnus homo nobis cunctando restituit rem, 
non enim rumores ponebat ante salutem. 
ergo postque magisque uiri nunc gloria claret. 

via 

Concurrunt ueluti uenti cum spiritus Austri 
imbricitor Aquiloque suo cum flamine contra 
indu mari magno fluctus extollere certant. 

ix 

luppiter hie risit tempestatesque serenae 
riserunt omnes risu louis omnipotentis. 

Et turn sicut equus qui de praesepibus fartus 
uincla suis magnis animis abrupit ct indc 
fert sese canipi per caerula laetaque prata, 
celso pcctore saepe iubam quassat simul altam, 
spiritus ex anima calida spumas agit altas. 



Q. ENNIVS 

^Dramatic Fragments 
22, (^Icmaeon 

VNDE haec, unde haec flamma cxoritur ? 
incede, adsunt, me expetit agmen. 
fer mi auxiliunj, pestem abige a me, 
flammiferam hanc uim quae me excruciat. 
caerulea incinctae angui incedunt, 
circumstant cum ardentibus taedis. 

eccum intendit crinitus Apollo 
arcum auratum luna innixus : 
Diana facem iacit a laeua. 

2 J. ayindromache 

QVID petam praesidi aut exequar, quoue nunc 
auxilio exili aut fugae freta sim l 
arce et urbe orba sum ; quo accedam, quo applicem, 
cui nee arae patriae domi stant, fractae etdisiectae iacent, 

fana flamma deflagrata, tosti alti stant parietes 
deformati atque abiete crispa . . . 
o pater, o patria : o Priami domus, 
saeptum altisono cardine templum, 
uidi ego te adstantem ope barbarica 
tectis caelatis laqueatis 
auro ebore instructam regifice . . . 
haec omnia uidi inflammari, 
Priamo ui uitam euitari, 
louis aram sanguine turpari. 



Q. ENNIVS 
24. Cassandra 

i 

MATER optuma, tu multo muHer melior mulierum, 
missa sum superstitiosis harioJationibus, 
meque Apollo fatis fandis dementem inuitam ciet. 
uirgines uereor aequalis, patris mei meum factum pudet, 
optumi uiri. mea mater, tui me miseret, mei piget : 
optumam progeniem Priamo peperisti extra me ; hoc dolet ; 
men obesse, illos prodesse, me obstare, illos obsequi. 
adest, adest fax obuoluta sanguine atque incendio, 
multos annos latuit, ciues, ferte opem et restinguite. 
iamque mari magno classis cita 
texitur, exitium examen rapit : 
adueniet, fera ueliuolantibus 
nauibus complebit manus iitora . . . 

eheu uidete : 
iudicauit inclitum iudicium inter deas tris aliquis : 
quo iudicio Lacedaemona mulier Furiarum una ad- 
ueniet. 



M' 



2s> a 

EA mater grauida parere se ardentem facem 
uisa est in somnis Hecuba ; quo facto pater 
rex ipse Priamus somnio mentis metii 
j)erculsus curis sumptus suspirantibus 
exsacrificabat hostiis balantibus. 
tum coniecturam postulat pacem petens 
ut se edoceret obsecrans Apollinem 
quo sese uertant tantae sortes somnium. 
ibi ex oracio uoce diuina edidit 
Apollo puerum primus Priamo qui foret 
postilla natus temperaret toUere : 
eum esse exitium Troiae, pestem Pergamo. 



Q. ENNIVS 



26. Telamon 

EGO deum genus esse semper dixi et dicam caelitum, 
sed eos non curare opinor quid agat humanum genus : 
nam si curent, bene bonis sit, male malis, quod nunc abest . . 
sed superstitiosi uates inpudentesque harioli, 
aut inertes aut insani aut quibus egestas imperat, 
qui sibi semitam non sapiunt, alteri nionstrant uiam, 
quibus diuitias pollicentur, ab iis drachumam ipsi petunt. 
de his diuitiis sibi deducant drachumam, reddant cetera. 



27. Telamon 

EGO cum genui tum morituros sciui et ei rei sustuli ; 
praetereaadTroiamcum misi obdefendendamGraeciam, 
scibam me in mortiferum bellum, non in epulas mittere. 



28. tSk[olestum Otium 

OTIO qui nescit utier 
plus negoti habet quam cum est negotium in negotio ; 
nam cui quod agat institutumst (is) in illo negotio 
id agit, (id) studet, ibi mentem atque animum delectat suum. 
otioso in otio homini animus nescit quid uelit. 
hoc idem est : em neque domi nunc nos nee militiae sumus : 
imus hue, hinc illuc, cum illuc uentum est, ire illuc lubet. 
incerte errat animus, praeter propter ultam uiuitur. 



1(5 



Q. ENNIVS 

zg. rj^edeae Nutrix 

VTINAM ne in nemore Pelio securibus 
caesa accedisset abiegna ad terram trabes, 
neue inde nauis inchoandi exordium 
coepisset, quae nunc nominatur nomine 
Argo, quia Argiui in ea delecti uiri 
uecti petcbant pellem inauratam arietis 
Colchis imperio regis Peliae per dolum. 
nam numquam era errans mea domo efferret pedem 
Medea animo aegro amore saeuo saucia. 

10. Froin the Tphigenia 

AGAM. 

QVID noctis uidetur in altisono 
caeli clipeo ? 

SENEX. 

Tenio superat 
Stellas sublimen agens etiam atque 
etiam noctis iter. 



J/. Epitaph for Scipk ^frkanus 

IC est ille situs cui nemo ciuis neque hostis 
quibit pro factis reddere opis pretium. 



H 



J 2. The Same 

A SOLE exoriente supra Maeotis paludes 
nemo est qui factis aequiperare potest, 
si fas endo plagas caelestum ascendere cuiquam est, 
mi soli caeli maxima porta patet. 



Q. ENNIVS 



55. Scipio to Ennius 

ENNI poeta, salue, qui mortalibus 
uersus propinas flammeos medulHtus. 



54. Hh own Epitaph 

ASPICITE, o clues, senis Enni imaginis formam. 
X V hie uestrum panxit maxima facta patrum. 
nemo me lacrimis decoret nee funera fletu 
faxit. cur ? uolito uiuos per ora uirum. 



M. PACVVIVS 

220-130 B.C. 

5f. Fortune 

FORTVNAM insanam esse et caecam et brutam per- 
hibent philosophi, 
saxoque instare in globoso praedieant uolubili : 
id quo saxum impulerit fors, eo eadere Fortunam autumant. 
insanam autem esse aiunt, quia atrox incerta instabilis siet : 
caecam ob earn rem esse iterant, quia nil cernat quo sese 

adplicet : 
brutam, quia dignum atque indignum nequeat internoscere. 
sunt autem alii philosophi, qui contra Fortuna negant 
ullam miseriam esse, temeritatem esse omnia autumant. 
id magis ueri simile esse usus reapse experiundo edocet : 
uelut Orestes modo fuit rex, factust mendieus modo. 



18 



M. PACVVIVS 
^6. The Greeks set sail from Troy 

SIC profectione laeti piscium lasciuiam 
ijituemur, nee tuendi satietas capier potest, 
interea prope iam occidente sole inhorrescit mare, 
tenebrae conduplicantur noctisque et nimbum obcaecat nigror, 
flamma inter nubes coruscat, caelum tonitru contremit. 
grando mixta imbri largifico subita praecipitans cadit, 
undique omnes uenti erumpunt, saeui cxistunt turbines, 
feruit aestu pelagus. 

57. Genitahtle Caelum 

HOC uide circum supraque quod complexu continet 
terram 
solisque exortu capessit candorem, occasu nigret, 
id quod nostri caelum memorant, Grai perhibent aethera : 
quidquid est hoc, omnia animat format alit auget creat 
sepelit recipitque in sese omnia, omniumque idem est pater, 
indidemque eadem aeque oriuntur de integro atque eodem 
occidunt. 

iS. speech 

O FLEXANIMA atque omnium regina rerum Oratio. 

3 p. JVomanish Tears 

CONQVERI fortunam aduersam, non lamentari decet : 
id uiri est officium, fletus muliebri ingenio additus. 

^0, His Own Epitaph 

A DVLESCENS tam etsi properas, hoc te saxulum 
ir\ rogat ut se aspicias, deinde, quod scriptum est, legas. 
hie sunt poetae Pacuui Marci sita 
ossa. hoc uolebam, nescius ne esses, uale. 

»9 



L. ACCIVS 

170-86 B.C. 

4/. Tar^uin's T>ream 

TARQVINIVS 

QVONIAM quieti corpus nocturno impetu 
dedi sopore placans artus languidos : 
uisust in somnis pastor ad me adpellere 
pecus lanigerum eximia pulchritudine, 
duos consanguineos arietes inde ellgi 
praeclarioremque alteram immolare me : 
deinde eius germanum cornibus cotlitier, 
in me arietare, eoque ictu me ad casum dari : • 

exin prostratum terra, grauiter saucinm, 
resupinum in caelo contueri maxime 
mirificum facinus : dextrorsum orbem flammeum 
radiatum solis linquier cursu nouo. 

HARIOLVS 

Rex, quae in uita ursurpant homines, cogitant curant uident, 
quaeque agunt uigilantes agitantque, ea si cui in somno 

accidunt, 
minus mirandum est, di rem tantam haut temere improuiso 

offerunt. 
proin uide ne, quern tu esse hebetem deputas aeque ac pecus, 
is sapientia munitum pectus cgregie gerat 
teque regno expellat : nam id quod de sole ostentum est tibi, 
populo commutationem rerum portendit fore 
perproquinquam. haec bene uerruncent populo ! nam quod 

dexterum 
cepit cursum ab laeua signum ])raepotens, pulcherrume 
auguratum est rem Romanam publicam summam fore. 



L. ACCIVS 

42. The ^rgo seen by a Shepherd who 
has never seen a Ship 

TANTA moles labitur 
fremibunda ex alto ingenti sonitu et spiritu. 
prae se undas uoluit, uertices ui suscitat : 
ruit prolapsa, pelagus resparglt jeflat. 
ita dum interruptum credas ninibuni uoluier, 
dum quod sublime uentis expulsum rapi 
saxum aut procellis, uel globosos turbines 
existere ictos undis concursantibus : 
nisi quas terrestris pontus strages conciet, 
aut forte Triron fuscina euertens specus 
supter radices penitus undante in freto 
molem ex profundo saxeam ad caelum euehit. 

4^. Shorter Fragments 

i 
VIRTVTl sis par, dispar fortunis patris. 

n 
Probae ctsi in scgetem sunt detcriorem datae 
fruges, tamen ipsae suapte natura enitcnt. 

tii 
Probis probatus potius quam multis forem. 

iv 
Nam^is demuni miser est, cuius nobilitas miserias nobilitat. 

v 
Multi iniqui et infideles regno, pauci benluoli. 

Oderint dum mctuant. 



ANONYMOUS 

r5o B.C. (?) 

4^. .Epitaph of Claudia 

HOSPES, quod deico paullum est, asta ac pellage. 
haic est sepulcrum hau pulcrum pulcrai feminae: 
nomen parentes nominarunt Claudiam. 
suom mareitum corde deilexit souo : 
gnatos duos creauit : horunc alterum 
in terra linquit, alium sub terra locat. 
sermone lepido, turn autem incessu commo^o. 
domum seruauit. lanam fecit, dixi. abei. 



POMPILIVS 



fl. lOOB.C. 



45-. His Poetical Lineage 

PACVI discipulus dicor, porro is fuit Enni, 
Ennius Musarum : Pompilius clueor. 



VALERIVS AEDITVVS 



fl. 100 B. C. 



^6, The Lamp of Love 

QVID faculam praefers, Phileros, quae nil opus nobis? 
ibimus sic : lucet pectoris flamma satis : 
istam nam potis est uis saeua extinguere uenti, 

aut imber caelo candidus praecipitans : 
at contra hunc ignem Veneris, nisi si Venus ipsa, 
nullast quae possit uis alia opprimere. 



Q. LVTATIVS CATVLVS 

Cons. I02 B. c. 

47. Lost: ^ Heart 

A VFVGIT mi animus ; credo, ut soJet, ad Theotimum 
/^V deuenit. sic est : perfugium illud habet. 
quid ? quasi non interdixem ne illunc fugitiuom 

mitteret ad se intro, sed magis eiceret ! 
ibimus quaesitum. uerum ne ipsei teneamur 

formido. quid ago ? da, Venus, consilium. 

4(?. The Rising Sun of Roscius 

CONSTITERAM exorientem Auroram forte salutans, 
cum subito a laeua Roscius exoritur. 
pace mihi liceat, caelestes, dicere uestra : 
mortalis uisust pulcrior esse deo. 



PORCIVS LICINVS 



fi. 100B.C. 



49. Ignis Homo Est 

CVSTODES ouium tenerae propaginis, agnum, 
quaeritis ignem ? ite hue. quaeritis ? ignis homost. 
si digito attigero, incendam siluam simul omnem, 
omne pecus flammast, omnia qua uideo. 

$0, Terence corrupted by his Tatrons 

DVM lasciuiam nobilium et laudes fucosas petit, 
dum Africani uocem diuinam haurit auidis auribus, 
dum ad Philum se cenitare et Laelium pulchrum puut, 
dum se amari ab his concredit, crebro in Albanum uenit, 
suis postlatis rebus ad summani inopiam redactus est. 

n 



PORCIVS LICINVS 

itaque ex conspectu omnium abit ut Graeciae in terram 

ultumam, 
mortuost Stympliali, Arcadiae in oppido : nil Publius 
Scipio profuit, nihil illei Laelius, nil Furius, 
tres per id tempus qui agitabant facile nobilissumei ; 
corum ille opera ne domum quidem habuit conducticiam. 
saltern ut esset quo referret obitum domini seruolus. 



LAEVIVS 

fl. lOO B. C. 

>•/. From the Erotopaegnia 

l 

TV, Andromacha, per luduni manu 
lasciuola ac tenellula 
capiti meo, trepidans libens, 
insolita plexti munera. 

CORPORE tenuato pectoreque 
undique obese ac mente exsensa 
tardigeniclo senio obpressum. 



VENVS amoris altrix genetrix cuppiditatis, mihi 
quae diem serenum hilarula praepandere cresti 
opseculae tuae ac ministrae, 
etsi ne utiquam, quid foret expauita grauis du- 
ra fera asperaque famultas, potui domnio in ac- 
cipere superbo. 



H 



M. FVRIVS BIBACVLVS 
y2. The Garden of Valerius Cato 

SI quis forte mei domum Catonis, 
depictas niinio assulas, et illos 
custodis uidet hortulos Priapi, 
miratur quibus ille disciplinis 
tantam sit sapientiam assecutus, 
quern tres cauliculi, selibra farris, 
racemi duo tegula sub una 
ad summam prope nutriant senectam. 



SI. The Reward of the Scholar 

CATONIS modo, Galle, Tusculanum 
tota creditor urbe uenditabat. 
mirati sumus unicum magi strum, 
summum grammaticum, optumum poetam 
omnes soluere posse quaestiones, 
unum deficere expedire nomen : 
en cor Zenodoti, en iecur Cratetis I 



fl. 70B.C. 



ORACVLVM 
MARCIO VATI ATTRIBVTVM 

y^. 76 B.C. (?) 

AMNEM, Troiugena, Cannam fuge, defuge Cannam: 
Jj^, neue alienigenae cogant te conserere unquam 
in campo Diomedis manus. sed tu neque credes 
ante mihi donee compleris sanguine campum 
multaque milia caesorum tibi deferat amnis 
in pontum ex gremio terrai frugiferai : 
quaeque colunt terras pisces uolucresque feraeque 
his fuat esca caro tua. luppiter haec mihi fatust. 



M. TVLLIVS CICERO 

X 06-43 B.C. 

f y. Z)e Consulatu Suo 

PRINCIPIO aetherio flammatus luppiter igni 
uertitur et totum conlustrat lumine mundum 
menteque diuina caelum terrasque petessit, 
quae penitus sensus hominum uitasque retentat, 
aetheris aeterni saepta atque inclusa cauernis. 
et si stellarum motus cursusque uagantis 
nosse uelis, qua et sint signorum in sede locatae, 
quae uerbo ex falsis Graiorum uocibus errant, 
re uera certo lapsu spatioque feruntur, 
omnia iam cernes diuina mente notata. 
nam primum astrorum uolucris te consule motus 
concursusque graui stelhirum ardore micantis 
26 



M. TVLLIVS CICERO 

tu quoque, cum tumulos Albano in nionte niualis 

lustrasti et laeto mactasti lacte Latinas, 

uidisti et claro tremulos ardore cometas ; 

multaque niisceri nocturna strage putasti, 

quod fernie dirum in tempus cecidere Latinae, 

cum claram speciem concreto lumine luna 

abdidit et subito stellanti noctc perempta est. 

quid uerOj ut Phoebi fax, tristis nuntia belli, 

quae magnum ad colum^n flammato ardore uolabat, 

praecipitis caeli partis obitusque petessit ? 

aut cum terribiii perculsus fulmine ciuis 

luce screnanti uitalia lumina liquit ? 

aut cum se grauido tremefecit corpore tellus ? 

iam uero uariae nocturno tempore uisae 

terribilis formae bellum motusque monebant, 

multaque per terras uates oracla furenti 

pectore fundebant tristis minitantia casus : 

quidue ea quae lapsu ceciderunt aera uetusto ? 

haec, fora perpetuis signis clarisque frequentans, 

ipse deum genitor caelo terrisque canebat. 

aut ea Torquato quae quondam et consule Cotta 

Lydius ediderat Tyrrhenae gentis haruspex ? 

omnia ilxa tuus glomerans determinat annus. 

nam pater altitonans stellanti nixus Olympo 

ipse suos quondam tumulos ac templa petiuit 

et Capitolinis iniecit sedibus ignis. 

turn species ex aere uetus uenerataque Nattae 

concidit elapsaeque uetusto numine leges, 

et diuom simulacra peremit fulminis ardor. 

hie siluestris erat Romani nominis altrix, 

Martia, quae paruos Mauortis semine natos 

uberibus grauidis uitali rore rigabat ; 

quae turn cum pueris flammato fulminis igtu 

27 



M. TVLLIVS CICERO 

concidit atque auolsa pedum uestigia liquit. 
turn quis non artis scripta ac monumenta uolutans 
uoces tristificas chartis promebat Etruscis ? 
Lucmones, genus Etrusca de stirpe profectum, 
uoluier ingentem cladem pestemque monebant, 
turn legum exitium constant! uoce ferebant, 
templa deumque adeo flammis urbemque iubebant 
eripere et stragem horribilem caedemque uereri ; 
atque haec fixa graui fato ac fiindata teneri, 
nei posta excelsuni ad columen formata decore 
sancta louis species claros spectaret in ortus : 
turn fore ut occultos populus sanctusque senatus 
cernere conatus posset, si solis ad ortum 
conuorsa inde patrum sedes populique uideret. 
haec tardata diu species multumque morata 
consule te tandem celsa est in sede locata ; 
atque una fixi ac signati temporis hora 
luppiter excelsa clarabat sceptra columna 
et clades patriae flamma ferroque parata 
uocibus Allobrogum patribus populoque patebat. 
rite igitur ueteres, quorum monumenta tenetis, 
qui populos urbisque modo ac uirtute regebant, 
rite etiam uostri, quorum pietasque fidesque 
praestitit ac longe uicit sapientia cunctos, 
praecipue coluere uigenti numine diuos. 
haec adeo penitus cura uidere sagaci, 
otia qui stadiis laeti tenuere decoris 
inque Academia umbrifera nitidoque Lyceo 
sudarunt claras fecundi pectoris artis. 
e quibus ereptum, primo iam a flore iuuentae, 
te patria in media uirtutum mole locauit. 
tu tamen anxiferas curas requiete relaxans, 
quod patriae uacat, his studiis riobisque sacrasti. 
28 



M. TVLLIVS CICERO 



^6. d^arms 

HIC louis altisoni subito pinnata satelles 
arboris e trunco serpentis saucia morsu 
subrigit, ipsa feris transfigens unguibus, anguem 
scmianimum et uaria grauiter ceruice micantem ; 
quem se intorquentem lanians rostroque cruentans, 
iam satiata animo, iam duros ulta dolores, 
abicit ecflantem et laceratum adfligit in undas, 
seqiie obitu a solis nitidos conuertit ad ortus. 
hanc ubi praepetibus pinnis lapsuque uolantem 
conspexit Marius, diuini numinis augur, 
faustaque signa suae laudis reditusque notauit, 
partibus intonuit caeli pater ipse sinistris : 
sic aquilae clarum firmauit luppiter omen. 



Translations from the Greeks 

yy. From the Odyssey 

ODECVS Argolicum, quin puppim flectis, VHxes, 
auribus ut nostros possis agnoscere cantus ? 
nam nemo haec umquam est transuectus caerula cursu, 
quin prius adstiterit uocum dulcedine captus, 
post, uariis auido satiatus pectore Musis, 
doctior ad patrias lapsus peruenerit oras. 
nos graue certamen belli clademque tenemus 
Graecia quam Troiae diuino numine uexit, 
omneque quod celat frugum uix indiga tellus. 



29 



M. TVLLIVS CICERO 

^8, From Sophocles 

OMVLTA dictu grauia, perpessu aspera, 
quae corpore exanclata atque animo pertuli ! 
nee mihi lunonis terror inplacabilis 
nee tantum inuexit tristis Eurystheus mali, 
quantum una uaecors Oenei partu edita. 
haee me inretluit ueste furiali inseium, 
quae latere! inhaerens morsu laeerat uiscera, 
urgensque grauiter pulmonum haurit spirltus : 
iam decolorem sanguinem omnem exsorbuit. 
sie eorpus clade horribili absumptum extabuit : 
ipse inligatus peste interemor textili. 
hos non hostilis dextra, non Terra edita 
moles Gigantum, non biformato impetu 
Centaurus ietus eorpori inflixit meo, 
non Graia uis, non barbara ulla inmanitas, 
non saeua terris gens relegata ultimis, 
quas peragrans undique omnem eeferitatem expuli, 
sed feminae uir feminea interemor manu. 
o nate, uere hoc nomen usurpa patri, 
neu me oeeidentem matris superet earitas. 
hue adripe ad me manibus abstractam piis : 
iam eernam mene an illam potiorem putes. 
perge, aude, nate ! inlacrima patris pestibus, 
miserere : gentes nostras flebunt miserias. 
heu, uirginalem me ore ploratum edere, 
quern uidit nemo ulli ingemescentem malo ! 
eefeminata uirtus adflieta occidit. 
accede, nate, adsiste, miserandum aspice 
euiscerati corpus laceratum patris ! 
uidete, cuncti, tuque, caelestum sator, 
iace, obsecro, in me uim coruscam fulminis ! 
30 



M. TVLLIVS CICERO 

nunc nunc dolorum anxiferi torquent uertices, 
nunc serpit ardor, o ante uictrices manus, 
o pectora, o terga, o lacertorum tori, 
uestrone pressu quondam Nemeaeus leo 
frendens efflauit grauiter extremum halitum ? 
haec dextra Lernam taetra mactata excetra 
pacauit, haec bicorporem adflixit manum, 
Erymanthiam haec uastificam abiecit beluam, 
haec e Tartarea tenebrica abstractum plaga 
tricipitem adduxit Hydra generatum canem, 
haec interemit tortu muhiplicabili 
draconem, auriferam optutu adseruantem arborem. 
muha alia uictrix nostra lustrauit manus, 
nee quisquam e nostris spolia ccpit laudibus. 

^p. From Euripides 

MORTAL IS nemo est quern non attingit dolor 
morbique multi : sunt humandi liberi, 
rursum creandi, morsque est finita omnibus, 
quae generei humano angorem nequicquam adfemnt : 
reddenda terrae est terra, turn uita omnibus 
metenda, ut fruges : sic iubet necessitas. 



C. HELVIVS CINNA 

fl. 50 B.C. 

60. ^n LAstronomicaJ Toem written upon 
^JMallo'W Leaves 

HAEC tibi Arateis multum uigilata lucernis 
carmina, quis ignis nouimus aetherios, 
leuis in aridulo maluae descripta libello 
Prusiaca uexi munera nauicula. 



M. TVLLIVS LAVREA 

fl. 40 B.C. 

61. ^JMagic Waters in the Garden of 
Cicew's Villa 

QVO tua, Romanae uindex clarissime linguae, 
silua loco melius surgere iussa uiret 
atque Academiae celebratam nomine uillam 

nunc reparat cultu sub potiore Vetus, 
hoc etiam apparent lymphae non ante repertae, 

languida quae infuso lumina rore leuant. 
nimirum locus ipse sui Ciceronis honori 

hoc dedit, hac fontes cum patefecit ope, 
ut, qiioniam totum legitur sine fine per orbem, 

sint plures oculis quae medeantur aquae. 



Q. TVLLIVS CICERO 

62. t^stronomkal Fragment 

FLVMINA uerna cient obscuro lumine Pisces 
curriculumque Aries aequat noctisque diique, 
cornua quern condunt florum praenuntia Tauri ; 
aridaque aestatis Gemini primordia pandunt, 
longaque iam minuit praeclarus lumina Cancer, 
languificosque Leo proflat ferus ore calores. 
post modium quatiens Virgo fugat orta uaporem ; 
autumni reserat portas aequatque diurna 
tempora nocturnis dispenso sidere Libra : 
efFetos ramos denudat flamma Nepai : 
pigra Sagittipotens iaculatur frigora terris : 
32 



102-43 B.C. 



gVlNTVS TVLLIVS CICERO 

bruma gelu glacial iubarem spirans Capricorni, 
cjuem sequitur nebulas rorans liquor altus Aquari. 
tanta supra circaque uigescunt lumina mundi ; 
at dextra laeuaque ciet rota fulgida Solis 
mobile curriculum et Lunae simulacra feruntur. 



C. IVLIVS CAESAR 

100-44 B.C. 

(fj. Terence 

TV quoque tu in summis, o dimidiate Menander, • 
poneris, et merito, puri sermonis amator. 
lenibus atque utinam scriptis adiuncta foret uis 
comica, ut aequato uirtus polleret honore 
cum Graecis, neue hac despectus parte iaceres ! 
unum hoc maceror aureoio tibi desse, Terenti. 

C. LICINIVS MACER CALVVS 

82-47 B.C. 

6^. Fragments of Epithalamia 

t 

LILIVM uaga candido 
nympha quod secet ungui. 

ii 
Vesper it ante iubar quatiens. 

Ill 
Et leges sanctas docuit et cara iugauit 
corpora conubiis et magnas condidit urbes. 

6s. The T>eath of §luintilia 

FORSITAN hoc etiam gaudeat ipsa cinis. 
1444 c 33 



T. LVCRETIVS CARVS 

95-54 B.a 

,66. Kxoyr/jum 

AENEADVM genetrix> liominum diuumque uoluptas, 
IX alma Venus, caeli subter labentia signa 
quae mare nauigerum, quae terras frugiferentis 
concelebras, per te quoniam genus omne animantum 
concipitur uisitque exortum lumina solis : 
te, dea, te fugiunt uenti, te nubila caeli 
aduentumque tuum, tibi suauis daedala tellus 
surtimittit flores, tibi rident aequora ponti 
jjlacatumque nitet diffuso lumine caelum, 
nam simul ac species patefactast uerna diei 
et reserata uiget genitabilis aura fauoni, 
aeriae primum uolucres te, diua, tuumque 
significant initum perculsae corda tua ui. 
inde ferae pecudes persultant pabula laeta 
et rapidos tranant amnis : ita capta lepore 
te sequitur cupide quo quamque inducere pergis. 
denique per maria ac montis fluuiosque rapaces 
fiondiferasque donios auium camposque uirentis 
omnibus incutiens blandum per pectora amorem 
efficis ut cupide generatim saecla propagent. 
quae quoniam rerum naturam sola gubernas 
nee sine te quicquam dias in luminis oras 
exoritur neque fit laetum neque amabile quicquam, 
te sociam studeo scribendis uersibus esse 
quos ego de rerum natura pangere conor 
Memmiadae nostro, quem tu, dea, tempore in omni 
omnibus ornatum uoluisti excellere rebus. 
quo magis aeternum da dictis, diua, leporem. 
effice ut interea fera moenera militiai 
per maria ac terras omnis sopita quiescant. 
54 



T. LVCRETIVS CARVS 

nam tu sola potes tranquilla pace iuuarc 
mortalis, quoniam belli fera moenera Mauors 
armipotens regit, in gremium qui saepe tuum se 
reicit acterno deuictus uulnere amoris, 
atque ita suspiciens tereti ceruice reposta 
pascit amore auidos inhians in te, dea, iiisus, 
eque tuo pendet resupini spiritus ore. 
hunc tu, diua, tuo recubantem corpore sancto 
circumfusa super, suauis ex ore Joquelas 
funde petens placidam Romanis, incluta, pacem. 
nam neque nos agere hoc patriai tempore iniquo 
possumus aequo animo nee Memmi clara propago 
talibus in rebus communi desse saluti. 
quod superest, uacuas auris animumque sagaceni 
semotum a curis adhibe ueram ad rationem, 
ne mea dona tibi studio disposta fideli, 
intellecta prius quam sint, contempta relinquas. 
nam tibi de summa caeli ratione deumque 
disserere incipiam et rerum primordia pandani, 
unde omnis natura creet res auctet alatque, 
quoue eadem rursum natura perempta resoluat, 
quae nos materiem et genitalia corpora rebus 
reddunda in ratione uocare et semina rerum 
appellare suemus et haec eadem usurpare 
corpora prima, quod ex illis sunt omnia primis. 

Humana ante oculos foede cum uita iaceret 
in terris oppressa graui sub religione, 
quae caput a caeli regionibus ostendebat 
horribili super aspectu mortalibus instans, 
primum Graius homo mortalis tollere contra 
est oculos ausus primusque obsistere contra : 
quem neque fama deum nee fulmina nee minitanti 
murmure compressit caelum, sed eo magis acrem 

35 



T. LVCRETIVS CARVS 

irritat animi uirtutem, efFringere ut arta 

naturae primus portarum claustra cupiret. 

ergo uiuida uis animi peruicit, et extra 

processit longe flammantia moenia mundi 

atque omne immensum peragrauit mente animoque : 

unde refert nobis uictor quid possit oriri, 

quid nequeat, finita potestas denique cuique 

quanam sit ratione atque alte terminus haerens. 

quare religio pedibus subiecta uicissim 

obteritur, nos exaequat uictoria caelo. 

Illud in his rebus uereor, ne forte rearis 
impia te rationis inire elementa uiamque 
indugredi sceleris. quod contra saepius ilia 
religio peperit scelerosa atque impia facta ; 
Aulide quo pacto Triuiai uirginis aram 
Iphianassai turparunt sanguine foede 
ductores Danaum delecti, prima uirorum. 
cui simul infula uirgineos circumdata comptus 
ex utraque pari malarum parte profusast, 
et maestum simul ante aras adstare parentem 
sensit et hunc propter ferrum celare ministros 
aspectuque suo lacrimas effundere ciuis, 
muta metu terram genibus summissa petebat ; 
nee miserae prodesse in tali tempore quibat 
quod patrio princeps donarat nomine regem ; 
nam sublata uirum manibus tremebundaque ad aras 
deductast, non ut sollemni more sacrorum 
perfecto posset claro comitari Hymenaeo, 
sed casta inceste nubendi tempore in ipso 
hostia concideret mactatu maesta parentis, 
exitus ut classi felix faustusque daretur — 
tantum religio potuit suadere malorum. 

Tutemet a nobis iam quouis tempore uatum 
36 



T. LVCRETIVS CARVS 

terriloquis uictus dictis desciscere quaeres. 

qiiippe etenim quam multa tibi iam fingere possunt 

somnia quae uitae rationes uertere possint 

fortunasque tuas omnis turbare timore ! 

et merito. nam si certam finem esse uiderent 

aerumnarum homines, aliqua ratione ualerent 

religionibus atque minis obsistere uatum. 

nunc ratio nulla est restandi, nulla facultas, 

aeternas quoniam poenas in morte timendumst. 

ignoratur enim quae sit natura animai, 

nata sit an contra nascentibus insinuetur, 

et simul intereat nobiscum morte dirempta, 

an tenebras Orci uisat uastasque lacunas, 

an pecudes alias diuinitus insinuet se : 

Ennius ut noster cecinit qui primus amoeno 

detulit ex Helicone perenni fronde coronam, 

per gentis Italas hominum quae clara clueret : 

etsi praeterea tamen esse Acherusia templa 

Ennius aeternis exponit uersibus edens, 

quo neque permanent animae neque corpora nostra, 

sed quaedam simulacra modis pallentia miris ; 

unde sibi exortam semper florentis Homeri 

commemorat spcciem lacrimas effundere salsas 

coepisse et rerum naturam expandere dictis. 

quapropter bene cum superis de rebus habenda 

nobis est ratio, solis lunaeque meatus 

qua fiant ratione, et qua ui quaeque gerantur 

in terris, turn cum primis ratione sagaci 

unde anima atque animi constet natura uidendum. 

et quae res nobis uigilantibus obuia mentis 

terrificet morbo adfectis somnoque sepultis, ' 

cernere uti uideamur eos audireque coram, 

morte obita quorum tellus araplectitur ossa. 

37 



T. LVCRETIVS CARVS 

Nee me animi fallit Graiorum obscura reperta 
difficile inlustrare Latinis uersibus esse, 
multa noLiis iierbis praesertim cum sit agendum 
propter egestatem linguae et rerum nouitatem ; 
sed tua me uirtus tamen et sperata uoluptas 
suauis amicitiae quemuis sufferre laborem 
suadet et inducit noctes uigilare serenas 
quaerentem dictis quibus et quo carmine demum 
clara tuae possim praepandere lumina menti, 
res quibus occultas penitus conuisere possis. 

Hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest 
non radii solis neque lucida tela diei 
discutiant, sed naturae species ratioque. 



67' The Rule of Reason 

SVAVE, mari magno turbantibus aequora uentis, 
e terra magnum alterius spectare laborem ; 
non quia uexari quemquamst iucunda uoluptas, 
sed quibus ipse malis careas quia cernere suaue est : 
suaue etiam belli certamina magna tueii 
per campos instructa tua sine parte pericli. 
sed nil dulcius est, bene quam munita tenere 
edita doctrina sapientum templa serena, 
despicere unde queas alios passimque uiderc 
errare atque iiiam palantis quaerere uitae, 
certare ingenio, contendere nobilitate, 
noctes atque dies niti praestante labore 
ad summas emergere opes rerumque potiri. 
o miseras hominum mentis, o pectora caeca ! 
qualibus in tenebris uitae quantisque periclis 
degitur hoc aeui quodcumquest ! nonne uidere 
38 



T. LVCRETIVS CARVS 

nil aliud sibi naturam latrare, nisi iitqui 
corpore seiunctus dolor absit, menti' fruatur 
iucundo sensu cura semota metuque ? 
ergo corpoream ad naturam pauca uidemus 
esse opus omnino, quae demant cunique dolorem. 
deiicias quoque uti multas substernere possint 
gratius interdum, neque natura ipsa requirit, 
si non aurea sunt iuuenuni simulacra per aedes 
lampadas igniferas manibus retinentia dextris, 
lumina nocturnis epulis ut suppeditentur, 
nee domus argento fulget auroque renidet 
nee citharae reboant laqueata aurataque tecta. 
cum tanien inter se prostrati in gramine molli 
propter aquae riuum sub ramis arboris altae 
non magnis opibus iucunde corpora curant, 
praesertim cum tempestas arridet et anni 
tempora conspergunt uiridantis iloribus herbas. 
nee calidae citius decedunt corpore febres, 
textilibus si in picturis ostroque rubenti 
iacteris, quam si in plebeia ueste cubandum est. 
quapropter quoniam nil nostro in corpore gaziie 
proficiunt neque nobilitas nee gloria regni, 
quod superest, animo quoque nil prodesse putandum ; 
li non forte tuas legiones per loca cam pi 
fJFeruere cum uideas belli simulacra cientis, 
[subsidiis magnis Epidauri constabilitas, 
iferuere cum uideas classem lateque uagari 
)rnatas armis stlattas pariterque animatas, 
lis tibi tum rebus timefactae religiones 
jffugiunt animo pauidae ; mortisque timores 
tum uacuum pectus linquunt curaque solutum. 
quod si ridicula haec ludibiiaque esse uidemus, 
re ueraque metus hominum curaeque sequaces 

39 



T. LVCRETIV8 CARVS 

nee metuunt sonitus armoriim nee fera tela 
audacterque inter reges rerumque potentis 
uersantur neque fulgorem reuerentur ab auro 
nee elarum uestis splendorem purpurea!, 
quid dubitas quin omni' sit haec rationi' potestas, 
omnis cum in tenebris praesertim uita laboret ? 
nam ueluti pueri trepidant atque omnia caecis 
in tenebris metuunt, sie nos in luee timemus 
interdum, nilo quae sunt metuenda magis quam 
quae pueri in tenebris pauitant finguntque futura. 

68. ^SKagna ^JMater 

IN eurru biiugos agitare leones 
hane ueteres Graium docti ceeinere poetae, 
aeris in spatio magnam pendere docentes 
tellurem neque posse in terra sistere terrani : 
adiunxere feras, quia quamuis effera proles 
offieiis debet molliri uicta parentum : 
muralique eaput summum cinxere corona, 
eximiis munita locis quia sustinet urbis ; 
quo nunc insigni per magnas praedita terras 
horriiice fertur diuinae matris imago, 
hane uariae gentes antiquo more sacrorum 
Idaeam uocitant matrem Phrygiasque eateruas 
dant comites, quia primum ex illis fmibus edunt 
per terrarum orbem fruges eoepisse ereari. 
gallos attribuunt, quia, numen qui uiolarint 
matris et ingrati genitoribufe inuenti sint, 
signifieare uolunt indignos esse putandos, 
uiuam progeniem qui in oras luminis edant. 
tympana tenta tonant palmis et eymbala circum 
eoncaua, raucisonoque minantur cornua cantu, 
40 



» 



T. LVCRETIVS CARVS 

ct Phrygio stimulat numero caua tibia mentis, 
telaque praeportant uiolenti signa furoi is, 
ingratos animos atque impia pectora uulgi 
conterrere metu quae possint numini' diuae. 
ergo cum primum magnas inuecta per urbis 
munificat tacita mortalis muta salute, 
aere atque argento sternunt iter omne uiarum 
largifica stipe ditantes ninguntque rosarum 
floribus umbrantes matrem comitumque caterua. 
hie armata manus, Curetas nomine Grai 
quos memorant Phrygios, inter se forte quod armis 
ludunt in numerumque exsultant sanguine laeti 
terrificas capitum quatientes numine cristas, 
Dictaeos referunt Curetas qui louis ilium 
uagitum in Creta quondam occultasse feruntur, 
cum pueri circum puerum pern ice chorea 
armati in numerum pulsarent aeribus aera, 
ne Saturnus eum maHs mandaret adeptus 
aeternumque daret matri sub pectore uulnus. 
propterea magnam armati matrem comitantur, 
aut quia significant diuam praedicere ut armis 
ac uirtute uelint patriam defendere terram 
praesidioque parent decorique parentibus esse, 
quae bene et eximie quamuis disposta ferantur, 
longe sunt tamen a uera ratione repulsa. 
omnis enim per se diuum natura necessest 
immortali aeuo summa cum pace fruatur 
semota ab nostris rebus seiunctaque longe. 
nam priuata dolore omni, priuata periclis, 
ipsa suis pollens opibus, nil indiga nostri, 
nee bene promeritis capitur neque tangitur ira. 
hie siquis mare Neptunum Cereremque uocare 
constituit fruges et Bacchi nomine abuti 

c 3 41 



T. LVCRETIVS CARVS 

mauult quam laticis proprlum proferre uocamen, 
concedamus ut hie terrarum dictitet orbem 
esse deum matrem, dum uera re tamen ipse 
religione animum turpi contingere parcat. 

6g. Epicums and the Fear of T)eath 

ETENEBRIS tantis tarn clarum extollere lumen 
qui primus potuisti inlustrans commoda uitae, 
te sequor, o Graiae gentis decus, inque tuis nunc 
ficta pedum pono pressis uestigia signis, 
non ita certandi cupidus quam propter aniorem 
quod te imitari aueo ; quid enim contendat hirundo 
cycnis, aut quidnam tremulis facere artubus haedi 
consimile in cursu possint et fortis equi uis ? 
tu, pater, es rerum inuentor, tu patria nobis 
suppeditas praecepta, tuisque ex, inclute, chartis, 
floriferis ut apes in saltibus omnia libant, 
omnia nos itidem depascimur aurea dicta, 
aurea, perpetua semper dignissima uita. 
nam simul ac ratio tua coepit uociferari 
naturam rerum, diuina mente coorta, 
difFugiunt animi terrores, moenia mundi 
discedunt, totum uideo per inane geri res. 
apparet diuum numen sedesque quietae 
quas neque concutiunt uenti nee nubila nimbis 
aspergunt neque nix acri eoncreta pruina 
cana cadens uiolat semperque innubilus aether 
integit, et large diffuse lumine rident. 
omnia suppeditat porro natura neque ulla 
res animi paeem delibat tempore in ullo. 
at contra nusquam apparent Acherusia templa 
nee tellus obstat quin omnia dispiciantur, 
sub pcdibus quaecumque infra per inane geruntur. 
42 



T. LVCRETIVS CARVS 

his ibi me rebus quaedam diuina uoluptas 
percipit at que horror, quod sic natura tua ui 
tam manifesta patens ex omni parte retecta est. 
Et quoniam docui cunctarum exordia rerum 
qualia sint et quam uariis distantia formis 
sponte sua uolitent aeterno percita motu, 
quoue modo possint res ex his quaeque creari, 
hasce secundum res animi natura uidetur 
atque animae claranda meis iam uersibus esse 
et metus ille foras praeceps Acheruntis agendus, 
funditus humanam qui uitam turbat ab imo 
omnia sufFundens mortis nigrore neque ullam 
esse uoluptatem liquidam puramque relinquit. 
nam quod saepe homines morbos magis esse timendos 
infamemque ferunt uitam quam Tartara leti 
et se scire animae naturam sanguinis esse 
aut etiam uenti, si fert ita forte uoluntas, 
nee prorsum quicquam nostrae rationis egere, 
hinc licet aduertas animum magis omnia laudis 
iactari causa quam quod res ipsa probetur. 
extorres idem patria longeque fugati 
conspectu ex hominum, foedati crimine turpi, 
omnibus aerumnis adfecti denique uiuunt, 
et quocumque taraen miseri uenere parentant 
et nigras mactant pecudes et manibu' diuis 
inferias mittunt multoque in rebus acerbis 
acrius aduertunt animos ad religionem. 
quo magis in dubiis hominem spectare periclis 
conuenit aduersisque in rebus noscere qui sit ; 
nam uerae uoces tum demum pectore ab imo 
eliciuntur et eripitur persona mala re. 
denique auarities et honorum caeca cupido, 
quae miseros homines cogunt transcendere finis 

43 



T. LVCRETIVS GARVS 

iuris et interdum socios scelerum atque ministros 
noctes atque dies niti praestante labore 
ad summas emergere opes, liaec uulnera uitae 
non minimam partem mortis formidine aluntur. 
turpis enim ferme contemptus et acris egestas 
semota ab dulci uita stabilique uidetur 
et quasi iam leti portas cunctarier ante ; 
unde homines dum se falso terrore coacti 
effugisse uolunt longe longeque remosse, 
sanguine ciuili rem conflant diuitiasque 
conduplicant auidi, caedem caede accumulantes 5 
crudeles gaudent in tristi funere fratris 
et consanguineum mensas odere timentque. 
consimili ratione ab eodem saepe timore 
macerat inuidia : ante oculos ilium esse potentem, 
ilium aspectari, claro qui incedit honore, 
ipsi se in tenebris uolui caenoque queruntur. 
intereunt partim statuarum et nominis ergo ; 
et saepe usque adeo, mortis formidine, uitae 
percipit humanos odium lucisque uidendae, 
ut sibi consciscant maerenti pectore letum 
obliti fontem curarum hunc esse timorem, 
hunc uexare pudorem, hunc uincula amicitiai 
rumpere et in summa pietatem euertere fraude. 
nam iam saepe homines patriam carosque parentis 
prodiderunt, uitare Acherusia templa petentes. 
nam ueluti pueri trepidant atque omnia caecis 
in tenebris metuunt, sic nos in luce limemus 
interdum, nilo quae sunt metuenda magis quam 
quae pueri in tenebris pauitant finguntque futura. 
hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest 
non radii solis neque lucida tela diei 
discutiantj sed naturae species ratioque. 
44 



T. LVCRETIVS CARVS 



70. The Towers of He J J 

DENIQVE si uocem rerum natura repente 
mittat et hoc alicui nostrum sic increpet ipsa : 
' quid tibi tanto operest, mortalis, quod nimis aegris 
luctibus indulges ? quid mortem congemis ac fles ? 
nam si grata fuit tibi uita anteacta priorque 
et non omnia pertusum congesta quasi in uas 
commoda perfluxere atque ingrata interiere : 
cur non ut plenus uitae conuiua recedis 
aequo animoque capis securam, stulte, quietem ? 
sin ea quae fructus cumque es periere profusa 
uitaque in ofFensast, cur amplius addere quacris, 
rursum quod pereat male et ingratum occidat omne, 
non potius uitae finem facis atque laboris ? 
nam tibi praeterea quod machiner inueniamque, 
quod placeat, nil est : eadem sunt omnia semper, 
si tibi non annis corpus iam marcet et artus 
confecti languent, eadem tamen omnia restant, 
omnia si pergas uiucndo uincere saecla, 
atque etiam potius, si numquam sis moriturus/ 
quid respondemus, nisi iustam intendere litem 
naturam et ueram uerbis exponere causam ? 
grandior hie uero si iam seniorque queratur 
atque obitum lamentetur miser amplius aequo, 
non merito inclamet magis et uoce increpet acri ? 
'aufer abhinc lacrimas, balatro, et compesce querelas 
omnia perfunctus uitai praemia marces, 
sed quia semper aues quod abest, praesentia temnis, 
imperfecta tibi elapsast ingrataque uita 
et nee opinanti mors ad caput adstitit ante 
quam satur ac plenus possis discedcre rerum. 

45 



T. LVCRETIVS CARVS 

nunc aliena tua tamen aetate omnia mitte 

aequo animoque, agedum, iam aliis concede : necessest. 

iure, ut opinor, agat, iure increpet inciletque. 

cedit enim rerum nouitate extrusa uetustas 

semper, et ex aliis aliud reparare necessest : 

nee quisquam in barathrum nee Tartara deditur atra. 

materies opus est ut crescant postera saecla ; 

quae tamen omnia te uita perfuncta sequentur ; 

nee minus ergo ante haee quam tu eecidere, cadentque. 

sic alid ex alio numquam desistet oriri, 

uitaque mancipio nulli datur, omnibus usu. 

respice item quam nil ad nos anteacta uetustas 

temporis aeterni fuerit, quam nascimur ante. 

hoc igitur speculum nobis natura futuri 

temporis exponit post mortem denique nostram. 

numquid ibi horribile apparet, num triste uidetur 

quicquam, non omni somno securius exstat ? 

Atque ea nimirum quaecumque Acheninte profundo 
prodita sunt esse, in uita sunt omnia nobis, 
nee miser impendens magnum timet aere saxum 
Tantalus, ut famast, cassa formidine torpens ; 
sed magis in uita diuum metus urget inanis 
mortalis easumque timent quem cuique ferat fors ; 
nee Tityon uolucres ineunt Acherunte iacentem 
nee quod sub magno scrutentur pectore quicquam 
perpetuam aetatem possunt reperire profecto ; 
quamlibet immani proiectu corporis exstet, 
qui non sola nouem dispessis iugera membris 
obtineat, sed qui terrai totius orbem, 
non tamen aeternum poterit perferre dolorem 
nee praebere cibum proprio de corpore semper ; 
sed Tityos nobis non est in amore iacentem 
quem luctus laeerant : at quem exest anxius angor 
46 



T. LVCRETIVS CARVS 

aut alia quauis scindunt cuppedine curae. 

Sisyphus in uita quoque nobis ante oculos est 

qui petere a populo fascis saeuasque securis 

imbibit et semper uictiis tristisque recedit. 

nam petere imperium quod inanest nee datur umquam, 

atque in eo semper durum sufferre laborem, 

hoc est aduerso nixantem trudere monte 

saxum quod tamen e summo iam uertice rursum 

uokiitur et plani raptim petit aequora campi. 

deinde animi ingratam naturam pascere semper 

atque explere bonis rebus satiareque numquam, 

quod faciunt nobis annorum tempora, circum 

cum redeunt fetusque ferunt uariosque lepores, 

nee tamen explemur uitai fructibus umquam, 

hoc, ut opinor, id est, aeuo florente puellas 

quod memorant laticem pertusum congercre in uas, 

quod tamen expleri nulla ratione potestur. 

Cerberus et furiae iam uero et lucis egestas 

Tartarus horriferos eructans faucibus aestus, 

quid ? neque sunt usquam nee possunt esse profecto. 

sed metus in uita poenarum pro male factis 

est insignibus insignis, scelerisque luella, 

career et horribilis de saxo iactu' deorsum, 

ucrbera, carnifices, robur, pix, lamniina, taedae; 

quae tamen etsi absunt, at mens sibi conscia factis 

praemetuens adhibet stimulos terretque flagellis, 

ncc uidet interea qui terminus esse malorum 

possit nee quae sit poenarum denique finis, 

atque eadem metuit magis haec ne in morte grauescant. 

hie Acherusia fit stultomm denique uita. 

Hoc etiam tibi.tute interdum dicere possis 
' lumina sis oculis etiam bonus Ancu' reliquit 
qui melior multis quam tu fuit, improbe, rebus : • 

47 



T. LVCRETIVS CARVS 

inde alii multi reges rerumque potentes 

occiderunt, magnis qui gentibus imperitarunt : 

ille quoque ipse, uiam qui quondam per mare magnum 

strauit iterque dedit legionibus ire per altum 

ac pedibus salsas docuit super ire lacunas 

et contempsit equis insultans murmura ponti, 

lumine adempto animam moribundo corpora fudit : 

Scipiadas, belli fulmen, Carthaginis horror, 

ossa dedit terrae proinde ac famul infimus esset: 

adde repertores doctrinarum atque leporum, 

adde Heliconiadum comites ; quorum unus Homerus 

sceptra potitus eadem aliis sopitu' quietest : 

denique Democritum postquam matura uetustas 

admonuit memores motus languescere mentis, 

sponte sua leto caput obuius obtulit ipse : 

ipse Epicurus obit decurso lumine uitae, 

qui genus humanum ingenio superauit et omnis 

restinxit Stellas exortus ut aetherius sol. 

tu uero dubitabis et indignabere obire ? 

mortua cui uita est prope iam uiuo atque uidenti, 

qui somno partem maiorem conteris aeui 

et uigilans stertis nee somnia cernerc cessas 

sollicitamque geris cassa formidine mentem 

nee reperire potes tibi quid sit saepe mali, cum 

ebrius urgeris multis miser undique curis 

atque animi incerto fluitans errore uagaris/ 



48 



T. LVCRETIVS CARVS 
71. The World' s Conquerors 

QVIS potis est dignum pollenti pectore carmen 
condere pro rerum maiestate hisque repertis ? 
quisue ualet uerbis tantum qui fingere laudes 
pro meritis eius possit qui talia nobis 
pectore parta suo quaesitaque praemia liquit ? 
nemo, ut opinor, erit mortali corpore cretus. 
nam si, ut ipsa petit raaiestas cognita rerum, 
dicendum est, deus ille fuit, deus, inclute Memmi, 
qui princeps uitae rationem inuenit eam quae 
nunc appellatur sapientia, quique per artem 
fluctibus e tantis uitam tantisque tenebris 
in tam tranquillo et tam clara luce locauit. 
confer enim diuina aliorum antiqua reperta. 
namque Ceres fertur fruges Liberque liquoris 
uitigeni laticem mortalibus instituisse ; 
cum tamen his posset sine rebus uita manere, 
ut fama est aliquas etiam nunc uiuere gentis. 
at bene non poterat sine puro pectore uiui ; 
quo magis hie merito nobis deus esse uidetur, 
ex quo nunc etiam per magnas didita gentis 
dulcia permulcent animos solacia uitae. 
Herculis antistare autem si facta putabis, 
longius a uera multo ratione ferere. 
quid Nemeaeus enim nobis nunc magnus hiatus 
ille leonis obesset et horrens Arcadius sus ? 
denique quid Cretae taurus Lernaeaque pestis 
hydra uenenatis posset uallata colubris ? 
quidue tripectora tergemini uis Geryonai ? 
tanto opere officerent quid aues Stymphala colentes, 
et Diomedis equi spirantes naribus ignem 
Thracis Bistoniasque plagas atque Ismara propter ? 

49 



T. LVCRETIVS CARVS 

aureaque Hesperidum seruans fulgentia mala, 
asper, acerba tuens, immani corpore serpens 
arboris amplexus stirpem quid denique obesset 
propter Atlanteum litus pelageque sonora, 
quo neque noster adit quisquam nee barbarus audet ? 
cetera de genere hoc quae sunt portenta perempta, 
si non uicta forent, quid tandem uiua nocerent ? • 
nil, ut opinor : ita ad satiatem terra ferarum 
nunc etiam scatit et trepido terrore repleta est 
per nemora ac montis magnos siluasque profundas ; 
quae loca uitandi plerumque est nostra potestas. 
at nisi purgatumst pectus, quae proelia nobis 
atque pericula sunt ingratis insinuanda ? 
quantae turn scindunt hominem cuppedinis acres 
sollicitum curae quantique perinde timores ? 
quidue superbia spurcitia ac petulantia ? quantas 
efficiunt clades ? quid luxus desidiaeque ? 
haec igitur qui cuncta subegerit ex animoque 
expulerit dictis, non armis, nonne decebit 
hunc hominem numero diuum dignarier esse ? 
cum bene praesertim multa ac diuinitus ipsis 
immortalibu' de diuis dare dicta suerit 
atque omnem rerum naturam pandere dictis. 



72. Trimitive <^Man 

AT genus humanum multo fuit illud in aruis 
IX durius, ut decuit, tellus quod dura creasset. 
et maioribus et solidis magis ossibus intus 
fundatum, ualidis aptum per uiscera neruis, 
nee facile ex aestu nee frigore quod caperetur 
nee nouitate eibi nee labi corporis ulla : 
50 



T. LVCRETIVS CARVS 

multaque per caelum solis uoluentia lustra 

uulgiuago uitam tractabant more ferarum, 

nee robustus erat curul moderator aratri 

quisquam, nee scibat ferro molirier arua 

nee noua defodere in terram uirgulta neque altis 

arboribus ueteres decidere falcibu* ramos : 

quod sol atque imbres dederant, quod terra crearat 

sponte sua, satis id placabat pectora donum ; 

glandiferas inter curabant corpora quercus 

plerumque ; et quae nunc hiberno tempore cernis 

arbuta puniceo fieri matura colore, 

plurima tum tellus etiam maiora ferebat : 

multaque praeterea nouitas tum florida mundi 

pabula dura tulit, miseris mortal ibus ampla : 

at sedare sitim fluuii fontesque uocabant, 

ut nunc montibus e magnis decursus aquai 

clam' citat late sitientia saecla ferarum : 

denique nota uagi siluestria templa tenebant 

nympharum, quibus e scibant umori' fluenta 

lubrica proluuie larga lauere umida saxa, 

umida saxa, super uiridi stillantia musco, 

et partim piano scatere atque erumpere campo : 

necdum res igni scibant tractare neque uti 

pellibus et spoliis corpus uestire ferarum, 

sed nemora atque cauos montis siluasque colebant 

et fmtices inter condebant squalida membra, 

uerbera uentorum uitare imbrisque coacti : 

nee commune bonum poterant spectare neque ullis 

moribus inter se scibant nee legibus uti : 

quod cuique obtulerat praedae fortuna, ferebat 

sponte sua sibi quisque ualere et uiuere doctus : 

et Venus in siluis iungebat corpora amantum, 

conciliabat enim uel mutua quamque cupido 

51 



T. LVCRETIVS CARVS 

uel ulolenta uiri uis atque impensa libido 
uel pretium, glandes atque arbuta uel pira lecta : 
et manuum mira freti uirtute pedumque 
consectabantur siluestria saecla ferarum 
missilibus saxis et magno pondere clauae, 
multaque uincebant, uitabant pauca latebris ; 
saetigerisque subus pariles siluestria membra 
nuda dabant terrae nocturno tempore capti, 
circum se foliis ac frondibus inuoluentes : 
nee plangore diem magno solemque per agros 
quaerebant pauidi palantes noctis in umbris, 
sed taciti respectabant somnoque sepulti, 
dum rosea face sol inferret lumina caelo : 
a paruis quod enim consuerant cernere semper 
alterno tenebras et lucem tempore gigni, 
non erat ut fieri posset mirarier umquam 
nee diffidere ne terras aeterna teneret 
nox in perpetuum detracto lumine solis ; 
sed magis illud erat curae, quod saecla ferarum 
infestam miseris faciebant saepe quietem: 
eiectique domo fugiebant saxea tecta 
spumigeri suis aduentu ualidique leonis 
atque intempesta cedebant nocte pauentes 
hospitibus saeuis instrata cubilia fronde. 

Nee nimio turn plus quam nunc mortalia saecla 
dulcia linquebant languentis lumina ultae. 
unus enim tum quisque magis deprensus eorum 
pabula uiua feris praebebat, dentibus haustus, 
et nemora ac montis gemitu siluasque replebat 
uiua uidens uiuo sepeliri uiscera busto. 
et quos efFugium seruarat corpore adeso, 
posterius tremulas super ulcera taetra tenentes 
palmas horriferis accibant uocibus Orcum, 

52 



T. LVCRETIVS CARVS 

donee eos uita priuarant uerniina saeua 
expertis opis, ignaros quid uulnera uellent. 
at non multa uirum sub signis milia ducta 
una dies dabat exitio nee turbida ponti 
aequora lidebant nauis ad saxa uirosque. 
hie temere incassum frustra mare saepe coortum 
saeuibat leuiterque minas ponebat inanis, 
nee poterat quemquam plaeidi pellaeia ponti 
subdola pellieere in fraudem ridentibus undis, 
improba nauigiis ratio cum caeea iacebat. 
tum penuria deinde cibi languentia leto 
membra dabat, contra nunc rerum copia mersat. 
illi imprudentes ipsi sibi saejje uenenum 
uergebant, uinum damni sollertia sumpsit. 

75. Origin of Belief in God 

NVNC quae causa deum per magnas numina gentis 
peruulgarit et ararum compleucrit urbis 
suscipiendaque curarit sollemnia sacra, 
quae nunc in magnis florent sacra rebu' locisque, 
unde etiam nunc est mortalibus insitus horror 
qui delubra deum noua toto suscitat orbi 
terrarum et festis cogit celebrare diebus, 
non ita difficilest rationem reddere uerbis. 
quippe etenim iam tum diuum mortalia saecla 
egregias animo facies uigilante uidebant 
et magis in somnis mirando corporis auctu. 
his igitur sensum tribuebant propterea quod 
membra mouere uidebantur uocesque superbas 
mittere pro facie praeclara et uiribus amplis ; 
aeternamque dabant uitam, quia semj^er eoruni 
suppeditabatur facies et forma manebat, 

53 



T. LVCRETIVS CARVS 

et tamen omnino quod tantis uiribus auctos 

non temere ulla ui conuinci posse putabant ; 

fortunisque ideo longe praestare putabant, 

quod mortis timor baud quemquam uexaret eorum, 

et simul in somnis quia multa et mira uidebant 

efficere et nullum capere ipsos inde laborem. 

praeterea caeli rationes ordine certo 

et uaria annorum cernebant tempora uerti, 

nee poterant quibus id fieret cognoscere causis. 

ergo perfugium sibi habebant omnia diuis 

tradere et illorum nutu facere omnia flecti ; 

in caeloque deum sedis et templa locarunt, 

per caelum uolui quia sol et luna uidetur, 

luna dies et nox et noctis signa seuera 

noctiuagaeque faces caeli flammaeque uolantes, 

nubila sol imbres nix uenti fulmina grando 

et rapidi fremitus et murmura magna minarum. 

O genus infelix humanum, talia diuis 
cum tribuit facta atque iras adiunxit acerbas ! 
quantos tum gemitus ipsi sibi, quantaque nobis 
uulnera, quas lacrimas peperere minoribu' nostris ! 
nee pietas ullast uelatum saepe uideri 
uertier ad lapidem atque omnis accedere ad aras 
nee procumbere humi prostratum et pandere pal mas 
ante deum delubra nee aras sanguine multo 
spargere quadrupedum nee uotis nectere uota, 
sed mage pacata posse omnia mente tueri. 
nam cum suspicimus magni caelestia mundi 
templa super stellisque micantibus aethera fixuni, 
et uenit in mentem solis lunaeque uiarum, 
tunc aliis oppressa malis in pectora cura 
ilia quoque expergefactum caput erigere infit, 
nequae forte deum nobis immensa potestas 
54 



T. LVCRETIVS CARVS 

sit, uario motu quae Candida sidera uerset. 
temptat enim dubiam mentem rationis egestas, 
ecquaenam fuerit mundi genitalis origo, 
et simul ecquae sit finis, quoad moenia mundi 
solliciti motus hunc possint ferre laborem, 
an diuinitus aeterna donata salute 
perpetuo j^ossint aeui labentia tractu 
immensi ualidas aeui contemnere uiris. 
praeterea cui non animus formidine diuum 
contrahitur, cui non correpunt membra pauore, 
fulminis horribili cum plaga torrida tellus 
contremit et magnum percurrunt murmura caelum ? 
non populi gentesque tremunt, regesque superbi 
corripiunt diuum percussi membra timore, 
nequid ob admissum foede dictumue superbe 
poenarum graue sit soluendi tempus adultum ? 
summa etiam cum uis uiolenti per mare uenti 
induperatorem classis super aequora uerrit 
cum ualidis pariter legionibus atque elephantis, 
non diuum pacem uotis adit ac prece quaesit 
uentorum pauidus paces animasque secundas, 
nequiquam, quoniam uiolento turbine saepe 
correptus nilo fertur minus ad uada leti ? 
usque adeo res humanas uis abdita quaedam 
obterit et pulchros fascis saeuasque securis 
proculcare ac ludibrio sibi habere uidetur. 
denique sub pedibus tellus cum tota uacillat 
concussaeque cadunt urbes dubiaeque minantur, 
quid mirum si se temnunt mortalia saecla 
atque potestates magnas mirasque relinquunt 
in rebus uiris diuum, quae cuncta gubernent ? 



55 



D! 



C. VALERIVS CATVLLVS 

84-54 B.C. 

74. t^ Hfmn to 'Diana 

JANAE sumus in lide 
puellae et pueri integi i : 

Dianam pueri integri 

puellaeque canamus. 
o Latonia, maximi 

magna progenies louis, 

quam mater prope Deliam 

deposiuit oliuam, 
montium domina ut fores 

siluarumque uirentium 

saltuumque reconditorum 

amniumque sonantum ; 
tu Lucina dolentibus 

luno dicta puerperis, 

tu potens Triuia et notho's 

dicta lumine Luna, 
tu cursu, dea, menstruo 

metiens iter annuum, 

rustica agricolae bonis 

tecta frugibus exples. 
sis quocumque tibi placet 

sancta nomine, Romulique 

antique ut solita's bona 

sospites ope gentem. 



C. VALERIVS CATVLLVS 
7j". Hfmerij Hymenaee 

IVVENES 

VESPER adest, iuuenes, consurgite ; Vesper Olympo 
exspectata diu uix tandem lumina tollit. 
surgere iam tempus, iam pinguis linquere mensas, 
iam ueniet uirgo, iam dicetur hymenaeus. 
Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee ! 

VIRGINES 

Cernitis, innuptae, iuuenes ? consurgite contra ; 

nlmirum Oetaeos ostendit noctifer ignes. 

sic certest ; uiden ut perniciter exsiluere ? 

non temere exsiluere, canent quod uisere par est. 

Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee ! 

IVVENES 

Non facilis nobis, aequales, palma parata est, 
aspicite, innuptae secum ut meditata requirunt. 
non frustra meditantur, habent memorabile quod* sit, 
nee mirum, penitus quae tota mente laborant. 
nos alio mentes, alio diuisimus aures, 
iure igitur uincemur, amat uictoria curam. 
quare nunc animos saltem committite uestros, 
dicere iam incipient, iam lespondere decebit. 
Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee ! 

VIRGINES 

Hespere, qui caelo fertur crudelior ignis ? 
qui natam possis complexu auellere matris, 
complexu matris retinentem auellere natam, 
et iuueni ardenti castam donare puellam. 
quid faciunt hostes capta crudelius urbe ? 
Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee ! 

57 



C. VALERIVS CATVLLVS 

IVVENES 

Hespere, qui caelo lucet iucundior ignis ? 

qui desponsa tua firmes conubia flamma, 

quae pepigere uiri, pepigerunt ante parentes, 

nee iunxere prius quam se tuus extulit ardor. 

quid datur a diuis felici optatius hora ? 

Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee ! 

VIRGINES 

Hesperus e nobis, aequales, abstulit unam. 

Namque tuo aduentu uigilat custodia semper, 
nocte latent fures, quos idem saepe reuertens, 
Hespere, mutato comprendis nomine Eous. 
Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee ! 

IVVENES 



at libet innuptis ficto te carpere questu. 

quid turn, si carpunt, tacita quern mente requirunt ? 

Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee ! 

VIRGINES 

Vt flos in saeptis secretus nascitur hortis, 
ignotus pecori, nullo contusus aratro, 
quern mulcent aurae, firmat sol, educat imber ; 
multi ilium pueri, multae optauere puellae : 
idem cum tenui carptus defloruit ungui, 
nulli ilium pueri, nullae optauere puellae : 
sic uirgo, dum intacta manet, dum cara suis est ; 
cum castum amisit polluto corpore florem, 
nee pueris iucunda manet, nee cara puellis. 
Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee ! 
5« 



I 



C. VALERIVS CATVLLVS 

IVVENES 

Vt uidua in nudo uitis quae nascitur aruo, 
numquam se extollit, numquam mitem educat uuam, 
sed tenerum prono deflectens pondere corpus, 
iam iam contingit summum radice flagellum, 
hanc nulli agricolae, nulli coluere iuuenci : 
at si forte eadem est ulmo coniuncta marito, 
multi illam agricolae, multi coluere iuuenci : 
sic uirgo dum intacta manet, dum inculta senescit ; 
cum par conubium maturo tempore adepta est, 
cara uiro magis et minus est inuisa parenti. 
et tu ne pugna cum tali coniuge uirgo, 
non aequom est pugnare, pater cui tradidit ipse, 
ipse pater cum matre, quibus parere necesse est. 
uirginitas non tota tua est, ex parte parentum est, 
tertia pars patrist, pars est data tertia matri, 
tertia sola tua est : noli pugnare duobus, 
qui genero sua iura simul cum dote dederunt. 
Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaeel 



76, ^dttis 

SVPER alta uectus Attis celeri rate maria, 
Phrygium ut nemus citato cupide pede tetigit, 
adiitque opaca siluis redimita loca deae, 
stimulatus ibi furenti rabie, uagus animis, 
deuolsit ilei acuto sibi pondera silice. 
itaque ut relicta sensit sibi membra sine uiro, 
ctiam recente terrae sola sanguine maculans, 
niueis citata cepit manibus leue typanum, 
typanum tuom, Cybelle, tua, mater, initia, 
quatiensque terga taurei teneris caua digitis, 
canere haec suis adorta est tremebunda comitibus : 
agitc itc ad alta, Gallae, Cybeles nemora simul, 

59 



C. VALERIVS CATVLLVS 

simul ite, Dindimenae dominae uaga pecora, 
aliena quae petentes uelut exules loca, 
sectam meani exsecutae duce me mihi comites, 
rapidum salum tulistis truculentaque pelagi, 
et corpus euirastis Veneris nimio odio ; 
hilarate Erae citatis erroribus animum. 
mora tarda mente cedat : simul ite, sequimini 
Phrygiam ad domum Cybelles, Phrygia ad nemora deae, 
ubi cymbalum sonat uox, ubi tympana reboant, 
tibicen ubi canit Phryx curuo graue calamo, 
ubi capita Maenades ui iaciunt hederigerae, 
ubi sacra sancta acutis ululatibus agitant, 
ubi sueuit ilia diuae uolitare uaga cohors, 
quo nos decet citatis celerare tripudiis. 
simul haec comitibus Attis eecinit notha mulier, 
thiasus repente Unguis trepidantibus ululat, 
leue tympanum remugit, caua cymbala recrepant, 
uiridem citus adit Idam properante pede chorus, 
furibunda simul anhelans uaga uadit animam agens 
comitata tympano Attis per opaca nemora dux, 
ueluti iuuenca uitans onus indomita iugi : 
rapidae ducem secuntur Gallae properipedem. 
itaque, ut domum Cybelles tetigere lassulae, 
nimio e labore somnum capiunt sine Cerere. 
piger his labante languore oculos sopor operit : 
abit in quiete molli rabidus furor animi. 
sed ubi oris aurei Sol radiantibus oculis 
lustrauit aethera album, sola dura, mare ferum, 
pepulitque noctis umbras uegetis sonipedibus, 
ibi Somnus excitum Attin fugiens citus abiit : 
trepidante eum recepit dea Pasithea sinu. 
ita de quiete molli rapida sine rabie 
simul ipse pectore Attis sua facta recoluit, 
60 



C. VALERIVS CATVLLVS 

liquidaque mente uidit sine quels ubique foret, 
animo aestuante rusum reditum ad uada tetuHt. 
ibi maria uasta uisens lacrimantibus oculis, 
patriam allocuta maestast ita uoce miseriter : 
' patria o mei creatrix, patria o mea genetrix, 
ego quam miser relinquens, dominos ut herifugae 
famuli solent, ad Idae tetuli nemora pedem, 
ut aput niuem et ferarum gelida stabula forem, 
et aprum uias adirem, furibunda latibula, 
ubinam aut quibus locis te positam, patria, reor ? 
cupit ipsa pupula ad te sibi dirigere aciem, 
rabie fera carens duin breue tempus animus est. 
egone a mea remota haec ferar in nemora domo ? 
patria, bonis amicis, genitoribus abero ? 
abero foro, palaestra, stadio et gymnasiis ? 
miser a miser, querendum est etiam atque etiam, anime. 
quod enim genus figuraest, ego non quod obierim ? 
ego enim uir, ego adolescens, ego ephebus, ego puer, 
ego guminasei fui flos, ego eram decus olei : 
mihi ianuae frequentes, mihi limina tepida, 
mihi floridis corollis redimita domus erat, 
linquendum ubi esset orto mihi sole cubiculum. 
ego nunc deum ministra et Cybeles famula ferar ? 
ego Maenas, ego mei pars, ego uir sterilis ero ? 
ego uiridis algida Idae nius amicta loca colam ? 
ego uitam agam sub altis Phrygiae columinibus, 
ubi cerua siluicultrix, ubi apcr nemoriuagus ? 
iam iam dolet quod egi, iam iamque paenitet/ 
roseis ut huic labellis sonitus citus abiit, 
geminas deorum ad auris noua nuntia referens, 
ibi iuncta iuga resoluens Cybele leonibus 
laeuumque pecoris hostem stimulans ita loquitur : 
' agedum ' inquit ' age ferox i., face ut hunc furor agitet, 

6i 



C. VALERIVS CATVLLVS 

face uti furoris ictu reditum in nemora ferat, 
mea libere nimis qui fugere imperia cupit. 
age caede teiga cauda, tua uerbera patere, 
face cuncta rnugienti fremitu loca retonent, 
rutilam ferox torosa ceruice quate iubam.' 
ait haec minax Cybelle religatque iuga manu. 
ferus ipse sese adhortans rapidum incitat animo, 
uadit, fremit, refringit uirgulta pede uago. 
at ubi umida albicantis loca litoris adiit, 
tenerumque uidit Attin prope marmora pelagei, 
facit impetum : ille demens fugit in nemora fera : 
ibi semper omne uitae spatium faiiiula fuit. 
dea, magna dea, Cybelle, dea, domina Dindimei, 
procul a mea tuos sit furor omnis, hera, dome : 
alios age incitatos, alios age rabidos. 



c 



77. Turn a weds with 'iJManlius 

'OLLIS o Heliconiei 

cultor, Vraniae genus, 
qui rapis teneram ad uirum 
Virginem, O Hymenaee Hymen, 
Hymen O Hymenaee ; 

Cinge tempora floribus 
suaue olentis amaraci, 
flammeum cape laetus, hue 

Hue ueni, niueo gerens 
luteum pede soccuni. 

Excitusque hilari die, 
nuptialia concinens 
uoce carmina tinnula, 

Pelle humum pedibus, manu 
pineam quate taedam. 
62 



C. VALERIVS CATVLLVS 

Namque lunia Manlio, 
qualis Idalium colens 
uenit ad Phryglum Venus 

ludicem, bona cum bona 
nubet alite uirgo, 

Floridis uelut enitens 
myrtus Asia ramulis 
quos Amadryadcs deae 

Ludicrum sibi rosldo 
nutriuntur honore. 

Quare age, hue aditum ferens, 
perge linquere Thespiae 
rupis Aonios specus ; 

Nympha quos super Irrigat 
frigerans Aganippe. 

Ac domum dominam uoca 
coniugis cupidam noui, 
mentem amore reuinciens 

Vt tenax hedera hue et hue 
arborem implieat errans. 

Vosque item simul integrae 
uirgines, quibus aduenit 
par dies, agite in modum 

Dicite, O Hymenaee Hymen, 
Hymen O Hymenaee. 

Vt kibentius, audiens 
se citarier ad suum 
munus, hue aditum ferat 

Dux bonae Veneris, boni 
coniugator amoris. 



63 



C. VALERIVS CATVLLVS 

Quis deus magis est amat- 
is petendus amantibus ? 
quem colent homines magis 

Caelitum, O Hymenaee Hymen, 
Hymen O Hymenaee ? 

Te suis tremulus parens 

inuocat, tibi uirgines 

zonula soluunt sinus. 
Te timens cupida nouos 

capiat aure maritus. 

Tu fero iuueni in manus 
floridam ipse puellulam 
dedis a gremio suae 

Matris, O Hymenaee Hymen, 
Hymen O Hymenaee. 

Nil potest sine te Venus, 
fama quod bona comprobet, 
commodi capere, at potest 

Te uolente. quis huic deo 
compararier ausit ? 

Quae tuis careat sacris, 
non queat dare praesides 
terra finibus : at queat 

Te uolente. quis huic deo 
compararier ausit ? 

Claustra pandite ianuae : 

uirgo adest. uiden ut faces 
splendidas quatiunt comas ? 



C. VALERIVS CATVLLVS 



tardet ingenuus pudor ; 
Quern tamen magis audiens, 
flet quod ire necesse est. 

Flere desine. non tibi, Au- 
runculeia, perlculum est, 
ne qua femina pulcrior 

Clarum ab Oceano diem 
uiderit uenientem. 

Talis in uario solet 

diuitis domini hortulo 

stare fios hyacinthinus. 
Sed moraris, abit dies, 

prodeas noua nupta. 

Prodeas noua nupta, si 
iam uidetur, et audias 
nostra uerba. uiden ? faces 

Aureas quatiunt comas : 
prodeas noua nupta. 

Non tuus leuis in mala 
deditus uir adultera, 
probra turpia perscquens, 

A tuis teneris uolet 
secubare papillis. 

Lenta qui uelut adsitas 
uitis implicat arbores, 
implicabitur in tuum 
Complexum. sed abit dies : 
prodeas noua nupta. 
>444 D 6s 



C. VALERIVS CATVLLVS 

Quae tuo ueniunt hero, 
quanta gaudia, quae uaga 
node, quae medio die 

Gaudeat. sed abit dies : 
prodeas noua nupta. 

Tollite, O pueri, faces : 
flammeum uideo uenire. 
ite concinite in modum 

* lo Hymen Hymenaee io, 
io Hymen Hymenaee.' 

Nupta, tu quoque quae tuus 
uir petet caue ne neges, 
ni petitum aliunde eat. 

Io Hymen Hymenaee io 
io Hymen Hymenaee. 

En tibi domus iit potens 

et beata uiri tui. 

quae tibi sine seruiat 
(Io Hymen Hymenaee io, 

io Hymen Hymenaee) 

Vsquc diim tremulum mouens 
cana tempus anilitas 
omnia omnibus annuit. 

Io Hymen Hymenaee io, 
io Hymen Hymenaee. 

Transfer omine cum bono 
limen aureolos pedes, 
rasilemque subi forem. 
Io Hymen Hymenaee io, 
io Hymen Hymenaee. 
66 



C. VALERIVS CATVLLVS 

Aspice unus ut accubans 

uir tuus Tyrio in toro, 

totus immineat tibi, 
lo Hymen Hymenace lo, 

io Hymen Hymenaee. 

I Hi non minus ac tibi 
pectore uritur intimo 
flamma, sed penite magis 

lo Hymen Hymenaee io, 
io Hymen Hymenaee. 

Mitte brachiolum teres, 

praetextate, puellulae. 

iam cubile adeat uiri. 
Io Hymen Hymenaee io, 

io Hymen Hymenaee. 

Vos bonae senibus uiris 

cognitae bene femlnae, 

collocate puellulam. 
Io Hymen Hymenaee io, 

io Hymen Hymenaee. 

Iam licet iienias, marite. 

uxor in thalamo tibi est, 

ore floridulo nitens 
Alba parthenice uelut 

luteumue papauer. 

At, marite, ita me iuuent 
caelites, nihilo minus 
pulcer es, neque te Venus 

Neglegit. sed abit dies 
perge, ne remorare. 



67 



C. VALERIVS CATVLLVS 

Non diu remoratus es. 

iam uenis. bona te Venus 
iuuerit, quoniam palam 

Quae cupis capis et bonum 
non abscondis amorem. 

Ille pulueris Africei 
siderumque micantium 
subducat numerum prius, 

Qui uostri numerare uolt 
multa milia ludei. 

Ludite ut lubet et breui 
liberos date, non decet 
tarn uetus sine liberis 

Nomen esse, sed indidem 
semper ingenerari. 

Torquatus uolo paruulus 
matris e gremio suae 
porrigens teneras manus, 

Dulce rideat ad patrem 
semihiantc labello. 

Sit suo similis patri 

Manlio et facile inscieis 
noscitetur ab omnibus ; 

Sic pudicitiam suo 
matris indicet ore. 

Talis illius a bona 

matre laus genus approbet, 
qualis unica ab optima 

Matre Telemacho manet 
fama Penelopeo. 
68 



C. VALERIVS CATVLLVS 

Claudite ostia uirgines. 
lusimus satis, at bonei 
coniuges, bene uiuite et 

Munere assidue ualentem 
exercete iuuentam. 



7<^. To Cornelius Nepos : ^ 'Dedication 

QVOI dono lepidum nouum libelluni 
arido modo pumice expolitum \ 
Corneli, tibi : namque tu solebas 
meas esse aliquid putare nugas ; 
iam turn cum ausus es unus Italorum 
omne aeuum tribus explicare cartis 
doctis, luppiter, et laboriosis. 
quare habe tibi quidquid hoc libelli 
qualecumque ; quod, o patrona uirgo, 
plus uno maneat perenne saeclo. 



79. To Veranius : ^ IVelcome Home 

VERANI, omnibus e meis amicis 
antistans mihi milibus trecentis, 
uenistine domum ad tuos Penates 
fratresque unanimos aniimque matrem ? 
uenisti. mihi nuntii beati ! 
uisam te incolumem audiamque Hiberum 
narrantem loca, facta, nationes, 
ut mos est tuus, applicansque collum 
iucundum os oculosque suauiabor. 
o quantum est hominum beatiorum, 
quid me laetius est beatiusue ? 

69 



C. VALERJVS CATVLLVS 



p; 



So. r^ Letter to CaeciUus 

fOETAE tenero, meo sodali, 
uelim Caecilio, papyre, dicas 
Veronam ueniat, Noui relinquens 
Comi moenia Lariumque litus. 
nam quasdam uolo cogitationes 
amici accipiat sui meique, 
quare si sapiet uiam uorabit, 
quamuis Candida milies puelia 
euntem reuocet, manusque collo 
ambas iniciens roget morari. 
quae nunc, si mihi uera nuntiantur, 
ilium deperit impotente amorc. 
nam quo tempore legit incohatam 
Dindymi dominam, ex eo misellae 
ignes interiorem edunt medullam. 
ignosco tibi, Sapphica puelia 
musa doctior ; est enim uenuste 
magna Caecilio incohata mater. 



I 



Si. Farewell to Bithynia 

AM uer egelidos refert teporcs, 
iam caeli furor aequinoctialis 
iucundis Zephyri silescit aureis. 
linquantur Phrygii, Catulle, campi 
Nicaeaeque ager uber aestuosae : 
ad claras Asiae uolemus urbes. 
iam mens praetrepidans auet uagari, 
iam laeti studio pedes uigescunt. 
o dulces comitum ualete coetus, 
longe quos simul a domo profectos 
diuersae uariae uiae reportant. 



C. VALER1V8 CATVLLVS 



82. Home-coming to Sirmio 

PAENE insularum, Sirmio, insularumque 
ocelle, quascumque in liquentibus stagnis 
niarique uasto fert uterque Neptunus ; 
quam tc libenter quamque laetus inuiso, 
uix mi ipse credens Thuniam atque Bithunos 
liquisse campos et uidere te in tuto. 
o quid solutis est beatius curis, 
cum mens onus reponit, ac peregrine 
labore fessi uenimus larem ad nostrum, 
desideratoque acquiescimus lecto ? 
hoc est quod unum est pro laboribus tantis, 
saluc, o uenusta Sirmio, atque hero gaude ; 
gaudete uosque, o Lydiae lacus undae; 
ridete quidquid est domi cachinnorum. 



<?5. The tender Love oj <^cme and 
Sept'imius 

ACMEN Septimios suos amores 
Zjl tenens in gremio ' mea,* inquit, ' Acme, 
ni te perdite amo atque amare porro 
omnes sum assldue paratus annos 
quantum qui pote plurimum perire, 
solus in Libya Indiaque tosta 
caesio ueniam obuius leoni.' 
hoc ut dixit, Amor, sinistra ut ante, 
dextram sternuit approbationem. 
at Acme leuiter caput reilectcns, 



C. VALERIVS CATVLLVS 

et dulcis pueri ebrios occllos 
illo purpureo ore suauiata, 
* sic/ inquit, * mea uita Septimille, 
huic uni domino usque seruiamus, 
ut multo mihi raaior acriorque 
ignis mollibus ardet in medullis.' 
hoc ut dixit, Amor, sinistra ut ante, 
dextram sternuit approbationem. 
nunc ab auspicio bono profecti 
mutuis animis amant amantur. 
unam Septimios misellus Acmen 
mauult quani Syrias Britanniasque : 
uno in Septimio iidelis Acme 
facit delicias libidinesque. 
quis ullos homines beatiores 
uidit, quis Venerem auspicatiorem ? 



S/f.. ' ^aiv^Tat fiOL KTJuos icros OioiaLu ' 

ILLE mi par esse deo uidetur, 
ille, si fas est, superare diuos, 
qui sedens aduersus identidem te 

spectat et audit 
dulce ridentem, misero quod omnis 
eripit sensus mihi : nam simul te, 
Lesbia, aspexi, nihil est super mi, 

Lesbia, uocis. 
lingua sed torpet, tenuis sub artus 
flamnia demanat, sonitu suopte 
tintinant aures, gemina teguntur 

lumina nocte. . 



C\ VALERIVS CATVLLVS 
(?)•. Lesbias Sparrow 



PASSER, deliciae mcae puellae, 
quicum ludere, qucm in sinu tenere, 
quoi primum digitum dare adpetenti 
et acris solet incitare morsus, 
cum desiderio meo nitenti 
carimi nescio quid libet iocari, 
et solaciolum sui doloris, 
credo, et cum grauis acquiescit ardor : 
tecimi ludere, sicut ipsa, possem, 
et tristis animi leuare curas. 



b 

Lugete, o Veneres Cupid inesque, 

et quantum est hominum uenustiorum. 

passer mortuus est meae puellae, 

l)asser, deliciae meae puellae, 

quern plus ilia oculis suis amabat : 

nam mellitus erat suamque norat 

ipsam tam bene quam puella matrem. 

nee sese a gremio illius mouebat, 

sed circumsiliens modo hue modo illuc 

ad solam dominam usque pipiabat. 

qui nunc it per iter tenebricosum 

illuc, unde negant redire quenquam. 

at uobis male sit, malae tenebrae 

Orci, quae omnia bella deuoratis : 

tam bellum mihi passerem abstulistis. 

uae factum male ! uae miselle passer, 

tua nunc opera meae puellae 

flendo turgiduli rubent ocelli. . . 

1^3 73 



C. VALERIVS CATVLLVS 



86, To Leshia, not to count Kisses 



VIVAMV^, mea Lesbia, atque amemus, 
rumoresque senum seueriorum 
omnes unius aestimemus assis. 
soles occidere et redirc possunt : 
nobis cum semel occidit breuis lux, 
nox est perpetua una dormienda. 
da mi basia mille, deinde centum, 
dein mille altera, dein secunda centum, 
deinde usque altera mille, deinde centum ; 
dein, cum milia multa fecerimus, 
conturbabimus ilia, ne sciamus, 
aut ne quis malus inuidere possit, 
cum tantum sciat esse basiorum. 



Quaeris, quot mihi basiationes 
tuae, Lesbia, sint satis superque ? 
quam magnus numerus Libyssae harenae 
lasarpiciferis iacet Cyrenis, 
oraclum louis inter aestuosi 
ct Batti ueteris sacrum sepulcrum ; 
aut quam sidera multa, cum tacet nox 
furtiuos hominum uident amores ; 
tam te basia multa basiare 
uesano satis et super Catullo est, 
quae nee pernumerare curiosi 
possint nee mala fascinare lingua, 
7-t 



C. VALERIVS CATVLLVS 
87* Everlasting Love 

a 

IVCVNDVM, mea uita, mllii proponis amoiem 
hunc nostrum inter nos perpetuumque fore, 
di magni, facite ut uere promittere possit, 

atque id sincere dicat et ex animo, 
ut liceat nobis tota perducere uita 

aeternum hoc sanctae foedus amicitiae. 

h 
Nulla potest mulier tantum se dicere amatam 

uere, quantum a me Lesbia amata mea es, 
nulla fides ullo fuit umquam in foedere tanta, 

quanta in amore tuo ex parte reperta mea est. 

88. Woman^ s JVords 

NVLLI se dicit mulier mea nubere malle 
quam mihi, non si se luppiter ipse petat. 
dicit : sed mulier cupido quod dicit amanti, 
in uento ct rapida scribere oportet aqua. 



8g. d^af/s Ingratitude 

DESINE de quoquam quisquam bene uelle mereri, 
aut aliquem fieri posse putare pium. 
omnia sunt ingrata, nihil fecisse benigne 

prodest, immo etiam taedet obestque magis ; 
ut mihi, queni nemo grauius nee acerbius urget, 

quam modo qui me unum atque unicum amicum habuit. 



C. VALERIVS CATVLLVS 

(JO. To §i^mtius : r^ Supplication 

QVINTI, si tibi uis oculos debere Catullum 
aut aliud si quid carius est oculis, 
criperc ei noli, multo quod carius illi 
est oculis seu quid carius est oculis. 

p/. Loving and Liking 

a 

DICEBAS quondam solun\ te nosse Catullum, 
Lesbia, nee prae me uelle tenere louem. 
dilexi turn te non tantum ut uulgus amicam, 

sed pater ut natos diligit et geneios. 
nunc te cognoui ; quare etsi impensius uror, 

multo mei tamen es uilior et leuior. 
qui potis est ? inquis. Quod amantem iniuria talis 
cogit amare magis, sed bene uelle minus. 

b 

Hue est mens deducta tua, mea Lesbia, culpa, 
atque ita se officio ))erdidit ipsa suo, 

ut iam nee bene uelle queat tibi, si optima fias, 
nee desistere amare, omnia si facias. 



M 



pj. d/^iser CatuUe 

ISER Catulle, desinas ineptire, 
.et quod uides perisse perditum ducas. 
fulsere quondam candidi tibi soles, 
cum uentitabas quo puella dueebat 
amata nobis quantum amabitur nulla, 
ibi ilia multa turn iocosa fiebant, 
quae tu uolebas nee puella nolebat. 
fulsere uere candidi tibi soles. 
•It 



C. VALERIVS CATVLLVS 

nunc iam ilia non uolt : tii quoque inpotens noli, 
nee quae fugit sectare, nee miser uiue, 

sed obstinata mente perfer, obdura. 

uale, puella. iam Catullus obdurat, 
nee te requiret nee rogabit inuitam. 
at tu dolebis, cum rogabeiis nulla, 
scelesta, uae te, quae tibi manet uita ! 
quis nunc te adibit ? cui uideberis bella ? 
quern nunc amabis ? cuius esse diceris ? 
quem basiabis ? cui labella mordebis ? 
at tu, Catulle, destinatus obdura. 



,DI et amo : quare id faciam, fortasse requirih 
nescio, sed fieri sentio et excrucior. 



o: 



P4. Num te kaenci . . , F 

VM te leaena montibus I>ibystinis 
aut Scylla latrans infima inguinum parte 
tam mente dura procrcauit ac taetra, 
ut supplicis uocem in nouissimo casu 
contemptam habercs, a nimis fero corde ? 



n; 



f; 



py, Nuntium Remit tit Cyn thine 

'VRI et Aureli, comites Catulli, 
siue in extremes penctrabit Indos, 
litiis ut longe resonante Eoa 

tunditur unda, 
siue in Hyrcanos Arabesque molles, 
seu Sagas sagittifcrosue Parthos, 

n 



C. VALERIVS CATVLLVS 

sine quae septemgeminus colorat 

aequora Nilus, 
sine trans altas gradietur Alpes, 
Caesaris uisens monimenta niagni, 
Gallicuni Rhenum, horrida tescua, ulti- 

mosque Britannos, 
omnia haec, quocunque feret uoluntas 
caelitum, temptare simul parati : — 
pauca nuntiate meae j)uellae 

non bona dicta, 
cum suis uiuat ualeatque moechis, 
quos simul complexa tenet trecentos, 
nullum amans uere, sed identidem omniuni 

ilia rumpens : 
nee meum respectet, ut ante, amorem, 
qui illius culpa cecidit uelut prati 
ultimi flos, praetereunte postquani 

tactus aratro est. 

q6. To ^Ifenus^ who betrayed him 

ALvFENE immemor atque unanimis false sodalibus 
I~\iani te nil miseret, dure, tui dulcis amiculi ? 
iam me prodere, iam non dubitas fallere, ])erfide ? 
nee facta impia fallacum hominum caelicolis placent. 
quae tu neglegis ac me miserum deseris in malis. 
eheu quid faciant, dice, homines cuiue habeant fidem ? 
certe tute iubebas animam trade re, inique, me 
inducens in amorem, quasi tuta omnia mi forent. 
idem nunc retrahis te ac tua dicta omnia factaque 
uentos irrita ferre ac nebulas aereas sinis. 
si tu oblitus es, at di meminerunt, meminit Fides, 
quae te ut paeniteat postmodo facti faciet tui. 



C. VALERIVS CATVLLVS 



<?7. Vitam purtter eg} 

SIQVA recordanti benefacta priora uoluptas 
est homini, cum se cogitat esse pium, 
nee sanctam uiolasse fidem, nee foedere in ullo 

diuum ad fallendos numine abusum homines, 
multa parata manent in longa actate, Catulle, 

ex hoc ingrato gaudia amore tibi. 
nam quaecumque homines bene cuiquam aut dicere possunt 

aut facerc, haec a te dictaqiie factaque svmt : 
omnia quae ingratae perierunt credita menti. 

quare cur cutis te amplius excrucies ? 
quin tu animo offirmas atque istinc te ipse reducis, 

et dis inuitis desinis esse miser ? 
difficile est longum subito deponere amorem ? 

difficile est, uerum hoc qua lubet efficias : 
una sahis haec est, hoc est tibi peruincendnm, 

hoc facias, siue id non pote siue pote. 
o di, si uestrum est misereri, aut si quibus umquam 

extremam iam ipsa in mortc tulistis opem, 
me miserum aspicite et, si uitam puriter egi, 

eripite banc pestem perniclemque mihi ; 
sic mihi surrcpens imos ut torpor in artus 

expuHt ex omni pectore laetitias. 
non iam ilhid quaero, contra ut me diUgat ilia, 

aut, quod non potis est, esse pudica uelit : 
ipse ualere opto "et taetrum hunc deponere morbum. 

o di, reddite mi hoc pro pietate mea. 



79 



C. VALERIVS CATVLLVS 



pS. To '^anlius : written in affliction 

y'^VOD mihi fortuna casuque oppresses aceibo 
V.^ conscriptum hoc lacrimis mittis epistolium, 
naufragum ut eiectum spumantibus aequoris undis 

subleuem et a mortis limine restituam, 
quern neque sancta Venus molli requiescere somno 

desertum in lecto caelibe perpetitur, 
nee ueterum duici scriptorum carmine Musae 

oblectant, cum mens anxia peruigilat : 
id gratum est mihi, mc quoniam tibi dicis amicum, 

muneraque et Musarum hinc petis et Veneris : 
sed tibi ne mea sint ignota incommoda, Manli, 

neu me odisse putes hospitis officium, 
accipe, quis merser fortunae fluctibus ipse, 

ne amplius a misero dona beata petas. 
tempore quo primum uestis mihi tradita piira est, 

iucvmdum cum aetas florida'uer ageret, 
multa satis lusi : non est dea nescia nostri, 

quae dulcem curis miscet amaritiem : 
sed totum hoc studium luctu fraterna mihi mors 

abstulit. o misero frater adempte mihi, 
tu mea tu moriens fregisti commoda, frater, 

tecum una tota est nostra sepulta domus, 
omnia tecum una perierunt gaudia nostra, 

quae tuus in uita dulcis alebat amor, 
cuius ego interitu tota de mente fugaui 

haec studia atque omnis delicias animi. 
quare, quod scribis Veronae turpe Catullo 

esse, quod hie quisquis de meliore nota 
frigida deserto tepefacsit membra cubili, 

id, Manli, non est turpe, magis miserum est. 
80 



C. VALERIVS CATVLLVS 

I'gnosccs igitur, si, quae mihl luctus adcmit, 

hacc tibi non tribuo muncra, cum neqiieo. 
nam, quod scriptorum non magna est copia apud me, 

hoc fit, quod Romae uiuimus : ilia domus, 
ilia mihi sedes, illic mea carpitur aetas : 

hue una ex multis capsula me sequitur. 
quod cum ita sit, nolim statuas nos mente maligna 

id facere aut animo non satis ingenuo, 
quod tibi non utriusque petenti copia praesto est : 

ultro ego deferrem, copia siqua foret. 

gg. The Friendship of ^llius 

NON possum reticere, deae, qua me Allius in re 
iuuerit aut quantis iuuerit officiis, 
nc fugiens saeclis obliuiscentibus aetas 

illius hoc caeca nocte tcgat studium : 
sed dicam nobis, uos porro dicite multis 

milibus et facite haec carta loquatur anus, 
nee tenuem tcxens sublimis aranea telam 

in deserto Alii nomine opus faciat. 
nam, mihi quam dedcrit duplex Amathusia curam, 

scitis, et in quo me torruerit genere, 
cum tantum arderem quantum Trinacria rupes 

lymphaquc in Oetaeis Malia Thermopylis, 
maesta neque assiduo tabescere pupula fletii 

cessaret tristique imbre madere genae. 
qualis in aerci perlucens uertice montis 

riuus muscoso prosilit e lapide, 
qui cum de prona praeceps est ualle uolutus, 

])er medium densi transit iter populi, 
dulce uiatori lasso in sudore leuamen, 

cum grauis cxustos aestus hiulcat agros : 

8 1 



C. VALERIVS CATVLLVS 

hie, uelut in nigro iactatis turbine nautis 

lenius asplrans aura secunda uenit, 
iam prece Pollucis, iam Castoris imploratu, 

tale fuit nobis Allius auxilium. 
is clausum lato patefecit limite campum, 

isque domuni nobis isque dedit dominam, 
ad quam communes exerceremus amores, 

quo mea se molli Candida diua pede 
intulit et trito fulgentem in limine plantam 

innixsa arguta constituit solea. 
coniugis ut quondam flagrans aducnit amore 

Protesilaeam Laudamia domum 
inceptam frustra, nondum cum sanguine sacro 

hostia caclestis pacificasset heros. 
nil mihi tani ualde placeat, Ramnusia uirgo, 

quod temere inuitis suscipiatur heris. 
quam ieiuna pium desideret ara cruorem, 

docta est amisso Laudamia uiro, 
coniugis ante coacta noui dimittere collum, 

quam uenicns una atque altera rursus hiems 
noctibus in longis auidum saturassct amorem, 

l)Osset ut abrupto uiuere coniugio, 
quod scibant Parcae non longo tempore abisse, 

si miles muros isset ad Iliacos. 
nam tum Helenae raptu primores Argiuorum 

coeperat ad sese Troia ciere uiros, 
Troia (nefas) commune sepulcrum Asiae Europaeque, 

Troia uirum et uirtutum omnium accrba cinis 
quaene etiam nostro letum miserabile fratri 

attulit. ei misero frater adempte mihi, 
ei misero fratri iucundum lumen ademptum, 

tecum una tota est nostra sepulta domus, 
omnia tecum una perierunt gaudia nostra, 

quae tuus in uita dulcis alebat amor. 
82 



I 



C. VALERIVS CATVLLVS 



quern nunc tarn longe non inter nota sepulcra 

nee propc cognatos compositum cineris, 
sad Troia obsccna, Trola infclice sepultum 

detinet extremo terra aliena solo : 
ad quam turn properans fertur simul undique pubes 

Graeca penetralis deseruisse focos, 
ne Paris abducta gauisus libera moecha 

otia pacato degeret in thalamo. 
quo tibi turn casu, pulcerrima Laudamia, 

ereptum est uita dulcius atque anima 
coniugium : tanto te absorbens uertice amoris 

aestus in abruptum detulerat barathrum, 
quale ferunt Grai Pheneum prope Cylleneum 

siccare emulsa pingue palude solum, 
quod quondam cacsis montis fodisse medullis 

audit falsiparens Amphitryoniades, 
tempore quo certa Stymphalia monstra sagitta 

perculit imperio deterioris heri, 
})luribus ut caeli tereretur ianua diuis, 

Hebe nee longa uirginitate foret. 
sed tuus altus amor barathro fuit altior illo, 

qui tamen indomitam ferre iugum docuit. 
f nam neque tarn carum confeeto aetate parenti 

una caput seri nata nepotis alit, 
qui cum diuitiis uix tandem inuentus auitis 

nomen testatas intulit in tabulas, 
impia derisi gentiiis gaudia tollens, 

suscitat a cano uolturium capiti : 
nee tantum niueo gauisa est ulla columbo 

compar, quae multo dicitur improbius 
oscula mordent! semper decerpere rostro, 

quam cum praecipue multiuola est mulier, 
sed tu horum magnos uicisti sola furores, 

ut semel es flauo conciliata uiro. 

83 



C. VAl-ERIVS CATVr.LVS 

nut nihil aut paulo cui turn conccdere digna 

lux mea se nostrum contulit in gremium, 
quam circumcursans hinc illinc saepe Cupido 

fulgebat crocina candidus in tunica, 
quae tamen etsi uno non est contenta Catullo, 

rara uerecundae furta feremus herae. 
ne nimium simus stultomm more molesti, 

saepe etiam luno, maxima caelicolum, 
conlugis in culpa flagrantem contudit iram, 

noscens omniuoli plurima facta louis. 
nee tamen ilia mihi dexstra depacta patcrna 

fraglantem Assyrio uenit odore donium, 
scd furtiua dedit mira munuscula nocte, 

ipsius ex ipso dempta uiri gremio. 
quare illud satis est, si nobis is datur unis 

quem lapide ilia diem candidiore notat. 
hoc tibi, quod potui, confectum carmine munus 

pro multis, AUi, redditur officiis, 
ne uestrum scabra tangat rubigine nomen 

haec atque ilia dies atque alia atque alia, 
hue addent diui quam plurima, quae Themis dim 

antlquis solita est munera ferrc piis. 
seitis felices et tu simul et tua uita, 

et domus in qua olim lusimus et domina, 
et qui principio nobis te tradidit Afer, 

a quo sunt primo mi omnia nata bona, 
et longe ante omnes mihi quae me carior ipso est, 

lux mea, qua uiua uiuere dulce mihi est. 



84 



C. VALERIVS CATVLLVS 



100. ^t the Tomh of his Brother 

MVLTAS per gentis et multa per aequora uectu: 
aduenio has miseras, frater, ad inferias : 
lit tc postremo donarem munere mortis 

ct mutam nequiquam alloquerer cinerem. 
quandoquidem fortuna mihi tete abstulit ipsum, 

heu miser indigne frater adempte mihi, 
nunc tamen interea haec prisco quae more parcntum 

tradita sunt tristi munere ad inferias, 
acci)>o fraterno multum manantia fletu, 

atque in perpetuum, frater, aue atque ualc. 



lOL To Calvus: on the 'Death of ^intilia 

SI quicquam mutis gratum acceptuniue se])ulcris 
accidere a nostio, Cakie, doloie potest, 
ciuom desiderio ueteres renouamus amores 

atque olim amissas iienius amicitias, 
ccrte non tanto mors immatura dolorei'st 
Quintiliae, quantum gaudet amore tuo. 



102. Nothing to r/o 

OTIVM, Catulle, tibi molestum csl : 
otio exsultas nimiumque gestis : 
otium et reges i)rius et bcatas 
pcrdidit urbes. 



C. VALERIVS CATVLLVS 



103. He craves Corntjicius' Tity 

MALEST, Cornifici, tuo Catullo, 
malest, me hercule, et est laboriosc, 
et magis magis in dies et horas. 
quern tu, cjiiod minimum facillimumque est, 
qua solatus es allocutione ? 
irascor tibi. sic meos amores ? 
paulum quid lubet allocutionis, 
maestius lacrimis Simonideis. 



/04. To any Readers he may have 

SI qui forte mearum ineptiarum 
lectores eritis manusque uestras 
non horrebitis admouere nobis . . . 



P, TERENTTVS VARRO ATACINVS 

82-57 I'-c. 

10^. The Tombs of the Great 

MARMOREO Licinus tumulo iacet, at Cato nullo, 
Pompeius paruo ; crcdimus esse deos ? 



L. VARIVS 

74-14 B.C. 

106. Fragments of the T)e ^SMorte 



V 



ENDIDIT hie Latium populis agiosque Quiritum 
eripuit : fixit leges pretio atque refixit. 



L. VARIVS 



tt 



Ceu canis umbrosam lustrans Gortynia uallem, 
si celcris potuit cemae comprendere lustra, 
saeuit in absentem et circum uestigia latrans 
aethcra per nitidum tenues sectatur odores : 
non amnes illam niedii, non ardua tardant, 
perdita nee serae meminit decedere nocti. 

107. Epilogue to the Vergilian Catalepton 

VATE Syracosio qui dulcior Hesiodoque 
maior, Homereo non minor ore fuit, 
illius haec quoque sunt diuini clementa poetae 
ct rudis in uario carmine Calliope. 



74-.S B.C. 



I 



C. CILNIVS MAECENAS 

10^. i 

To Horace 

LVCENTE8, mea uita, nee smaragdos, 
_j beryl los neque, Flacce mi, nitentes 
nee percandida margarita quaere 
nee quos thuniea lima perpoliuit 
anulos neque iaspios lapillos. 

// 

^ny Life is better than no life 

DEB I L EM faeito manu, debilem pede, coxa, 
tuber adstrue gibberum, lubricos quate dentis ; 
vita dum su})erest, bene est. 

87 



p. VERGILIVS MARO 

70-19 B.C. 

I Op. ' /s this the ^JMan that made the 
Earth to treinbJe^ 

ASPIC E quern ualido subnixum Gloria regno 
tiL, altius et caeli sedibus extulerat. 
terrarum hie hello magnum concusserat orbem, 

hie reges Asiae fiegerat, hie populos, 
hie graue seruitium tibi iam, tibi, Roma ferebat 

(eetera namque uiri euspide eonciderant), 
cum subito in medio rerum eertamine })raeceps 

corruit, ex patria pulsus in exilium. 
tale deae numen, tali mojtalia nutu 

fidlax momento temporis hora dedit. 

lio. ' Hence ^ all ye vain 'Delights^ 

ITE hinc, inanes, ite rhetorum ampullae, 
inflata rore non Aehaico uerba, 
et uos, Selique Tarquitique Varroque, 
scholasticorum natio madens pingui, 
ite hinc, inane cymbalon iuuentutis ; 
tuque, o mearum eura, Sexte, curarum, 
uale, Sabine ; iam ualete, formosi. 
nos ad beatos uela mittimus portus 
magni petentes doeta dicta Sironis 
uitamque ab omni uindicabimus eura. 
ite hinc, Camenae ; uos quoque, ite iam sane, 
dulces Camenae (nam fatebimur uerum, 
dulces fuistis) : et tamen meas chartas 
reuisitote, sed jnidenter et raro. 

88 



p. VERGIL I VS MARO 



///. ' Unto you a child is horn ^ 

SIC EL IDES Musae, paulo maiora canamus ! 
non omnis arbusta iuuant humilesque myricae ; 
si canimus siluas, siluae sint consule dignac. 

Vitima Cumaei uenit iam carminis aetas ; 
niagnus ab integro saeclorum nascitur ordo. 
iam redit et uirgo, redeunt Saturnia regna, 
iam noua progenies caelo demittitur alto, 
tu modo nascenti puero, quo ferrea primum 
desinet ac toto surget gens aurea mimdo, 
casta faue Lucina : tuns iam regnat Apollo, 
tecjue adeo decus hoc aeui, te consule, inibit, 
Pollio, et incipient magni procedere menses ; 
te duce, si qua manent sceleris uestigia nostii, 
inrita perpetua soluent formidinc terras, 
ille deum uitam accipiet diuisque uidebit 
permixtos heroas et ipse uidebitur illis, 
pacatumque reget patriis uirtutibus orbem. 

At tibi prima, puer, nullo munuscula cultu 
errantis hedcras passim cum baccare tellus 
mixtaque ridenti colocasia fundet acantho. 
ipsae lacte domum referent distenta capeliae 
ubera, nee magnos metuent armenta leones ; 
ipsa tibi blandos fundent cunabula flores. 
occidet et serpens, et fallax herba ueneni 
occidet ; Assyrium uulgo nascetur amomum. 
at simul heroum laudes et facta parentis 
iam legere et quae sit poteris cognoscere uirtus, 
molli paulatim fiauescet campus arista, 
incultisque rubens pendebit sentibus uua 
et durae quercus sudabunt roscida mella. 

89 



?. VERGIL IVS MARO 

pauca tamen suberiint priscae uestigia fraud is, 
quae tem])tare Thetin ratibus, quae cingere niuris 
oppida, quae iubeant telluri infindere sulcos. 
alter erit turn Tiphys, et altera quae uehat Argo 
delectos heroas ; erunt etiam altera bella, 
atque iterum ad Troiam niagnus mittetur Achilles, 
hinc, ubi iam firniata uirum te fecerit aetas, 
cedet et ij)se mari uector, nee nautica pinus 
mutabit merces : omnis feret omnia tellus. 
non rastros jjatietur humus, non uinea falcem ; 
robustus quoque iam tauris iuga soluet arator ; 
ncc uarios discet mentiri lana colores, 
ipse sed in pratis aiies iam suaue rubenti 
murice, iam croceo mutabit uellera luto ; 
sponte sua sandyx pascentis uestiet agnos. 
Talia saecla, suis dixerunt, currite, fusis 
Concordes stabili fatorum numine Parcac. 
adgredere o magnos (aderit iam tempus) honores, 
cara deum suboles, magnum louis incrementum I 
aspice conuexo nutantem pondere mundum, 
terrasque tractusque maris caelumque profundum : 
aspice uenturo laetentur ut omnia saeclo ! 
o mihi turn longae maneat pars ultima uitae, 
spiritus et quantum sat erit tua diccre facta : 
non me carminibus uincet nee Thracius Orpheus, 
nee Linus, huic mater quamuis atque huic pater adsit, 
Orphei Calliopea, Lino formosus Apollo. 
Pan etiam, Arcadia mecum si iudice certet, 
Pan etiam Arcadia dicat se iudice uictum. 
incipe, parue puer, risu cognoscere matrem 
(matri longa decern tulerunt fastidia menses) 
incipe, parue puer : qui non risere parenti, 
nee deus hunc mensa, dea nee dignata cubili est. 
90 



p. VERGILIVS MARO 

112. Tha rmaceutria 

PASTORVM Musam Damonis et Alphesiboei, 
imniemor herbarum quos est mirata iuuenca 
certantis, quorum stupefactae carmine lynces, 
ct niutata suos requierunt flumina cursus, 
Damonis Musam dicemus et Alphesiboei. 

Tu mihi seu magni superas iam saxa Timaui, 
siue Oram Illyrici legis aequoris, — en erit umquam 
ille dies, mihi cum liceat tua dicere facta ? 
en erit ut liceat totum mihi ferre per orbem 
sola Sophocleo tua carmina digna coturno ? 
a tc principium, tibi desinam : accipe iussis 
carmina coepta tuis, atque banc sine tempera circum 
inter uictricis hederam tibi serpere lauros. 

Frigida uix caelo noctis decesserat umbra, 
cum ros in tenera pecori gratissimus herba : 
incumbens tereti Damon sic coepit oliuae. 

Nascere praeque diem ueniens age, Lucifer, almum, 
coniugis indigno Nysae deceptus amore 
dum queror et diuos, quamquam nil testibus illis 
profeci, extrema moriens tamen adloquor hora. 

incipe Maenalios mecum, mea tibia, uersus. 
Maenalus argutumque nemus pinusque loquentis 
semper habet, semper pastorum ille audit amores 
Panaque, qui primus calamos non passus inertis. 

incipe Maenalios mecum, mea tibia, uersus. 
Mopso Nysa datur ; quid non speremus amantes ? 
iungentur iam grypes equis, aeuoque sequent! 
cum canibus timidi uenient ad pocula danmiae.' 

incipe Maenalios mecum, mea tibia, uersus. 
Mopse, nouas incide faces : tibi ducitur uxor. 
s])arge, marite, nuccs : tibi deserit Hesperus Octam. 

incipe Maenalios mecum, mea tibia, uersus. 

9« 



p. VERGILIVS MARO 

o digno coniuncta uiro, dum despicis omnis, 
dumque tibi est odio mea fistula, dumque capellae 
hirsutumque supercilium promissaque barba, 
nee curare deum credis mortalia quemquam — 

incipe Mnenalios mecum, mea tibia, uersus — 
saepibus in nostris paruam te roscida mala 
(dux ego uester eram) uidi cum matre legentem. 
alter ab undecimo turn me iam acceperat annus, 
iam fragilis poteram a terra contingere ramos : 
ut uidi, lit perii, ut me malus abstulit error ! 

incipe Maenalios mecum, mea tibia, uersus. 
nunc scio quid sit Amor : duris in cotibus ilium 
aut Tmaros aut Rhodope aut extremi Garamantes 
nee generis nostri puerum nee sanguinis edunt. 

incipe Maenalios mecum, mea tibia, uersus. 
saeuus Amor docuit natorum sanguine matrem 
commaculare manus ; crudelis tu quoque, mater : 
crudelis mater magis, an puer improbus ille ? 
improbus ille puer ; crudelis tu quoque, mater. 

incipe Maenalios mecum, mea tibia, uersus. 
nunc et ouis ultro fugiat lupus, aurea durae 
mala ferant quercus, narcisso floreat alnus, 
pinguia corticibus sudent electra myricae, 
certent et cycnis ululae, sit Tityrus Orpheus, 
Orpheus in siluis, inter delphinas Arion — 

incipe Maenalios mecum, mea tibia, uersus — 
omnia uel medium fiat mare, uiuite siluae : 
praeceps aerii specula de montis in undas 
deferar ; extremum hoc munus morientis habeto. 

desine Maenalios, iam desine, tibia, uersus. 

Haec Damon : uos, quae responderit Alphesiboeus, 
dicite, Pierides ; non omnia possumus omnes. 

Effer aquam et molii cinge haec altaria uitta, 
92 



p. VERGILIVS MARO 

uerbenasque adole pinguis et mascula tiira, 
coniugis ut magicis sanos auertere sacris 
experiar sensus ; nihil hie nisi carmina desunt. 

ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnin. 
carmina uel caelo possunt deducere Lunam, 
carminibus Circe socios mutauit VJixi, 
frigidus in pratis cantando rumpitur anguis. 

ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnin. 
terna tibi haec primum triphci diuersa colore 
licia circumdo, terque haec altaria circum 
effigiem duco ; numero deus impare gaudet. 

ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnin. 
necte tribus nodis ternos, Amarylli, colores ; 
necte, Amarylli, modo et ' Veneris ', die, ' uincula necto.' 

ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnin. 
limus ut hie durescit, et haec ut cera liquescit 
uno codemque igni, sic nostro Daphnis amore. 
sparge molam et fragilis incende bitumine lauros. 
Daphnis me malus urit, ego hanc in Daphnide laurum. 

ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnin. 
talis amor Daphnin qualis cum fessa iuuencum 
per nemora atque altos quaerendo bucula lucos 
propter aquae riuum uiridi procumbit in ulua 
perdita, nee serae meminit decedere noeti, 
talis amor teneat, nee sit mihi cura mederi. 

ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnin. 
has olim exuuias mihi perfidus illc reliquit, 
pignora cara sui : quae nunc ego limine in ipso, 
terra, tibi mando ; debent haec pignora Daphnin. 

ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnin. 
has herbas atque haec Ponto mihi lecta uenena 
ipse dedit Moeris (nascuntur plurima Ponto) ; 
his ego saepe lupum fieri et se condere siluis 

93 



p. VERGIL TVS MARO 

Moerin, saepe animas imls exclre sepulcris. 
at(]ue satas alio uidi traducere messis. 

ducite ab urbe domum, mca carmina, diiclte Daphnin. 
fer cineres, Amarylli, foras riiioque flucnti 
transque caput iace, nee rcspexeris. his ego Daphnin 
adgrediar ; nihil ille deos, nil carmina curat. 

ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnin. 
aspice : corripuit tremulis altaria flammis 
sponte sua, dum ferre moror, cinis ipse, bonum sit ! 
nescio quid certe est, et Hylax in limine latrat. 
credimus ? an, qui amant, ipsi sibi somnia flngunt ? 

parcite, ab urbe uenit, iam parcite carmina, Daphnis. 

//^. 'In the sweat of thy face shaft 
thou eat bread ' 

PATER ipse colendi 
haud facilem esse uiam uoluit, primusque per artem 
mouit agros curis acuens mortalia corda, 
nee torpere graui passus sua rcgna ueterno. 
ante louem nulli subigebant arua coloni ; 
ne signare quidem aut partiri iimite campum 
fas erat : in medium quaerebant, ipsaque tellus 
omnia liberius nulio poscente ferebat. 
ille malum uirus serpentibus addidit atris, 
praedarique lupos iussit ])ontumque moueri, 
metlaque decussit foliis ignemque remouit, 
et passim riuis currentia uina repressit, 
ut uarias usus meditando extunderet artis 
paulatim, et sulcis frumenti quaererot hcrbam, 
ut silicis uenis abstrusum excuderet ignem. 
tunc alnos primum fluuii sensere cauatas ; 
nauita tum stellis numeros et nomina fecit 

94 



p. VERGILIVS MARO 

Pleiadas, Hyadas, claranique Lycaonis Arcton ; 
turn laqueis captare fcras et fallere uisco 
inuentum et niagnos canlbus circunidare saltus ; 
atque alius latum funda iam uerberat amnem 
alta petens, pelagoque alius trahit umida Una ; 
turn ferri rigor atque argutae lammina serrae 
(nam primi cuneis scindebant fissile lignum), 
turn uariae uenere artes. labor omnia uicit 
improbus et duris urgens in rebus egestas. 
prima Ceres ferro mortalis uertere terram 
instituit, cum iam glandes atque arbuta sacrae 
deficerent siluae et uictum Dodona negaret. 
mox et frumentis labor additus, ut mala culmos 
asset robigo segnisque horreret in aruis 
carduus ; intereunt segetes, subit aspera silua, 
lappaeque tribolique, interque nitentia culta 
infelix lolium et steriles dominantur auenae. 
quod nisi et adsiduis herbam insectabere rastris 
et sonitu terrebis auis et ruris opaci 
falce premes umbras uotisque uocaueris imbrem, 
hen magnum alterius frustra spectabis aceruum, 
concussaque famem in siluis solabere quercu. 

7/4. So km quis dicere falsum audeat ? 

SI uero solcm ad rapidum lunasque sequentis 
ordine respicies, numquam te crastina Fallot 
hora, neque insidiis noctis capiere serenae. 
luna reuertentis cum primum colligit ignis, 
si nigrum obscuro comprenderit aera cornu, 
maximus agricolis pelagoque parabitur imber ; 
at si uirgineum suffuderit ore ruborem, 
uentus erit ; uento semper rubet aurea Phoebe. 

9$ 



p. VERGILIVS MARO 

sin ortu quarto (namque is certissimus auctor) 
pura neque obtunsis per caelum cornibus ibit, 
totus et ille dies et qui nascentur ab illo 
exactum ad mensem pluuia uentisque carebunt, 
uotaque seruati soluent in litore nautae 
Glauco et Panopeae et Inoo Melicertae. 
sol quoque et exoriens et cum se condet in undas 
signa dabit ; solem certissima signa sequuntur, 
et quae mane refert et quae surgentibus astris. 
ille ubi nascentem maculis uariauerit ortum 
conditus in nubem medioque refugerit orbe, 
suspecti tibi sint imbres : namque urget ab alto 
arboribusque satisque Notus pecorique sinister, 
aut ubi sub lucem densa inter nubila sese 
diuersi rumpent radii, aut ubi pallida surget 
Tithoni croceum linquens Aurora cubile, 
heu, male turn mitis defendct pampinus uuas ; 
tam multa in tectis crepitans salit horrida grand o. 
hoc etiam, emenso cum iam decedit Olympo, 
profuerit meminisse magis ; nam saepe uidemus 
ipsius in uultu uarios errare colores : 
caeruleus pluuiam denuntiat, igneus Euros ; 
sin maculae incipient rutilo immiscerier igni, 
omnia tum pariter uento nimbisque uidebis 
feruere. non ilia quisquam mc nocte per altum 
ire neque ab terra moneat conucllere funem. 
at si, cum referetque diem condetque rclatum, 
lucidus orbis crit, frustra terrebcre nimbis 
et claro siluas cernes Aquilone moueri. 
denique, quid uesper serus uehat, unde serenas 
uentus agat nubes, quid cogitet umidus Auster, 
sol tibi signa dabit. solem quis dicere falsum 
audeat ? ille etiam caecos instare tumultus 
96 



p. VERGILIVS MARO 

saepe monet fraudemque et operta tumescere bella. 

ille etiam exstincto miseratus Caesare Romam, 

cum caput obscura nitidum ferrugine texit 

impiaque aeternam timuerunt saecula noctem. 

tempore quamquam illo tellus quoque et aequora ponti, 

obscenaeque canes importunaeque uolucres 

signa dabant. quotiens Cyclopum efferuere in agros 

uidimus undantem ruptis fornacibus Aetnam, 

flammarumque globos Hquefactaque uoluere saxa ! 

armorum sonitum toto Germania caelo 

audiit, insolitis tremuerunt motibus Alpes. 

uox quoque per lucos uulgo exaudita silentis 

ingens, et simulacra modis pallentia miris 

uisa sub obscurum noctis, pecudesque locutae 

(infandum !) ; sistunt amnes terraeque dehiscunt, 

et maestum inlacrimat templis ebur aeraque sudant. 

proluit insano contorquens uertice siluas 

fluuiorum rex Eridanus camposque per omnis 

cum stabulis armenta tulit. nee tempore eodem 

tristibus auL extis librae apparere minaces 

aut puteis manare cruor cessauit, et altae 

per noctem resonare lupis ululantibus urbes. 

non alias caelo ceciderunt plura sereno 

fulgura nee diri totiens arsere cometae. 

ergo inter sese paribus concurrere telis 

Romanas acies iterum uidere Philippi ; 

nee fuit indignum superis bis sanguine nostro 

Emathiam et latos Haemi pinguescere campos. 

scilicet et tempus ueniet cum finibus illis 

agricola incuruo terram molitus aratro 

exesa inueniet scabra robigine pila, 

aut grauibus rastris galeas pulsabit inanis, 

grandiaque efFossis mirabitur ossa sepulcris. 

1444 E 97 



p. VERGILIVS MARO 

di patrii, Indigetes, et Romule Vestaque mater, 

quae Tuscum Tiberim et Romana Palatia seruas, 

hunc salteni cuerso iuuenem succurrere saecio 

ne prohibete. satis iam pridem sanguine nostro 

Laomedonteae liiimus periuria Troiae. 

iam pridem nobis caeli te regia, Caesar, 

inuidet atque hominum queritur curare triumphos, 

quippe.ubi fas uersum atque nefas ; tot belJa per orbem, 

tam multae scelerum facies, non ullus aratro 

dignus honos, squalent abductis arua colonis, 

et curuae rigidum falces conflantur in ensem. 

hinc mouet Euphrates, illinc Germania bellum ; 

uicinae ruptis inter se legibus urbes 

arma ferunt ; saeuit toto Mars impius orbe ; 

ut cum carceribus sese efTudere quadrigae, 

addunt in spatio, et frustra retinacula tendens 

fertur equis auriga neque audit currus habenas. 



///. Italia^ io te saluto 

SED neque Medorum siluae, ditissima terra, 
nee pulcher Ganges atque auro turbidus Hermus 
laudibus Italiae certent, non Bactra neque Indi 
totaque turiferis Panchaia pinguis harenis. 
haec loca non tauri spirantes naribus ignem 
inuertere satis immanis dentibus hydri, 
nee galeis densisque uirum seges horruit hastis ; 
sed grauidae fruges et Bacchi Massicus umor 
impleuere ; tenent oleae armentaque laeta. 
hinc bellator equus campo sese arduus infert, 
hinc aibi, Clitumne, greges et maxima taurus 
uictima, saepe tuo perfusi flumine sacro, 
Romanos ad templa deum duxere triumphos. 
98 



p. VERGILIVS MARO 

hie uer adsiduum atque alienis mcnsibus aestas : 
bis grauidac pecudes, bis pomis utilis arbos. 
at rabidae tigres absunt et saeua leonum 
semina, nee miseros fallunt aconita legentis, 
nee rapit immensos orbis per humum neque tanto 
squameus in spiram tractu se eolligit anguis. 
adde tot cgregias urbes operumque laboreni, 
tot congesta nianu praeruptis oppida saxis 
fluminaqiie antiques subterlabentia muros. 
an mare quod supra memorem, quodque adluit infra ? 
anne lacus tantos ? te, L.ari maxime, teque, 
fluctibus et fremitu adsurgens, Benaee, marino ? 
an memorem portus Lucrinoque addita claustra 
atque indignatum magnis stridoribus aequor, 
lulia qua ponto longe sonat unda refuse 
Tyrrhenusque fretis immittitur aestus Auernis ? 
haee eadem argenti riuos aerisque metalla 
ostendit uenis atque auro plurima fiuxit. 
haee genus acre uirum, Marsos pubemque Sabellam 
adsuetumque male Ligurem Volseosque uerutos 
extulit, haee Deeios Fabios magnosque Camillos, 
Seipiadas duros bello et te, maxime Caesar, 
qui nune extremis Asiae iam uietor in oris 
imbellem auertis Romanis areibus Indum. 
salue, magna parens frugum, Saturnia tellus, 
magna uirum : tibi res antiquae laudis et artis 
ingredior sanetos ausus reeludere fontis, 
Aseraeumque cano Romana per oppida earmen. 



99 



p. VERGILIVS MARO 

u6. ^ Goc/ made the country hut man 
made the town ' 

OFORTVNATOS nimlum, sua si bona norint, 
agrlcolas ! quibus ipsa procul discordibus armis 
fundit humo facilem uictum iustissima tcllus ; 
si non ingentem foribus domus alta superbis 
mane salutantum totis uomit aedibus undam, 
nee iiarios inhiant pulchra testudine postis 
inlusasquc auro iiestis Ephyreiaque aera, 
alba neque Assyrio fucatur lana ueneno, 
nee casia liquidi corrumpitur usus oliui ; 
at secura quies et nescia fallere iiita, 
diues opum uariarum, at latis otia fundis 
speluncae uiuique lacus, at frigida Tempo 
mugitusque bourn mollesque sub arbore somni 
non absunt ; illic saltus ac lustra ferarum, 
ct patiens operum cxiguoque adsueta iuuentus, 
sacra deum, sanctique patres ; extrema per illos 
lustitia excedens terris uestigia fecit. 

Me uero primum dulces ante omnia Musae, 
quarum sacra fero ingenti percussus amore, 
accipiant caelique uias et sidera monstrent, 
defectus solis uarios lunaeque labores ; 
iinde tremor terris, qua ui maria alta tumescant 
obicibus niptis rursusque in se ipsa residant, 
quid tantum Oceano properent se tingere soles 
hiberni, uel quae tardis mora noctibus obstet. 
sin, has ne possim naturae accedere partis, 
frigidus obstiterit circum jiraecordia sanguis, 
rura mihi et rigui placeant in uallibus amnes, 
flumina amem siluasque inglorius. o ubi campi 
Spercheusque et uirginibus bacchata Lacaenis 



p. VERGILIVS MARO 

Taygeta ! o qui me gelidis conuallibus Haemi 
sistat, et ingenti ramorum protegat umbra ! 
felix qui potuit rerum cognosceie causas, 
atque metus omnis et inexorabile fatum 
subiecit pedibus strepitumque Acherontis auari. 
fortunatus et ille dcos qui nouit agrestis 
Panaque Siluanumque senem Nymphasque sorores. 
ilium non populi fasces, non purpura regum 
flexit et infidos agitans discordia fratres, 
aut coniurato descendens Dacus ab Histro, 
non res Romanae perituraque regna ; neque ille 
aut doluit miserans inopem aut inuidit habenti. 
quos rami fructus, quos ipsa uolentia rura 
sponte tulere sua, carpsit, nee ferrea iura 
insanumque forum aut populi tabularia uidit. 
sollicitant alii remis freta caeca, ruuntque 
in ferrum, penetrant aulas et limina regum ; 
hie petit excidiis urbem miserosque penatis, 
ut gemma bibat et Sarrano dormiat ostio ; 
condit opes alius defossoque incubat auro ; 
hie stupet attonitus rostris, hunc plausus hiantem 
per cuneos geminatus enim plebisque i)atrumque 
corripuit ; gaudent perfusi sanguine fratrum, 
exsilioque domos et dulcia limina mutant 
atque alio patriam quaerunt sub sole iacentem. 
agricola incuruo terram dimouit aratro : 
hinc anni labor, hinc patriam paruosque nepotes 
sustinet, hinc armenta bourn meritosqiie iuuencos. 
ncc requies, quin aut pomis exuberet annus 
aut fetu pecorum aut Cerealis mergite culmi, 
prouentuque oneret sulcos atque horrea uincat. 
uenit hiems : teritur Sicyonia baca trapetis, 
glande sues laeti redeunt, dant arbuta siluae ; 



p. VERGILIVS MARO 

et uarios j)onit fetus autuninus, et alte 
niitis in apricis coquitur uindeniia saxis. 
interea dulces pendent circum oscula nati, 
casta pudicitlam seruat domus, libera uaccae 
lactea demittunt, pinguesque in gramine lacto 
inter se aduersis luctantur cornibus haedi. 
ipse dies agitat festos fususque per herbam, 
ignis iibi in medio et socii cratera coronant, 
te libans, Lenaee, iiocat pecorisque magistris 
uelocis iaculi certamina ponit in ulmo, 
corporaque agresti nudant praedura palaestra, 
hanc olim ueteres uitam coluere Sabini, 
banc Remus et frater, sic fortis Etruria creuit 
scilicet ct rerum facta est pulcherrinia Roma, 
septemque una sibi muro circumdedit arces. 
ante etiam sceptrum Dictaei regis et ante 
impia quam caesis gens est cpulata iuuencis, 
aureus hanc uitam in terris Saturnus agebat ; 
necdum etiam audierant inflari classica, necdum 
impositos duris crepitare incudibus ensis. 

117. Rxordium 

TE quoque, magna Pales, et te memorande canemus 
pastor ab Amphryso, uos, siluae amnesque Lycaei. 
cetera, quae uacuas tenuissent carmine mentes, 
omnia iam uulgata : quis aut Eurysthea durum, 
aut inlaudati nescit Busiridis aras ? 
cui non dictus Hylas puer ct Latonia Delos 
Hippodameque umeroque Pelops insignis eburno, 
acer equis ? temptanda uia est, qua me quoque i)OSsim 
tollere humo uictorque uirum uolitare i)er ora. 
l)rimus ego in patriam mecum, modo uita supersit, 



p. VERGILIVS MARO 

Aonio rediens deducam uertice Miisas ; 
primus Idumaeas referam tibi, Mantua, palnias, 
et uiridi in campo templum de niarmore ponani 
propter aquam, tardis ingens ubi flexibus errat 
Mincius et tenera praetexit harundine ripas. 
in medio mihl Caesar erit templumque tenebit : 
illi uictor ego et Tyrio conspectus in ostro 
centum quadriiugos agitabo ad flumina currus. 
cuncta mihi Alpheum linquens lucosque Molorchi 
cursibus et crudo decernet Graecia caestu. 
ipse caput tonsae foliis ornatus oliuae 
dona feram. iam nunc sollemnis ducere pompas 
ad delubra iuuat caesosque uidere iuuencos, 
uel scaena ut uersis discedat frontibus utque 
purpurea intexti tollant aulaea Britanni. 
in foribus pugnam ex auro solidoque elephanto 
Gangaridum faciam uictorisque arma Quirini, 
atque hie undantem bello magnumque fluentcni 
Nilum ac nauali surgentis aere columnas. 
addam urbes Asiae domitas pulsumque Niphaten 
fidentemque fuga Parthum uersisque sagittis, 
et duo rapta manu diuerso ex hoste tropaea 
bisque triumphatas utroque ab litore gentis. 
stabunt et Parii lapides, spirantia signa, 
Assaraci proles demissaeque ab loue gentis 
nomina, Trosque parens et Troiae Cynthius auctor. 
Inuidia infelix furias amnemque seuerum 
Cocyti metuet tortosque Ixionis anguls 
immanemque rotam et non exsuperabile saxum. 
interea Dryadum siluas saltusque sequamur 
intactos, tua, Maecenas, baud mollia iussa. 
te sine nil altum mens incohat : en age segnis 
rumpe moras ; uocat ingenti clamore Cithaeron. 

103 



p. VERGILIVS MARO 

Taygetique canes domitrixque Epidaurus equorum, 
et uox adsensu nemorum ingeminata remugit. 
mox tamen ardentis accingar dicere pugnas 
Caesaris et nomen fama tot ferre per annos 
Tithoni prima quot abest ab origine Caesar. 

ii8. Orpheus and Eurydke 

^V chorus aequalis Dryadum clamore supremos 
/ Vimplerunt montis ; flerunt Rhodopefae arces 
altaque Pangaea et Rhesi Mauortia tellus 
atque Getae atque Hebrus et Actias Orlthyia. 
ipse caua solans aegrum testudine amorem 
te, dulcis coniunx, te solo in litore secum, 
te ueniente die, te decedente canebat. 
Taenarias etiam fauces, alta ostia Ditis, 
et caligantem nigra formidine lucum 
ingressus, manisque adiit regemque tremendum 
nesciaque humanis precibus mansuescere corda. 
at cantu commotae Erebi de sedibus imis 
umbrae ibant tenues simulacraque luce carentum, 
quam multa in foliis auium se milia condunt, 
uesper ubi aut hibernus agit de montibus imber, 
matres atque uiri defunctaque corpora uita 
magnanimum heroum, pueri innuptaeque puellac, 
impositique rogis iuuenes ante ora parentum, 
quos circum limus niger et deformis harundo 
Cocyti tardaque palus inamabijis unda 
alligat et nouies Styx interfusa coercet. 
quin ipsae stupuere domus atque intima Leti 
Tartara caeruleosque implexae crinibus anguis 
Eumenides, tenuitque inhians tria Cerberus ora, 
atque Ixionii uento rota constitit orbis. 
104 



p. VERGILIVS MARO 

iamque pedem referens casus euaserat omnis, 

redditaque Eurydice superas uenlebat ad auras 

pone sequens (namque banc dederat Proserpina legem), 

cum subita incautum dementia cepit amantem, 

ignoscenda quidem, scirent si ignoscere manes : 

restitit, Eurydicenque suam iam luce sub ipsa 

immemor heu ! uictusque animi respexit. ibi omnis 

effusus labor atque immitis rupta tyranni 

foedera, terque fragor stagnis auditus Auerni. 

ilia, ' quis et me/ inquit, ' miseram et te perdidit, Orpheu, 

quis tantus furor ? en iterum crudelia retro 

fata uocant conditque natantia lumina soninus. 

iamque uale : feror ingenti circumdata nocte 

inualidasque tibi tendens, heu non tua, palmas.' 

dixit et ex oculis subito, ceu fumus in auras 

commixtus tenuis, fugit diuersa, neque ilium 

prensantem nequiquam umbras et multa uolentem 

dicere praeterea uidit ; nee portitor Orci 

amplius obiectam passus transire paludem. 

quid faceret ? quo se rapta bis coniuge ferret ? ' 

quo fletu manis, quae numina uoce moueret ? 

ilia quidem Stygia nabat iam frigida cumba. 

septem ilium totos perhibent ex ordine mensis 

rupe sub aeria deserti ad Strymonis imdam 

flesse sibi, et gelidis haec euoluisse sub astris, 

mulcentem tigris et agentem carmine quercus ; 

qualis populea maerens philomela sub umbra 

amissos queritur fetus, quos.durus arator 

obseruans nido implumis detraxit ; at ilia 

flet noctem, ramoque sedens miserabile carmen 

integrat, et maestis late loca questibus implet. 

nulla Venus, non ulli animum flexere hymenaei : 

solus Hyperboreas glacies Tanaimque niualem 

E 3 105 



p. VERGILIVS MARO 

aruaque Riphaeis numquam uiduata prulnis 
lustrabat, ra])tam Eurydicen atque iniita Ditis 
dona querens : spretae Ciconum quo munere matres 
inter sacra deum nocturnique orgia Bacchi 
disceiptum latos iuuenem sparsere per agros. 
turn quoque marmorea caput a ceruice reuulsum 
gurglte cum medio portans Oeagrius Hebrus 
uolueret, Eurydicen uox ipsa et frigida lingua, 
a miseram Eurydicen ! anima fugiente uocabat ; 
Eurydicen toto referebant flumine ripae.' 

iig. The (^eneid 

a 
To Venus ^ io prosper his Aeneid 

SI mihi susceptum fuerit decurrere munus, 
O Paphon, o sedes quae colis Idalias, 
Troius Aeneas Romana per oppida digno 

iam tandem ut tecum carmine uectus eat : 
non ego ture modo aut picta tua templa tabella 

ornabo et puris serta feram manibus — 
corniger hos aries humilis et maxima taurus 

uictima sacrato sparget honore focos : 
marmoreusque tibi, tibi mille coloribus ales 

in morem picta stabit Amor pharetra. 
adsis o Cytherea : tuos te Caesar Olympo 

et Surrentini litoris ara uocat. 

h 
A Cancelled Proem to the Aeneid 

ILLE ego qui quondam gracili modulatus auena 
carmen, et egressus siluis uicina coegi 
ut quamuis auido parerent arua colono, 
gratum opus agricolis : at nunc horrentia Martis. 
106 



Q. HORATIVS FLACCVS 



65-8 B.C. 



120. Ro?nanac jidicen ly 



rae 



QVEM tu, Melpomene, semel 
nascentem placido luniine uideris, 
ilium non labor Isthmius 

clarabit pugilem, non equos inpiger 

curru ducet Achaico 

ulctorem, neque res bellica Deliis 
ornatum foliis ducem, 

quod regum tumidas contuderit minas, 

ostendet Capitolio : 

sed quae Tibur aquae fertile praeHuunt, 
et spissae nemorum comae 

fmgent Aeolio carmine nobilem. 

Romae principis urbium 

dignatur suboles inter amabilis 

uatum ponere me choros, 

et iam dente minus mordeor inuido, 

o testudinis aureae 

dulcem quae strepitum, Fieri, temperas, 
o mutis quoque piscibus 

donatura cycni, si libeat, sonum, 

totuni muneris hoc tui est, 

quod monstror digito praterenuntium 
Romanae fidicen lyrae : 

quod spiro et placeo, si placeo, tuoni est. 



u^^ 



Q. HORATIVS FLACCVS 
t2i. Song Makes Immortal 

NE forte crcdas interitura quae 
longe sonanteni natus ad Aufidum 
non ante uolgatas per artis 

uerba loquor socianda chordis ; 

non, si priores Maeonius tenet 
sedes Homerus, Pindaricae Jatent 
Ceaeque et Alcaei minaces 
Stesichoriue graues Canienae : 

nee siquid dim lusit Anacreon 
deleuit aetas ; spirat adhuc amor 
uiuuntque conmissi calores 
Aeoliae fidibus puellae. 

non sola comptos arsit adulteri 
crinis et aurum uestibus illitum 
mirata regalisque cultus 

et coniites Helenc Lacaena, 

primusue Teucer tela Cydonio 
direxit arcu ; non semel Ilios 
uexata ; non pugnauit ingens 
Idomeneiis Sthenelusue solus 

dicenda Musis proelia ; non ferox 
Hector iiel acer Deiphobus grauis 
excepit ictus pro pudicis 

coniugibus puerisque primus. 

uixere fortes ante Agamemnona 
multi ; sed omnes inlacrimabiles 
urgentur ignotique longa 

nocte, carent quia uate sacro. 
io8 



Q. HORATIVS FLACCVS 

pauluni sepultae distat inertiae 
celata uirtus — non ego te meis 
chartis inornatum sileri 
totue tuos patiar labores 

impunc, LoIH, carpere Huidas 
obliuiones. est animus tibi 
rerumque prudens et secundis 
temporibus dubiisque rectus, 

uindex auarae fraudis et abstinens 
ducentis ad se cuncta pecuniae, 
consul que non unius anni, 

sed quotiens bonus atque fidus 

iudex honestum praetulit utili, 
reiecit alto dona nocentium 
uoltu, per obstantis cateruas 
explicujt sua uictor arma. 

non possidenteni multa uocaueris 
recte beatum : rectius occupat 
nomen beati qui dcorum 
muneribus sapicntcr uti 

duramque callet pauperiem pati 
peiusque leto flagitium timet, 
non ille pro caris amicis 
aut patria timidus perire. 



rog 



Q. HORATIVS FLACCVS 
122. Spring: ^n Invitation to Fergil 

I AM ueris comites, quae mare temperant, 
inpellunt animae lintea Thraciae, 
iani nee prata rigent nee fluuii strepunt 
hiberna niue turgidi. 

nidum ponit, Ityn flebiliter gemens, 
infelix auis ct Ceeropiae domus 
aeternum opprobrium, quod male barbaras 
reguni est ulta libidines. 

dicunt in tenero gramine pinguium 
custodes ouium carmina fistula, 
deleetantque deum, cui peeus et nigri 
colles Areadiae plaeent. 

adduxere sitim tempora, Vergili : 
sed pressum Calibus dueere Liberum 
si gestis, iuuenum nobilium eliens, 
naido uina merebere. 

nardi paruos onyx elieiet eadum, 
qui nune Sulpieiis adcubat horreis, 
s])es donare nouas largus amaraque 
curarum eluere efficax. 

ad quae si properas gaudia, cum tua 
uelox meree ueni : non ego te meis 
inmunem medltor tinguere poculis, 
plena diues ut in domo. 

uerum pone moras et studium lueri, 
nigrorumque memor, dum licet, igniuni 
misee stultitiam consiliis breueni : 
dulcc est desipere in loco. 



g. HORATIVS FLACCVS 



!2^. Winter 



V 



IDES ut alta stet niue candidum 
Soracte ncc iam sustineant onus 
siluae laborantes geluque 
flumina constiterint acuto ? 



dissolue frigus ligna super foco 
large reponens atque benignlus 
deprome quadrimum Sabina, 
o Thaliarche, merum diota. 

permitte diuis cetera, qui simul 
strauere uentos aequore feruido 
deproeliantis, nee cupressi 
nee ueteres agltantur orni. 

quid sit futurum eras, fuge quaerere, et 
quern Fors dierum eumque dabit, luero 
adpone nee dulcis amores 

sperne, puer, neque tu choreas, 

donee uirenti canities abest 
morosa. nunc et campus et areae 
lenesque sub noctem susurri 
conposita repetantur hora, 

nunc et latentis proditor intumo 
gratus puellae risus ab angulo 
pignusque dereptum lacertis 
aut digito male pertinaci. 



Q. HORATIVS FLACCVS 



124. To F'enus 

OVENVS regina Cnidi Paphique, 
sperne dilectam Cypron et uocantis 
ture te multo Glycerae decoram 
transfer in aedem. 

feruidus tecum puer et solutis 
Gratlae zonis properentque Nymphae 
et parum comis sine te luuentas 
Mercuriusque. 



/2f. ^ fVbat slender youth . . / 

QVIS multa gracilis te puer in rosa 
perfusus liquidis urget odoribus 
grato, Pyrrha, sub antro ? 
cui flauam religas comam 

simplex munditiis ? heu quotiens fidem 
mutatosque deos flebit et aspera 
nigris aequora uentis 
emirabitur insolens, 

qui nunc te fruitur credulus aurea, 
qui semper uacuam, semper amabilem 
sperat, nescius aurae 

fallacis. miseri, quibus 

intemptata nites. me tabula sacer 
uotiua paries indicat uuida 
suspendisse potenti 
uestimenta maris deo. 



Q. HORATIVS FLACCVS 



72^. (^moris Integratio 

* r^ONEC gratus eram tibi 
L/nec quisquam potior bracchia candidae 
ceruici iuuenis dabat, 

Persarum iilgiii rege beatior.' 

' donee non alia magis 

arsisti neque erat Lydia post Chloen, 
multi Lydia nominis, 

Romana uigui elarior Ilia.' 

' me nunc Thressa Chloe regit, 

dulcis docta modos et citharae sciens, 

pro qua non metuam mori, 

si parcent animae fata superstiti.* 

' me torret face mutua 

Thurini Calais filius Ornyti, 
pro quo bis patiar mori, 

si parcent puero fata superstiti/ 

' quid si prisca redit Venus 
diductosque iugo cogit aeneo ? 

si flaua excutitur Chloe 

reiectaeque patet ianua Lydiae \ ' 

* quamquam sidere pulcrior 

ille est, tu leuior cortice et inprobo 

iracundior Hadria ; 

tecum uiuere amem, tecum obeam lubens/ 



"3 



Q. HORATIVS FLACCVS 

127. Si jeunesse savah, si vkillcsse 

pouvatt 

OCRVDELIS adhuc et Veneris muneribus potens, 
insperata tuae cum ueniet pluma superbiac, 
et, quae nunc umeris inuolitant, deciderint comae, 
nunc et qui color est puniceae flore prior rosae, 

mutatus, Ligurine, in faciem uerterit hispidam, 
dices ' heu ', quotiens te in speculo uideris alterum, 
' quae mens est hodie, cur eadem non puero fuit 
uel cur his animis incolumes non redeunt genae ? ' 

128. The Latter End of Lyce 

A VD IV ERE, Lyce, di mea uota, di 
Xlk audiuere, Lyce : fis anus et tamen 
uis Formosa uideri 

ludlsque et bibis impudens 

et cantu tremulo pota Cupidinem 
lentum sollicitas. ille uirentis et 
doctae psallere Chiae 
pulcris excubat in genis. 

inportunus enim transuolat aridas 
quercus et refugit te quia luridi 
dentes, te quia rugae 
turpant et capitis niues. 

nee Coae referunt iam tibi pui'purae 
nee cari lapides tempora, quae semel 
notis condita fastis 

inclusit uolucris dies. 
114 



Q. HORATIVS FLACCVS 

quo fugit uenus, heu, quoue color, decens 
quo motus ? quid habes illius, illius, 
quae spirabat amores, 
quae me surpuerat mihi 

felix post Cinaram notaque et artium 
gratarum facies ? sed Cinarae breuis 
annos fata dederunt, 
seruatura diu parem 

cornicis uetulae temporibus Lycen, 
possent ut iuuenes uisere fcruidi 
niulto non sine risu 

dilapsam in cineres facem. 



12 p. He r^h anions the Lists of Love 



V 



IXI puellis nuper idoneus 
et milita-ui non sine gloria ; 
nunc arma defunctumque bello 
barbiton hie paries habebit, 



laeuom marinae qui Veneris latus 
custodit. hie, hie ponite lucida 
funalia et uectis et areus 
oppositis foribus niinacis. 

o quae beatam diua tenes Cyprum et 
Memphin earentem Sithonia niue, 
regina, sublimi flagello 

tange Chloen semel arrogantem. 



'15 



g. HORATIVS FLACCVS 

1^0. Rursus bella moues ^. 

INTERMISSA, Venus, diu 
rursus bella moues ? parce, precor, precor. 
non sum quails eram bonae 

sub regno Cinarae. desine, dulcium 

mater saeua Cupidinum, 

circa lustra decern flectere mollibus 
iam durum imperils : abi, 

quo blandae iuuenum te reuocant preces. 

• tempestluius In domum 

Pauli purpureis ales oloribus 
commissabere Maximi, 

si torrere iecur quaeris idoneum ; 

namque et nobilis et decens 
et pro sollicitis non tacltus reis 

et centum puer artium 

late signa feret militiae tuae, 

et, quandoque potentior 

largi muneribus riserlt aemuli, 

Albanos prope te lacus 

ponet marmoream sub trabe citrea. 

illic plurima naribus 

duces tura lyraeque et Berecyntiae 
delectabere tibiae 

mixtis carminibus non sine fistula ; 

illic bis pueri die 

numen cum teneris uirginibus tuom 
laudantes pede candido 

in morem Salium ter quatient humum. 

ii6 



Q. HORATIVS ^LACCVS 

nic nee feniina nee puer 

iani nee spes animi credula mutui 

nee eertare iuuat mero 

nee uineire nouis temjx)ra floribus. 

sed eur hen, Ligurlne, eur 

manat rara meas lacrima per genas ? 

eur faeunda parum deeoro 

inter uerba eadit lingua silentio ? 

noeturnis ego somniis 

iam captum teneo, iam uoluerem sequor 
te j)er gramina Martii 

eampi, te per aquas, dure, iiolubilis. 

I SI. o^ Bachelor Festival 

MARTIIS caelebs quid agam kalendis, 
quid uelint flores et aeerra turis 
l)lena miraris positusque earbo in 
eaespite uiuo. 

doete sermones utriusque linguae, 
uoueram duleis epulas et album 
Libero eapmm prope funeratus 
arboris ietu. 

hie dies anno redeunte festus 
cortieem adstrietum piee dimouebit 
amphorae fumum bibere institutae 
eonsule Tullo. 

sume, Maeeenas, eyathos amiei 
sospitis eentum et uigiles lueernas 
})rofer in lueem : proeul omnis esto 
elamor et ira. 

"7 



Q. HORATIVS FLACCV8 

mitte ciuilis super Vrbe curas : 
occidit Daci Cotisonis agmen, 
Medus infestus sibi luctuosis 
dissidet armis, 

serult Hispanae iietus hostis orae 
Cantaber, sera domitus catena, 
iani Scythae laxo meditantur arcu 
cedere campis. 

neglegens, ne qua populus laboret, 
parce priuatus nimium cauere et 
dona praesentis cape laetus horae ct 
linque seuera. 



S' 



132. ^ Retreat for Old ^ge 

EPTIMI, Gadis aditure niecum et 
Cantabrum indoctum iuga ferre nostra et 
barbaras Syrtis, ubi Maura semper 
aestuat unda : 

Tibur Argeo positum colono 
sit meae sedes utinam senectae, 
sit modus lasso maris et uiarum 
militiaeque : 

unde si Parcae prohibent iniquae, 
dulce pellitis ouibus Galaesi 
flumen et regnata petam Laconi 
rura Phalantho. 

ille terrarum mihi praeter omnis 
angulus ridet, ubi non Hymetto 
mella decedunt uiridique certat 
baca Venafro. 
118 



Q. HORATIVS FLACCVS 



uei 



ubi longum tepidasque praebet 
lupplter brumas et amicus Aulon 
fertili Baccho minimum Falernis 
inuidet uuis ; 

ille te mecum locus et beatae 
postulant arces : ibi tu calentem 
deblta sparges lacrima fauillam 
uatis amici. 



133' IVelcome home to Tompeius 

SAEPE mecum tempus in ultimuni 
deducte Bruto militiae duce, 
quis te redonauit Quiritem 
dis patriis Italoque caelo, 



o 



Pompei, meorum prime sodalium ? 
cum quo morantem saejje diem mero 
fregi, coronatus nitentis 
malobathro Syrio capillos. 

tecum Philippos et celerem fugam 
sensi relicta non bene parmula, 
cum fracta uirtus, et minaces 
turpe solum tetigere mento ; 

sed me per hostis Mercurius celer 
denso pauentem sustulit aere, 
te nirsus in bellum resorbens 
unda fretis tulit aestuosis. 

ergo obligatam redde loui dapem 
longaque fessum militia latus 
depone sub lauru mea nee 
parce cadis tibi destinatis. 



119 



Q. HO RAT I VS FLACCVS 

obliuioso leuia Massico 
ciboria exple, funde capacibus 
unguenta de conchis. quis udo 
deproperare apio coronas 

curatue myrto ? quern Venus arbitrum 
dicet bibendi ? non ego sanius 
bacchabor Edonis : recepto 
dulce mihi furere est amico. 

IS 4' Eheufugaces 

EHEV fugaces, Postume, Postume, 
labuntur anni nee pietas moram 
rugis et instanti senectae 
adferet indomitaeque morti ; 

non, si trecenis quotquot eunt dies^ 
amice, places inlacrimabilem 
Plutona tauris, qui ter amplum 
Geryonen Tityonque tristi 

conpescit unda, scilicet omnibus 
quicumque terrae munere uescimur 
enauiganda, siue reges 
siue inopes erimus coloni. 

frustra cruento marte carebimus 
fractisque rauci fluctibus Hadriae, 
frustra per autumnos nocentem 
corporibus metuemus austrum : 

uisendus ater flumine languido 
Cocytos errans et Danai genus 
infame damnatusque longi 
Sisyphus Aeolides laboris : 



Q. HORATIVS FLACCVS 

linquenda tellus et domus et placens 
uxor, neque harum quas colis arborum 
te praeter inuisas cupressos 

ulla breuem dominum sequetur. 

absumet heres Caecuba dignior 
seruata centum clauibus et mero 
tinguet pauimentum superbus 
pontificum potlore cenis. 



t: 



1ST- ^^ Invitation to <^fMaecenas 

'YRRHENA regum progenies, tibi 
non ante uerso lene merum cado 
cum fiore, Maecenas, rosarum et 
pressa tuis balanus capillis 

tamdudum apud me est : eripe te morae 
nee semper udum Tibur et Aefulae 
decliue contempleris aruom et 
Telegoni iuga parricidae. 

fastidiosam desere copiam et 
molem propinquam nubibus arduis, 
omitte mirari beatae 

fumum et opes strepitumque Romae. 

plerumque gratae diuitibus uices 
mundaeque paruo sub lare pauperum 
cenae sine aulaeis et ostro 
sollicitam explicuere frontcm. 

iam clams occultum Andromedac pater 
ostendit ignem, iam Procyon furit 
et Stella uesani Leonis 

sole dies referente siccos ; 



Q. HORATIVS FLACCVS 

iam pastor umbras cum grege ianguido 
riuomque fessus quaerit et horridi 
dumeta Siluani, caretque 
ripa uagis taciturna uentis. 

tu ciuitatem quis deceat status 
curas et urbi sollicitus times, 
quid Seres et regnata Cyro 
Bactra parent Tanaisque discors. 

prudens futuri temporis exitum 
caliglnosa nocte premit deus, 
ridetque si mortalis ultra 

fas trepidat. quod adest memento 

conponere aequos ; cetera fluminis 
ritu feruntur, nunc medio alueo 
cum pace delabentis Etruscum 
in mare, nunc lapides adesos 

stirpisque raptas et pecus et domos 
uoluentis una, non sine montium 
clamore uicinaeque siluae, 
cum fera diluuies quietos 

irritat amnis. ille potens sui 
laetusque deget cui licet in diem 
dixisse * uixi '. eras uel atra 
nube polum Pater occupato 

uel sole puro ; non tamen irritum 
quodcumque retro est efficiet neque 
diffinget infectumque reddet 
quod fugiens semel hora uexit. 



Q. HORATIVS FLACCVS 

Fortuna saeuo laeta negotio et 
ludum insolentem ludere pertinax 
transmutat incertos honores, 
nunc mihi nunc alii benigna. 

laudo manentem ; si celeris quatit 
pennas, resigno quae dedit et mea 
uirtute me inuoluo probamque 
pauperiem sine dote quaero. 

non est meum, si mugiat Africis 
nialus procellis, ad miseras preccs 
decurrere et uotis pacisci 

ne Cypriae Tyriaeque merces 

addant auaro diuitias mari : 
tunc me biremis praesidio scaphae 
tutum jjer Aegaeos tumultus 
aura feret geminusque Pollux. 



o, 



iS6. Tia Testa 

NATA mecum consule Manlio, 
'seu tu querelas siue geris iocos 
seu rixam et insanos amores 
seu facilem, pia testa, somnum, 

quocumque lectum nomine Massicum 
scruas, moueri digna bono die, 
descende Coruino iubente 
promere languidiora uina. 

non ille, quamquam Socraticis madet 
sermonibus, te negleget horridus : 
narratur et prisci Catonis 
saepe mere caluisse uirtus. 

123 



Q. HORATIVS FLACCVS 

tu lene tormentum ingenio admoucs 
plerumque duro, tu sapientium 
curas et arcanum iocoso 
consilium retegis Lyaeo, 

tu spem reducis mentibus anxiis 
uirisque et addis cornua pauperi 
post te neque iratos trementi 

regum apices neque militum arma. 

te Liber et si laeta aderit Venus 

segnesqiie nodum soluere Gratiae 

uiuaeque producent lucernae, 

dum rediens fugat astra Phoebus. 



o; 



757. High and Low, Rich and Toor 

,DI profanum uolgus et arceo. 
fauete linguis : carmina non prius 
audita Musarum sacerdos 
uirginibus puerisque canto. 

regum timendorum in proprios greges, 
reges in ipsos imperium est louis, 
clari Giganteo triumpho, 
cuncta supercilio mouentis. 

est ut uirouir latius ordinet 
arbusta sulcis, hie generosior 
descendat in campum petitor, 
moribus hie meliorque fama 

contendat, illi turba clientium 
sit maior : aequa lege Nccessitas 
sortitur insignis et imos, 

omne capax mouet urna nomen. 
124 



k 



Q. HORATIVS FLACCVS 

destrictus ensis cui super inpia 
ceruice pendet, non Siculae dapes 
dulcem elaborabunt saporem, 
non auium citharaeque cantus 

somnum reducent : somnus agrestlum 
Jenis uirorum non humilis domes 
fastidit umbrosamque ripam, 
non Zephyris agitata Tempe. 

desidcrantem quod satis est ncque 
tumultuosum sollicitat mare 
nee saeuos Arcturi cadentis 
impetus aut orientis Haedi, 

non uerberatae grandine uineae 
fundusque mendax, arbore nunc aquas 
culpante, nunc torrentia agros 
sidera, nunc hiemes iniquas. 

contracta pisces aequora sentiunt 
iactis in altum molibiis : hue frequens 
caementa demittit redemptor 
cum famulis dominusque tcrrae 

fastidlosus j sed Timor et Minae 
scandunt eodem quo dominus, neque 
decedit aerata triremi et 

post equitem sedet atra Cura. 

quodsi dolentem nee Phrygius lapis 
nee purpurarum sidere clarior 
delenit usus nee Falerna 

uitis Achaemeniumque costum, 

cur inuidendis postibus et nouo 
sublime ritu moliar atrium ? 
cur ualle permutem Sabina 
diuitias operosiores ? 



"5 



Q. HORATIVS FLACCVS 

1^8. The Strenuous Life 

ANGVSTAM amice pauperiem pati 
/jL robustus acri militia puer 
condiscat et Parthos ferocis 
uexet eques metuendus hasta 

uitamque sub diuo et trepidis agat 
in rebus, ilium ex moenibus hosticis 
matrona bellantis tyranni 
prospiciens et adulta uirgo 

suspiret, eheu, ne rudis agminum 
sponsus lacessat regius asperum 
tactu leonem, quern cruenta 
per medias rapit ira caedis. 

dulce et decorum est pro patria mori : 
mors et fugacem persequitur uirum, 
nee parcit inbellis iuuentae 
poplitibus timidoue tergo. 

Virtus, repulsae nescia sordidae, 
intaminatis fulget honoribus, 
nee sumit aut ponit securis 
arbitrio popularis aurae : 

Virtus, recludens inmeritis mori 
caelum, negata temptat iter uia 
coetusque uolgaris et udam 
spernit humum fugiente penna. 

est et fideli tuta silentio 
merces : uetabo, qui Cereris sacrum 
uolgarit arcanae, sub isdem 
sit trabibus fragilemue mecum 
126 



Q. HORATIVS FLACCVS 

soluat phaselon. saepe Diespiter 
neglectus incesto addidit integrum : 
raro antecedentem scelestum 
deseruit pede Poena claudo. 

/jp. The Tath of the Just 

IVSTVM et tenacem propositi uirum 
non ciuium ardor praua iubentium, 
non uoltus instantis tyranni 

mente quatit solida neque Auster, 

dux inquieti turbidus Hadriae, 
nee fulminantis magna manus louis : - 
si fractus inlabatur orbis, 
inpauidum ferient ruinae. 

hac arte Pollux et uagus Hercules 
enisus arces attigit igneas, 

quos inter Augustus recumbens 
purpureo bibit ore nectar ; 

hac te merentem, Bacche pater, tuae 
uexere tigres indocili iugum 
collo trahentes, hac Quirinus 
Martis equis Acheronta fugit, 

gratum elocuta consiliantibus 
lunone diuis : 'Ilion, Ilion 
fatalis incestusque iudex 
et mulier peregrina uertit 

in puluerem, ex quo destituit de6s 
mercede pacta Laomedon, mihi 
castaeque damnatum Mineruae 
cum populo et duce fraudulento. 

127 



Q. HORATIVS FLACCVS 

iam nee Lacaenae splendet adulterae 
famosus hospes nee Priami domus 
periura pugnacis Achiuos 
Heetoreis opibus refringit, 

nostrisque ductum seditionibus 
bellum resedit ; protinus et grauis 
iras et inuisum nepotem, 

Troiea quern peperit saeerdos, 

Marti redonabo ; ilium ego lucidas 
inire sedes, diseere nectaiis 
sueos et adscribi quietis 
ordinibus patiar deorum. 

dum longus inter saeuiat Ilion 
Romamque pontus, qualibet exsules 
in parte regnanto beati ; 

dum Priami Paridisque busto 

insultet armentum et catulos ferae 
celent inultae, stet Capitolium 
fulgens triumphatisque possit 
Roma ferox dare iura Medis. 

horrenda late nomen in ultimas 
extendat oras, qua medius liquor 
seeerait Europen ab Afro, 
qua tumidus rigat arua Nilus, 

aurum inrepertum et sic melius situm, 
cum terra celat, spernere fortior 
quam cogere humanos in usus 
omne sacrum rapiente dextra. 

138 



Q. HORATIVS FLACCVS 

quicumque mundo terminus obstitit, 
hunc tanget arniis, uisere gestiens 
qua parte debacchentur ignes, 
qua nebulae pluuiique rores. 

sed bellicosis fata Quiritibus 

hac lege dico, ne nimium pii 

rebusque fidentes auitae 

tecta uelint reparare Troiae. 

Troiae renascens alite lugubri 
fortuna tristi clade iterabitur 
ducente uictricis cateruas 
coniuge me louis et sorore. 

ter si resurgat murus aeneus 
auctore Phoebo, ter pereat meis 
excisus Argiuis, ter uxor 

capta uirum puerosque ploret/ 

non hoc iocosae conueniet lyrae — - 
quo, Musa, tendis ? desine peruicax 
referre sermones deorum et 
magna modis tenuare paruis. 

to. Tollio 



M 



OTVM ex Metello consule ciuicum 
bellique causas et uitia et modos 
ludumque Fortunae grauisque 
principum amicitias et arma 

nondum expiatis uncta cruoribus, 
periculosae plenum opus aleae, 
tractas et incedis per ignis 
suppositos cineri doloso. 
1444 F 129 



Q. HORATIVS FLACCVS 

paulum seuerae musa tragoediae 
desit theatris : mox ubi publicas 
res ordinaris, grande munus 
Cecropio repetes coturno, 

insigne maestis praesidium reis 
et consulenti, Pollio, curiae, 
cui laurus aeternos honores 
Delmatico peperit triumpho. 

iam nunc minaci murmure cornuum 
perstringis auris, iam litui strepunt, 
iam fulgor armorum fugacis 
terret equos equitumque uoltus. 

audire magnos iam uideor duces 

non indecoro puluere sordidos, 

et cuncta terrarum subacta 

praeter atrocem animum Catonis. 

luno et deorum quisquis amicior 
Afris inulta cesserat impotens 
tellure, uictorum nepotes 
rettulit inferias lugurthae. 

quis non Latino sanguine pinguior 
campus sepulcris inpia proelia 
testatur auditumque Medis 
Hesperiae sonitum ruinae ? 

qui gurges aut quae flumina lugubris 
ignara belli ? quod mare Dauniae 
non decolorauere caedes ? 

quae caret ora cruore nostro ? 

130 



Q. HORATIVS FLACCVS 

sed ne relictis, Musa procax, iocis 
Ceae retractes munera neni'ae, 
mecum Dionaeo sub antro 
quaere modos leuiore plectro. 

141, Regulus 

CAELO tonantem credidimus louem 
regnare ; praesens diuos habebitur 
Augustus adiectis Britannis 
imperio grauibusque Persis. 

milesne CrassI coniuge barbara 
turpis maritus uixit et hostium 
(pro curia inuersique mores ! ) 
consenuit socerorum in armis 

sub rege Medo Marsus et Apulus, 
anciliorum et nominis et togae 
oblitus aeternaeque Vestae, 
incolumi loue et uibe Roma I 

hoc cauerat mens prouida Reguli 
dissentientis condicionibus 
foedis et exemplo trahenti 
perniciem ueniens in aeuom, 

si non perirent immiserabilis 
captiua pubes. ' signa ego Punicis 
adfixa delubris et arma 

militibus sine caede,' dixit, 

' derepta uidi, uidi ego ciuium 
retorta tergo bracchia libero 
portasque non clausas et arua 
Marte coli populata nostro. 



Q. HORATIVS FLACCVS 

auro repensus scilicet acrior 
miles redibit. flagitio additis 
damnum ; neque amissos colores 
lana refert medicata fuco, 

nee uera iiirtus, cum semel excidit, 
curat reponi deterioribus. 
si pugnat extricata densis 
cerua plagis, erit ille fortis 

qui perfidis se credidit hostibus 
et Marte Poenos proteret altero, 
qui lora restrictis lacertis 

sensit iners timuitque mortem. 

hie, unde uitam sumeret inscius, 
pacem duello miseuit. o pudor, 
o magna Carthago, probrosis 
altior Italiae ruinis ! ' 

fertur pudicae coniugis osculum 

jiaruosquc natos ut capitis minor 

ab se remouisse et uirilem 

toruos humi posuisse uoltum : 

donee labantis consilio patrcs 
firmaret auctor numquam alias dato 
interque maerentis amicos 
egregius properaret exsul. 

atqui seiebat quae sibi barbarus 
tortor pararet : non aliter tamen 
dimouit obstantis propinquos 
et populum reditus morantem 

quam si clientum longa negotia 
diiudicata lite relinqueret 

tendens Venafranos in agros 
aut Lacedaemonium Tarentum. 



132 



Q. HORATIVS FLACCVS 



H 



142. Cleopatra 

VNC est bibendum, nunc pede libero 
])ulsanda tellus ; nunc Saliaribus 
ornare puluinar deoruni 

tempus erat dapibus, sodales. 

antehac nefas depiomere Caecubuni 
cellis aultis, dum CapitoHo 
regina dementis ruinas 
funus et iniperio parabat 

contaminato cum grege turpium 
morbo uirorum, quidlibet inpotens 
sperare fortunaque dulci 
ebria. sed minuit furorem 

uix una sospes nauis ab ignibus, 
mentemque lymphatani Mareotico 
redegit in ueros timores 
Caesar ab Italia uolantem 

remis adurgens, accipiter uelut 
mollis columbas aut Icpojem citus 
uenator in cam])is niualis 

Haemoniae, daret ut catenis 

fatale monstrum. quae generosius 
perire quaerens nee muliebriter 
expauit enseni nee latcntis 
classe cita 1 eparauit oras ; 

ausa et iacentem uisere regiam 
uoltu sereno, fortis et asperas 
tractare serpentis, ut atrum 
corpore conbiberet uenenum, 

deliberata morte ferocior, 
saeuis Liburnis scilicet inuidens 
priuata deduci superbo 

non humilis mulier triumpho. 

133 



g. HORATIVS FLACCVS 

745. Augustus returns in triumph 

HERCVLIS ritu modo dictus, o plebs, 
morte uenalem petiisse laurum 
Caesar Hispana repetit penatis 
uictor ab ora. 

unico gaudens mulier marito 
prodeat iustis operata sacris 
et soror clari ducis et decorae 
supplice uitta 

uirginum matres iuuenumque nuper 
sospitum ; uos, o pueri et puellae 
iam uirum expertae, male inominatis 
parcite uerbis. 

hie dies uere mihi festus atras 
eximet curas : ego nee tumultum 
nee mori per uim metuam tenente 
Caesare terras. 

i, pete unguentum, puer, et eoronas 
et cadum Marsi memorem duelli, 
Spartaeum siqua potuit uagantem 
fallere testa. 

die et argutae properet Neaerae 
murreum nodo eohibere erinem ; 
si per inuisum mora ianitorem 
fiet, abito. 

lenit albeseens animos eapillus 
litium et rixae cupidos proteruae ; 
non ego hoc ferrem calidus iuuenta 
consule Planco. 
134 



Q. HORATIVS FLACCVS 
144. T>eUverance from T>eath 

1LLE et nefasto te posuit die 
quicumque primum, et sacrilega manu 
produxit, arbos, in nepotum 
perniciem opprobriumque pagi ; 

ilium et parentis crediderim sui 
fregisse ceruicem et penetralia 
sparsisse nocturno cruore 
hospitis ; ille uenena Colcha 

et quidquid usquam concipitur nefas 
tractauit, agro qui statuit meo 
te, triste lignum, te caducum 
in domini caput inmerentis. 

quid quisque uitet, numquam homini satis 
cautum est in horas : nauita Bosporum 
Poenus perhorrescit neque ultra 
caeca timet subeunda fata : 

miles sagittas et celerem fugam 
Parthi, catenas Parthus et Italum 
robur ; sed inprouisa leti 
uis rapuit rapietque gentis. 

quam paene furuae regna Proserpinae 
et iudicantem uidimus Aeacum 
sedesque discriptas piorum et 
Aeoliis fidibus querentem 

Sappho puellis de popularibus 
et te sonantem plenius aureo, 
Alcaee, plectro dura nauis, 
dura fugae mala, dura belli ! 



»35 



Q. HORATIVS FLACCVS 

utrumque sacro digna silcntio 
mirantur umbrae dicere, sed magis 
pugnas et exactos tyrannos 

densum umeris bibit aure uolgus. 

quid mirum, ubi illis carminlbus stupens 
demittit atras belua centiceps 
auris ct intorti capillis 

Eumenidum rccreantur angues ? 

quin et Prometheus et Pelopis parens 
dulci laborum decipitur sono 
nee curat Orion leones 
aut timidos agitare lyncas. 



o, 



14^, Bandusia 

PONS Bandusiae splendidior uitro, 
'dulci digne mero non sine floribus, 
eras donaberis haedo, 

cui frons turgida cornibus 

primis et uenerem et proelia destinat : 
frustra, nam gelidos inficiet tibi 
rubro sanguine riuos 
lasciui suboles greg'is. 

te flagrantis atrox hora Caniculae 
ncscit tangere, tu frigus amabile 
fessis uomere tauris 
praebes et pecori uago. 

lies nobilium tu quoque fontium, 
me dicente cauis inpositam ilicem 
saxis, unde loquaces 
lymphae desiliunt tuae. 
136 



Q. HORATIVS FLACCVS 

146. dMer/s ^equa 

AEQVAM memento rebus in arduis 
L semare mentem, non secus in bonis 
ab insolenti temperatam 
laetitia, moriture Delli, 

seu maestus omni tempore uixeris 
seu te in remote gramine per dies 
festos reclinatum bearis 
interiore nota Falemi. 

quo pinus ingens albaque populus 
umbram hospitalem consociare amant 
ramis ? quid obliquo laborat 
lympha fugax trepidare riuo ? 

hue uina et unguenta et nimium breuis 
flores amoenae ferre iube rosae, 
dum res et aetas et sororum 
fila trium patiuntur atra. 

cedes coemptis saltibus et domo 
uillaque flauos quam Tiberis lauit, 
. cedes et exstructis in altum 
diuitiis potietur heres. 

diuesne prisco natus ab Inacho 
nil interest an pauper et inflma 
de gente sub diuo moreris : 
uictima nil miserantis Orci. 

omnes eodeni cogimur, omnium 
uersatur urna serius ocius 

sors exitura et nos in aeternum 
exsilium inpositura cumbae. 

F 3 137 



Q. H0RATIV8 FLACCV8 



PI 



1^7. Ttndar 

jINDARVM quisquis studet aemulari, 
lulle, ceratis ope Daedalea 
nititur pennis ultreo daturus 
nomina ponto. 

monte decurrens uelut amnis, imbres 
quern super notas aluere ripas, 
feruet inmensusque rult profundo 
Pindarus ore, 

laurea donandus Apollinari, 
seu per audacis noua dithyrambos 
uerba deuoluit numerisque fertur 
lege solutis, 

seu deos regesque canit deorum 
sanguen et per quos cecidere iusta 
morte Centauri, cecidit tremendae 
flamma Chimaerae, 

siue quos Elea domum reducit 
palma caelestis pugilemue equomue 
dicit et centum potiore signis 
munere donat, 

flebili sponsae iuuenemue raptum 
plorat et uiris animumque moresque 
aureos educit in astra nigroque 
inuidet Oreo. 

multa Dircaeum leuat aura cycnum, 
tendit, Antoni, quotiens in altos 
nubium tractus : ego apis Matinae 
more modoque 
138 



Q. HORATIV8 FLACCVS 

grata carpentis thyma per laborem 
plurimum circa nemus uuidique 
Tiburis ripas operosa paruos 
carmina fingo. 

concines maiore poeta plectro 
Caesarem, quandoque trahet ferocis 
per sacrum cliuom merita decorus 
fronde Sygambros ; 

quo nihil maius meliusue terris 
fata donauere bonique diui 
nee dabunt, quamuis redeant in aurum 
tempora priscum. 

concines laetosque dies et Vrbis 
publicum ludum super inpetrato 
fortis Augusti reditu forumque 
litibus orbum. 

turn meae, siquid loquar audiendum, 
uocis accedet bona pars et ' o sol 
pulcer, o laudande ! ' canam recepto 
Caesare felix. 

terque, dum procedit, ' io triumphe/ 
non semel dicemus, ' io triumphe * 
ciuitas omnis dabimusque diuis 
tura benignis. 

te decem tauri totidemque uaccae, 
me tener soluet uitulus, relicta 
matre qui largis iuuenescit herbis 
in mea uota, 

fronte curuatos imitatus ignis 
tertium lunae referentis ortum, 
qua notam duxit, niueus uideri, 
cetera fuluos. 



139 



Q. HORATIVS FLACCVS 

1^8. The T>aughters of T>anaus 

MERCVRI, nam te docilis magistro 
mouit Amphion lapides canendo, 
tuque, testudo, resonare septem 
callida neruis, 

nee loquax olim neque grata, nunc et 
diuitum mensis et arnica templis, 
die modos, Lyde quibus obstinatas 
adplicet auris, 

quae uelut latis equa trima campis 
ludit exsultim metuitque tangi 
nuptiarum cxpers et adhuc proteruo 
cruda marito. 

tu potes tigris comltesque siluas 
ducere et riuos celeris morari ; 
cessit immanis tibi blandienti 
ianitor aulae 

Cerberus, quamuis furiale centum 
muniant angues caput eius atque 
spiritus taeter saniesque manet 
ore trilingui ; 

quin et Ixion Tityosque uoltu 
risit inuito, stetit urna paulum 
sicca, dum grato Danai puellas 
carmine mulces. 

audiat Lyde scelus atque notas 
uirginum poenas et inane lympliae 
dolium fundo pereuntis imo 
seraque fata, 



Q. HORATIVS FLACCVS 

quae manent culpas etiam sub Oreo. 
inpiae nam (quid potuere maius ?), 
inpiae sponsos potuere duro 
perdere ferro. 

una de multis face nuptiali 
digna periurum fuit in parentem 
splendide mendax et in omne uirgo 
nobilis aeuom, 

' surge/ quae dixit iuueni marito, 
* surge, ne longus tibi somnus unde 
non times detur ; socerum et scelestas 
falle sorores ; 

quae uelut nactae uitulos leaenae 
singulos, eheu, lacerant : ego illis 
mollior nee te feriam neque intra 
claustra tenebo. 

me pater saeuis oneret catenis, 
quod uiro clemens misero peperci, 
me uel extremos Numidarum in agros 
classe releget : 

i pedes quo te rapiunt et aurae, 
dum fauet nox et Venus, i secundo 
omine et nostri memorem sepulcro 
scalpe querelam/ 

/4p. To J^ergil : on the T)eath of 
§^mtilius 

QVIS desiderio sit pudor aut modus 
tam cari capitis ? praecipe lugubris 
cantus, Melpomene, cui liquidam pater 
uocem cum cithara dedit. 

141 



Q. HORA.TIVS FLACCVS 

ergo Quintilium perpetuos sopor 
urget ? cui Pudor et lustitiae soror, 
incorrupta Fides, nudaque Veritas 
quando ullum inueniet parem ? 

multis ille bonis flebilis occidit, 
nulli flebilior quam tibi, Vergili. 
tu frustra pius heu non ita creditum 
poscis Quintilium deos. 

quid ? si Threicio blandius Orpheo 
auditam moderere arboribus fidem, 
num uanae redeat sanguis imagini, 
quam uirga semel horrida 

non lenis precibus fata recludere 
nigro conpulerit Mercurius gregi r 
durum : sed leuius fit patientia 
quidquid corrigere est nefas. 



N' 



1^0. Beatus unicis Sahinis 

ON ebur neque aureum 
mea renidet in domo lacunar, 
non trabes Hymettiae 

premunt columnas ultima recisas 

Africa, neque Attali 

ignotus heres regiam occupaui, 
nee Laconicas mihi 

trahunt honestae purpuras clientae. 

at fides et ingeni 

benigna uena est pauperemque diucs 
me petit : nihil supra 

deos lacesso nee potentem amicum 
142 



Q. HORATIVS FLACCVS 

largiora flagito, 

satis beatus unicis Sabinis. 
truditur dies die 

nouaeque pergunt interire lunae : 

til secanda marmora 

locas sub ipsuni funus et sepulcri 
inmemor struis domos 

marisque Bais obstrepentis urges 

summouere litora, 

parum locuples continente ripa ; 
quid quod usque proximo s 

reuellis agri terminos et ultra 

limites clientiuni 

salis auarus ? pellitur paternos 
in sinu ferens deos 

et uxor et uir sordidosque natos. 

nulla certior tamen 

rapacis Orci sede destinata 
aula diuitem manet 

erum. quid ultra tendis ? aequa tellus 

pauperi recluditur 

regumque pueri?, nee satelles Orci 
calliduni Promethea 

reuexit auro captus : hie superbum 

Tantalum atque Tantali 

genus coercet, hie leuare functum 
pauperem laboribus 

uocatus atque non uocatus audit. 



U3 



g. HORATIVS FLACCVS 



IS I' c^ Hard fVinter 

HORRIDA tempestas caelum contraxit et Imbres 
niuesque deducunt louem ; nunc mare, nunc siluae 
Threlcio Aquilone sonant, rapiamus, amici, 

occasionem de die : dunique uirent genua 
et decet, obducta soluatur fronte senectus. 

tu uina Torquato moue consule pressa meo. 
cetera mitte loqui : deus haec fortasse benigna 1 

reducet in sedem uice. nunc et Achaemenio 
perfundi nardo iuuat et fide Cyllenea 

leuare diris pectora sollicitudinibus, 
nobilis ut grandi cecinit Centaurus alumno : 

"* inuicte, mortalis dea nate puer Thetide, 
te manet Assaraci tellus, quam frigida parui 

fmdunt Scamandri flumina lubricus et Simois, 
unde tibi reditum certo subtemine Parcae 

rupere, nee mater domum caerula te reuehet : 
illic omne malum uino cantuque leuato, 

deformis aegrimoniae dulcibus adloquiis.' 

IS2.» Two Toems on the Return of Spring 



SOLVITVR acris hiems grata uice ueris et Fauoni 
trahuntque siccas machinae carinas, 
ac neque iam stabulis gaudet pecus aut arator igni 
nee prata canis albicant pruinis. 

iam Cytherea chores ducit Venus imminente luna 
iunctaeque Nymphis Gratiae decentes 

alterno terram quatiunt pede, dum grauis Cyclopum 
Volcanus ardens uisit officinas. 
144 



Q. HORATIVS FLACCVS 

nunc decet aut uiridi nitidum caput impedire myrto 
aut flore terrae quern ferunt solutae, 

nunc et in umbrosis Fauno decet immolare lucis, 
seu poscat agna siue malit haedo. 

pallida Mors aequo pulsat pede pauperum tabernas 

regumque turris. o beate Sesti, 
uitae summa breuis spem nos uetat incohare longam ; 

iam te premet nox fabiilaeque Manes 

et domus exilis Plutonia ; quo simul mearis, 

nee regna uini sortiere talis 
nee tenerum Lycidan mirabere, quo calet iuuentus 

nunc omnis et mox uirgines tepebunt. 



Diffugere niues, redeunt iam gramina campis 

arboribusque comae ; 
mutat terra uices et decrescentia ripas 

flumina praetereunt ; 

Gratia cum Nymphis geminisque sororibus audet 

ducere nuda choros : 
inmortalia ne speres, monet annus et almum 

quae rapit hora diem. 

frigora mitescunt Zephyris, uer proterit aestas 

interitura, simul 
pomifer autumnus fruges efFuderit, et mox 

bruma recurrit iners. 

damna tamen celeres reparant caelestia lunae : 

nos ubi decidimus 
quo pius Aeneas, quo Tullus diues et Ancus, 

puluis et umbra sumus. 

145 



Q. HORATIVS FLACCVS 

cjuis scit an adiciant hodiernae crastina summae 

tempo ra di super i ? 
cuncta manus auidas fugient heredis amico 

quae dederls animo. 

cum semel occideris et de te splendida Minos 

fecerit arbitria, 
non, Torquate, genus, non te facundla, non te 

restituet pietas ; 

infernls neque enim tenebris Diana pudicum 

liberat Hippolytum 
nee Lethaea ualet Theseus abriimpere caro 

uincula Perithoo. 



E^ 



ly^. Horace^ s dMonument 

XEGI monumentum aere perennius 
regalique situ pyramidum altius, 
quod non imber edax, non Aqullo impotens 
possit diruere aut innumerabilis 

annorum series et fuga temporum : 
non omnis moriar multaque pars mei 
uitabit Libitinam ; usque ego postera 
crescam laude recens, dum Capitolium 

scandet cum tacita uirgine pontifex ; 
dicar, qua uiolens obstrepit Aufidus 
et qua pauper aquae Daunus agrestium 
regnauit populorum, ex humili potens, 

princeps Aeolium carmen ad Italos 
deduxisse modos. sume superbiam 
quaesitam meritis et mihi Delphica 
lauro cinge uolens, Melpomene, comam. 
146 



ALBIVS TIBVLLVS 

55-19 B.C. 

ly^. Love in the F'aJley 

DIVITIAS alius fuluo sibi congerat auro 
et teneat culti iugera multa soli, 
quern labor adsiduus uicino terreat hoste, 

Martia cui somnos classica pulsa fugent ; 
me mea paupertas uita traducat inerti, 

dum meus adsiduo luceat igne focus, 
ipse seram teneras maturo tempore uites 

rusticus et facili grandia poma manu : 
nee Spes destituat sed frugum semper aceruos 

praebeat et pleno pinguia musta lacu. 
nam ueneror, seu stipes habet desertus in agris 

seu uetus in triuio florida serta lapis : 
et quodcumque mihi pomum nouus educat annus, 

libatum agricolae ponitur ante dec. 
flaua Ceres, tibi sit nostro de rure corona 

spicea, quae templi pendeat ante fores ; 
pomosisque ruber custos ponatur in hortis 

terreat ut saeua falce Priapus auis. 
uos quoque, felicis quondam, nunc pauperis agri 

custodes, fertis munera uestra, Lares, 
tunc uitula innumeros lustrabat caesa iuuencos : 

nunc agna exigui est hostia parua soli, 
agna cadet uobis, quam circum rustica pubes 

clamet ' io messes et bona uina date/ 
iam mihi, iam possim contentus uiuere paruo 

nee semper longae deditus esse uiae, 
sed Canis aestiuos ortus uitare sub umbra 

arboris ad riuos praetereuntis aquae. 

147 



ALBIVS TIBVLLVS 

nee tamen interdum pudeat tenuisse bidentem 

aut stimulo tardos increpuisse boues ; 
non agnamue sinu pigeat fetumue capellae 

desertum oblita matre refcrre domum. 
at uos exiguo pecori, furesque lupique, 

parcite : de magno praeda petenda grege. 
hinc ego pastoremque meum lustrare quot annis 

et placidam soleo spargere lacte Palem. 
adsitis, diui, neu uos e paupere mensa 

dona nee e puris spernite fietilibus. — 
fictilia antiquiis primum sibi fecit agrestis 

pocula, de facili eomposuitque luto. — 
non ego diiiitias patrum fruetusque requiro, 

quos tulit antiquo condlta raessis auo : 
parua seges satis est ; satis est requiescere lecto 

si licet et solito membra leuare toro. 
quam iuuat immitis uentos audire cubantem 

et dominam tenero continuisse sinu : 
aut, gelidas hibernus aquas cum fuderit Auster, 

securum somnos imbre iuuante sequi ! 
hoc mihi contingat : sit diues iure, furorem 

qui maris et tristis ferre potest pluuias. 
o quantum est auri pereat prius atque smaragdi, 

quam fleat ob nostras ulla puella uias. 
te bellare decet terra, Messalla, marique, 

ut domus hostilis praeferat exuuias : 
me retinent uinctum formosae uincla puellae, 

et sedeo duras ianitor ante fores. 
non ego laudari euro, mea Delia : tecum 

dum modo sim, quaeso segnis inersque uoeer ; 
te spectem, suprema mihi cum uenerit hora, 

te teneam moriens deficiente manu. 
flebis in arsuro positum me, Delia, lecto, 

tristibus et lacrimis oscula mixta dabis. 
148 



I 



ALBIV8 TIBVLLVS 

llebis : non tua sunt duio praecordia ferro 

uincta, nee in tenero stat tibi corde silex. 
illo non iuuenis poterit de funere quisquam 

Jumina, non uirgo sicca referre domum. 
tu manis ne laede meos, sed parce solutis 

crinibus et tcneris, Delia, parce genis. 
interea, dum fata sinunt, iungamus amores : 

iani ueniet tenebris Mors adoperta caput ; 
iam subrepet iners aetas, nee amare deccbit 

dicere nee cano blanditias capite. 
nunc leuis est tractanda uenus, dum frangere postis 

non pudet et rixas inseruisse iuuat. 
hie ego dux milesque bonus : uos, signa tubaeque, 

ite proeul, cupidis uulnera ferte uiris, 
ferte et opes : ego composito seeurus aceruo 

dites despiciam despieiamque fameni. 



z/^. Lines JVrttten in Sickpess at 
Conyra 

IBITIS Aegaeas sine me, Messalla, per undas, 
o utinam memores ipse cohorsque mei ! 
me tenet ignotis aegmm Phaeaeia terris : 

abstineas auidas Mors modo nigra manus. 
abstineas, Mors atra, preeor : non hie mihi mater 

quae legat in maestos ossa perusta sinus, 
non soror, Assyrios cineri quae dedat odores 

et fleat effusis ante sepulcra comis, 
Delia non usquam quae, me cum mitteret urbe, 

dicitur ante omnis consuluisse deos. 
ilia sacras pueri sortis ter sustulit : illi 
rettulit e trinis omnia certa puer. 

149 



ALBIVS TIBVLLVS 

cuncta dabant redltus : tamen est deterrita numquam 

quin fleret nostras respiceretque uias. 
ipse ego solator, cum iam mandata dedissem, 

quaerebam tardas anxius usque moras, 
aut ego sum causatus auls aut omina dira 

Saturniue sacram me tenuisse diem. 
o quotiens ingressus iter mihi tristia dixi 

offensum in porta signa dedisse pedem ! 
audeat inuito ne quis discedere A more, 

aut sciat egressum se prohibente deo. 
quid tua nunc Isis mihi, Delia, quid mihi prosunt 

ilia tua totiens aera repulsa manu, 
quidue, pie dum sacra colis, pureque lauari 

te, memini, et puro secubuisse toro ? 
nunc, dea, nunc succurre mihi (nam posse mederi 

picta docet templis multa tabella tuis), 
ut mea uotiuas persoluens Delia uoces 

ante sacras lino tecta fores sedeat, 
bisque die resoluta comas tibi dicere laudes 

insignis turba debeat in Pharia. 
at mihi contingat patrios celebrare Penatis 

reddereque antique menstrua tura Lari. 
quam bene Saturno uiuebant rege, priusquam 

tellus in longas est patefacta uias ! 
nondum caeruleas pinus contempserat undas, 

effusum uentis praebueratque sinum, 
nee uagus ignotis repetens compendia terris 

presserat externa nauita merce ratem. 
illo non ualidus subiit iuga tempore taurus, 

non domito frenos ore momordit equus, 
non domus ulla fores habuit, non fixus in agris, 

qui regeret certis finibus arua, lapis, 
ipsae mella dabant quercus, ultroque ferebant 

obuia securis ubera lactis oues. 
150 



ALBIVS TIBVLLVS 

non acies, non ira fuit, non tela nee ensem 

immiti saeuus duxerat arte faber. 
nunc loue sub domino caedes et uulnera semper, 

nunc mare, nunc leti mille repente uiae. 
parce, pater, timidum non me periuria terrent, 

non dicta in sanctos impia uerba deos. 
quod si fatalls iam nunc expleuimus annos, 

fac lapis inscriptis stet super ossa notis : 

HIC lACET IMMITI CONSVMPTVS MORTE TIBVLLVS, 
MESSALLAM TERRA DVM SEQVITVRQVE MARI. 

sed me, quod facilis tenero sum semper Amori, 

ipsa Venus campos ducet in Elysios. 
hie choreae cantusque uigent, passimque uagantes 

dulce sonant tenui gutture carmen aues ; 
fert casiam non culta seges, totosque per agros 

floret odoratis terra benigna rosis ; 
ac iuuenum series teneris immixta puellis 

ludit, et adsidue proelia miscet amor, 
illic est, cuicumque rapax Mors uenit amanti, 

et gerit insigni myrtea serta coma, 
at scelerata iacet sedes in nocte profunda 

abdita, quam circum flumina nigra sonant : 
Tisiphoneque impexa feros pro crinibus anguis 

saeuit et hue illuc impia turba fugit ; 
tum niger in porta per centum Cerberus ora 

stridet et aeratas excubat ante fores, 
illic lunonem temptare Ixionis ausi 

uersantur celeri noxia membra rota ; 
porrectusque nouem Tityos per iugera terrae 

adsiduas atro uiscere pascit auis. 
Tantalus est illic, et circum stagna : sed acrem 

iam iam poturi deserit unda sitim ; 
et Danai proles, Veneris quod numina laesit. 

in caua Lethaeas dolia portat aquas. 

151 



ALBIVS TIBVLLVS 

illic sit quicumque meos uiolauit amores, 

optauit lentas et mihi militias, 
at tu casta precor maneas, sanctique pudoris 

adsideat custos sedula semper anus, 
haec tibi fabellas referat positaque luceraa 

deducat plena stamina longa colu ; 
at circa grauibus pensis adfixa puella 

paulatim somno fessa remittat opus, 
tunc ueniam subito, nee quisquam nuntiet ante, 

sed uidear caelo missus adesse tibi. 
tunc mihi, qualis eris longos turbata capillos, 

obuia nudato, Delia, curre pede. 
hoc precor, hunc ilium nobis Aurora nitentem 

Luciferum roseis Candida portet equis. 



iy6. t^ Shattered T)re am of Love 

ASPER eram et bene discidium me ferre loquebar 
L at mihi nunc longe gloria fortis abest. 
namque agor ut per plana citus sola uerbere turben 

quem celer adsueta uersat ab arte puer. 
ure ferum et torque, libeat ne dicere quicquam 

magnificum post haec : horrida uerba doma. 
parce tamen, per te furtiui foedera lecti, 

per uenerem quaeso compositumque caput, 
ille ego cum tristi morbo defessa iaceres 

te dicor uotis eripuisse neci : 
ipseque te circum lustraui sulpure puro, 

carmine cum magico praecinuisset anus ; 
ipse procuraui ne possent saeua nocere 

somnia, ter sancta deueneranda mola ; 
ipse ego uelatus filo tunicisque solutis 

uota nouem Triuiae nocte silente dedi. 



ALBIVS TIBVLLVS 

omnia persolui : fruitur nunc alter amore, 

et precibus felix utitur ille meis. 
at mihi felicem uitam, si salua fuisses, 

fingebam demens et renuente deo : 
* rura colam, frugumque aderit mea Delia custos, 

area dum messis sole calente teret, 
aut mihi seruabit plenis in lintribus uuas 

pressaque ueloci Candida musta pede. 
consuescet numerare pecus ; consuescet amantis 

garrulus in dominae ludere iierna sinu. 
ilia deo sciet agricolae pro uitibus uuam, 

pro segete spicas, pro grege ferre dapem. 
ilia regat cunctos, illi sint omnia curae : 

at iuuet in tota me nihil esse domo. 
hue ueniet Messalla mens, cui dulcia poma 

Delia selectis detrahat arboribus : 
et, tantum uenerata uirum, bene edulia curet, 

huic paret atque epulas ipsa ministra gerat/ 
haec mihi iingebam, quae nunc Eurusque Notusque 

iactat odoratos uota per Armenios. 
saepe ego temptaui curas depellere uino : 

at dolor in lacrimas uerterat omne merum. 
saepe aliam tenui : sed iam cum gaudia adirem, 

admonuit dominae deseruitque Venus, 
tunc me discedens deuotum femina dixit, 

a pudet, et narrat scire nefanda meam. 
non facit hoc uerbis, facie tenerisque lacertis 

deuouet et flauis nostra puella comis. 
talis ad Haemonium Nereis Pelea quondam 

uecta est frenato caerula pisce Thetis. 
haec nocuere mihi. quod adest huic diues amator 

uenit in exitium callida lena meum. 
sanguineas edat ilia dapes atque ore cruento 

tristia cum multo pocula felle bibat : 

153 



ALBIVS TIBVLLVS 

hanc uolitent animae circum sua fata querentes 

semper, et e tectis strix uiolenta canat : 
ipsa fame stimulante furens hcrbasque sepulcris 

quaerat et a saeuis ossa relicta lupis ; 
currat et inguinibus nudis ululetque per urbes, 

post agat e triuiis aspera turba canum. 
eueniet ; dat signa deus : sunt numina amanti, 

saeuit et iniusta lege relicta Venus, 
at tu quam primum sagae praecepta rapacis 

desere : num donis uincitur oranis amor ? 
pauper erit praesto tibi semper : pauper adibit 

primus et in tenero fixus erit latere ; 
pauper in angusto fidus comes agmine turbae 

subicietque manus efficietque uiam : 
pauper ad occultos furtim deducet amicos 

uinclaque de niueo detrahet ipse pede. 
heu canimus frustra nee uerbis uicta patescit 

ianua sed plena est percutienda manu. 
at tu, qui potior nunc es, mea furta timeto : 

uersatur celeri Fors leuis orbe rotae. 
non frustra quidam iam nunc in limine perstat 

sedulus ac crebro prospicit ac refugit 
et simulat transire domum, mox deinde recurrit 

solus et ante ipsas exscreat usque fores, 
nescio quid furtiuus amor parat. utere quaeso, 

dum licet : in liquida nat tibi linter aqua. 



154 



ALBIVS TIBVLLVS 



If 7. The Blessings of Teace 

QVIS fuit horrendos primus qui protulit ensis ? 
quam ferus et uere ferreus ille fuit ! 
turn caedes hominum generi, turn proelia nata, 

turn breuior dirae mortis aperta uia est. 
an nihil ille miser meruit, nos ad mala nostra 

uertimus, in saeuas quod dedit ille feras ? 
diuitis hoc uitium est auri, nee bella fuerunt, 

faginus astabat cum scyphus ante dapes. 
non arces, non uallus erat, somnumque petebat 

securus uarias dux gregis inter ouis, 
tunc mihi uita foret uulgi nee tristia nossem 

arma nee audissem corde micante tubam. 
nunc ad bella trahor, et iani quis forsitan hostis 

haesura in nostro tela gerit latere, 
sed patrii seruate Lares : aluistis et idem, 

cursarem uestros cum tener ante pedes, 
neu pudeat prisco uos esse e stipite factos : 

sic ueteris sedis incoluistis aui. 
tunc melius tenuere fidem, cum paupere cultu 

stabat in exigua ligneus aede deus. 
hie placatus erat, seu quis libauerat uuam 

seu dederat sanctae spicea serta comae : 
atque aliquis uoti compos liba ipse ferebat 

postque comes purum lilia parua fauum. 
Stat nobis (aerata, Lares, depellite tela) 

hostia de plena rustica porcus hara. 
banc pura cum ueste sequar myrtoque canistra 

uincta geram, myrto uinctus et ipse caput, 
sic placeam nobis : alius sit fortis in armis, 

sternat et aduersos Marte fauente duces, 

»55 



ALBIVS TIBVLLVS 

ut mihi potanti possit sua dicere fiicta 

miles et in mensa pingere castra mero. 
quis furor est atram bellis accerseie Mortem ? 

imminet et tacito clam uenit ilia pede. 
non seges est infra, non uinea culta, sed audax 

Cerberus et Stygiae nauita turpis aquae : 
illic percussisque genis ustoque capillo 

errat ad obscuros pallida turba lacus. 
quin potius laudandus hie est quern prole parata 

occupat in parua pigra senecta casa ! 
ipse suas sectatur ouis, at filius agnos, 

et calidam fesso comparat uxor aquam. 
sic ego sim, liceatque caput candescere canis 

temporis et prisci facta referre senem. 
interea pax arua colat. pax Candida primum 

duxit araturos sub iuga curua boues : 
pax aluit uitis et sucos condidit uuae, 

funderet ut nato testa paterna merum ; 
pace bidens uomerque nitent, at tristia duri 

militis in tenebris occupat arma situs, 
rusticus e luco reuehit, male sobrius ipse, 

uxorem plaustro progeniemque domum. 
sed ueneris tunc bella calent, scissosque capillos 

femina, perfractas conqueriturque fores ; 
flet teneras subtusa genas : sed uictor et ipse 

flet sibi dementes tam ualuisse manus. 
at lasciuus Amor rixae mala uerba ministrat, 

inter et iratum lentus utrumque sedet. 
a lapis est ferrumque, suam quicumque puellam 

uerberat : e caelo deripit ille deos. 
sit satis e membris tenuem rescindere uestem, 

sit satis ornatus dissoluisse comae, 
sit lacrimas mouisse satis : quater ille beatus 

quo tenera irate flere puella potest. 
156 



ALBIVS TIBVLLVS 

sed manibus qui saeuus erit, scutumque sudemque 

is gerat ct miti sit procul a Venere. 
at nobis, Pax alma, ueni spicamque tcneto, 

profluat et pomis candidus ante sinus. 

If 8. o'f Jlural Festival 

QVISQVIS adest, faueat : fruges lustramus et agros, 
ritus ut a prisco traditus exstat auo. 
Bacche, ueni, dulcisque tuis e cornibus uua 

pendeat ; et spicis tempora cinge, Ceres. 
luce sacra requiescat humus, requiescat arator, 

ct graue suspense uomere cesset opus, 
soluite uincla iugis : nunc ad praesepia debent 

plena coronato stare boues capite. 
omnia sint operata deo : non audeat ulla 

lanificam pensis imposuisse manum. 
uos quoque abesse procul iubeo, discedat ab aris. 

cui tulit hesterna gaudia nocte Venus, 
casta placent superis : pura cum ueste uenite 

ct manibus puris sumite fontis aquam. 
cernite fulgentis ut cat sacer agnus ad aras, 

uinctaque post olca Candida turba comas, 
di patrii, purgamus agros, purgamus agrestis : 

uos mala de nostris pellite limitibus, 
ncu seges eludat messem fallacibus herbis, 

neu timeat celeris tardior agna lupos. 
tunc nitidus plenis confisus rusticus agris 

ingcret ardenti grandia ligna foco, 
turbaque uernarum, saturi bona signa coloni, 

ludet et ex uirgis cxstruet ante casas. 
euentura precor : uiden ut felicibus extis 

signiiicet placidos nuntia ilbra deos ? 

^^7 



ALBIVS TIBVLLVS 

nunc mihi fumosos ueteris proferte Falernos 

consulis ct Chio soluite uincla cado. 
uina diem celebrent : non festa luce madere 

est rubor, errantis et male ferre pedes, 
sed ' bene Messallam ' sua quisque ad pocula dicat, 

nomen et absentis singula uerba sonent. 
gentis Aquitanae celeber, Messalla, triumphis 

et magna intonsis gloria uictor auis, 
hue ades aspiraque mihi, dum carmine nostro 

redditur agricolis gratia caelitibus. 
rura cano rurisque deos : his uita magistris 

desueuit querna pellere glande famem : 
illi compositis primum docuere tigillis 

exiguam uiridi fronde operire domum : 
illi etiam tauros primi docuisse feruntur 

seruitium et plaustro supposuisse rotam. 
tum uictus abiere feri, tum consita pomus, 

tum bibit inriguas fertilis hortus aquas, 
aurea tum pressos pedibus dedit uua liquores 

mixtaque securo est sobria lympha mero. 
rure terunt messis, calidi cum sideris aestu 

deponit flauas annua terra comas, 
rure leuis uerno ilores apis ingerit alueo, 

compleat ut dulci sedula melle fauos. 
agricola adsiduo primum satiatus aratro 

cantauit certo rustica uerba pede, 
et satur arenti primum est modulatus auena 

carmen ut ornatos diceret ante deos ; 
agricola et minio sufFusus, Bacche, rubenti 

primus inexperta duxit ab arte choros. 
huic datus a pleno memorabile munus ouili 

dux pecoris curtas auxerat hircus opes, 
rure puei- uerno primum de flore coronam 
fecit et antiquis imposuit Laribus. 
158 



ALBIVS TIBVLLVS 

rure etiam teneris curam exhibitura puelHs 

molle gerit tergo lucida ucllus ouis. 
hinc et femineus labor est, hinc pensa colusque, 

fusus et ad}K)sito pollice uersat opus : 
atque aliqua adsiduae textrix operata Mineruae 

cantat, et applauso tela sonat latere, 
ipse interque agnos interque armenta Cupido 

natus et indomitas dicitur inter equas. 
illic indocto primum se exercuit arcu : 

ei mihi, quam doctas nunc habet ille manus ! 
nee pecudes, ueJut ante, petit : fixisse pueilas 

gestit et audacis perdomuisse uiros. 
hie iuueni detraxit opes, hie dieere iussit 

limen ad iratae uerba pudenda senem : 
hoe duce custodes furtim transgressa iaeentis 

ad iuuenem tenebris sola puella uenit, 
et pedibus praetemptat iter suspensa timore, 

explorat eaeeas eui manus ante uias. 
a miseri, quos hie grauiter deus urget ! at ille 

felix, eui plaeidus leniter adflat Amor, 
sanete, ueni dapibus festis, sed pone sagittas 

et procul ardentis hine precor abde faees. 
uos eelebrem eantate deum peeorique uoeate 

uoce ; palam pecori, elam sibi quisque uoeet. 
aut etiam sibi quisque palam : nam turba ioeosa 

obstrepit et Phrygio tibia curua sono. 
ludite : iam Nox iungit equos, eurrumque sequuntur 

matris laseiuo sidera fulua ehoro, 
postque uenit taeitus furuis cireumdatus alis 

Somnus et ineerto Somnia nigra pede. 



»59 



ALBIVS TIBVLLVS 



l^p. In Honour of 'JMessalinus^ elected 
Guardian of the Sibylline Oracles 

PHOEBE, faue: nouus ingrediturtuatempla sacerdos ; 
hue, age, cum cithara carminibusque ueni. 
nunc te uocalis impellere pollice chordas, 

nunc precor ad laudes flectere uerba nouas. 
ipse triumphali deuinctus tempora lauro, 

dum cumulant aras, ad tua sacra ueni. 
sed nitidus pulcerque ueni : nunc indue uestem 

sepositam, longas nunc bene pecte comas, 
qualem te memorant Saturno rege fugato 

uictori laudes concinuisse loui. 
tu procul euentura uides, tibi deditus augur 

scit bene quid fati prouida cantet auis ; 
tuque regis sortis, per te praesentit haruspex, 

lubrica signauit cum deus exta notis ; 
te duce Romanes numquam frustrata Sibylla, 

abdita quae senis fata canit pedibus. 
Phoebe, sacrae Messalinum sine tangere chartas 

uatis, et ipse precor quid canat ilia doce. 
haec dedit Aeneae sortis^ postquam ille parentem 

dicitur et raptos sustinuisse deos, 
nee fore credebat Romam, cum maestus ab alto 

Ilion ardentis respiceretque Lares. 
Romulus aeternae nondum formauerat urbis 

moenia, consorti non habitanda Remo ; 
sed tunc pascebant herbosa Palatia uaccae 

et stabant humiles in louis arce casae. 
lacte madens illic suberat Pan ilicis umbrae 

et facta agresti lignea falce Pales, 

i6o 



ALBIVS TIBVLLVS 

pendebatque uagi pastoris in arborc uotum, 

garrula siluestri fistula sacra deo, 
fistula cui semper decrescit harundinis ordo : 

nam calamus cera iungitur usque minor, 
at qua Velabri regio patet, ire solebat 

exiguus pulsa per uada linter aqua, 
ilia saepe gregis diti placitura magistro 

ad iuuenem festa est uecta puella die, 
cum qua fecundi redierunt munera ruris, 

caseus et niueae candidus agnus ouis. 
' Impiger Aenea, uolitantis frater Amoris, 

Troica qui profugis sacra uehis ratibus, 
iam tibi Laurentis adsignat luppiter agros, 

iam uocat errantis hospita terra Lares, 
illic sanctus eris cum te ueneranda Numici 

unda deum caelo miserit indigetem. 
ecce super fessas uolitat Victoria puppis ; 

tandem ad Troianos diua superba uenit. 
ecce mihi lucent Rutulis incendia castris ; 

iam tibi praedico, barbare Turne, necem. 
ante oculos Laurens castrum murusque Lauini est 

Albaque ab Ascanio condita Longa duce. 
te quoque iam uideo, Marti placitura sacerdos 

Ilia, Vestalis deseruisse focos, 
concubitusque tuos furtim uittasque iacentis 

et cupidi ad ripas arma relicta dei. 
carpite nunc, tauri, de septem montibus herbas 

dum licet : hie magnae iam locus urbis erit. 
Roma, tuum nomen terris fatale regendis, 

qua sata de caelo prospicit arua Ceres, 
quaque patent ortus et qua fluitantibus undis 

Solis anhelantis abluit amnis equos. 
Troia quidem tunc se mirabitur et sibi dicet 

uos bene tarn longa consuluisse uia. 

1444 G i6i 



ALBIVS TIBVLLVS 

uera cano : sic usque sacras innoxia laurus 

uescar, et aeternum sit mihi uirginitas/ 
haec cecinit uates et te sibi, Phoebe, uocauit, 

iactauit fusas et caput ante comas, 
quidquid Amalthea, quidquid Marpesia dixit 

Herophile, Phyto Graia quod admonuit, 
quaeque Aniena sacras Tiburs per flumina sortis 

portarat sicco pertuleratque sinu — 
haec fore dixerunt belli mala signa cometen, 

multus ut in terras deplueretque lapis : 
atque tubas atque arma ferunt strepitantia caelo 

audita et lucos praecinuisse fugam : 
ipsum etiam Solem defectum lumine uidit 

iungere pallentis nubilus annus equos, 
et simulacra deum lacrimas fudisse tepentis 

fataque uocalis praemonuisse boues. 
haec fuerant olim : sed tu iam mitis, Apollo, 

prodigia indomitis merge sub aequoribus, 
et succensa sacris crepitet bene laurea flammis, 

omine quo felix et sacer annus erit. 
laurus ubi bona signa dedit, gaudete coloni ; 

distendet spicis hoirea plena Ceres, 
oblitus et musto feriet pede rusticus uuas, 

dolia dum magni deficiantque lacus : 
ac madidus baccho sua festa Palilia pastor 

concinet : a stabulis tunc procul este lupi. 
ille leuis stipulae sollemnis potus aceruos 

accendet, flammas transilietque sacras. 
et fetus matrona dabit, natusque })arenti 

oscula comprensis auribus eripiet, 
nee taedebit auum paruo aduigilare nepoti 

balbaque cum puero dicere uerba senem. 
tunc operata deo pubes discumbet in herba, 

arboris antiquae qua leuis umbra cadit ; 
163 



ALBIVS TIBVLLVS 

aut e ueste sua tendent umbraciila sertis 

uincta, coronatus stabit et ipse calix. 
at sibi quisque dapes et festas exstruet alte 

caespitibus mensas caespitibusque torum. 
ingeret hie potus iuuenis maledicta puellae, 

postmodo quae uotis inrita facta uelit : 
nam ferus ille suae plorabit sobrius idem 

et se iurabit mente fuisse mala, 
pace tua pereant arcus pereantque sagittae, 

Phoebe, modo in terris erret inermis Amor, 
ars bona : sed postquam sumpsit sibi tela Cupido, 

heu, heu, quam multis ars dedit ista malum ! 
et mihi praecipue, iaceo cum saucius annum 

et (faueo morbo cum iuuat ipse dolor) 
usque cano Nemesin, sine qua uersus mihi nullus 

uerba potest iustos aut reperire pedes, 
at tu, nam diuum seruat tutela poetas, 

praemoneo, uati parce, puella, sacro, 
ut Messalinum celebrem, cum, praemia belli, 

ante suos currus oppida uicta feret, 
ipse gerens laurus : lauro deuinctus agresti 

miles ' io ' magna uoce ' triumphe ' canet. 
tunc Messalla meus pia det spectacula turbae 

et plaudat curru praetereunte pater, 
adnue : sic tibi sint intonsi, Phoebe, capilli, 

sic tua perpetuo sit tibi casta soror. 



163 



ALBIVS TIBVLLVS 

l6o. He appeals to Nemesis hj/ the 
^^Memoiy of her dead Sister 

C ASTRA Macer sequitur : tenero quid fiet Amori ? 
sit comes et collo fortiter arma gerat ? 
et seu longa uirum terrae uia seu uaga ducent 

aequora, cum telis ad latus ire uolet ? 
ure, puer, quaeso, tua qui ferus otia Jiquit, 

atque iterum erronem sub tua signa uoca. 
quod si militibus parces, erit hie quoque miles. 

ipse leuem galea qui sibi portet aquam. 
castra peto, ualeatque Venus ualeantque puellae : 

et mihi sunt uires et mihi laeta tuba est. 
magna loquor, sed magnifice mihi magna locuto 

excutiunt clausae fortia uerba fores, 
iuraui quotiens rediturum ad limina numquam ! 

cum bene iuraui, pes tamen ipse red it. 
acer Amor, fractas utinam tua tela sagittas, 

si licet, exstinctas aspiciamque faces ! 
tu miserum torques, tu me mihi dira precari 

cogis et insana mente nefanda loqui. 
iam mala fmissem leto, sed credula uitam 

spes fouet et fore eras semper ait melius, 
spes alit agricolas, spes sulcis credit aratis 

semina quae magno fienore reddat ager : 
haec laqueo uolucres, haec capiat harundine jnscis, 

cum tenuis hamos abdidit ante cibus : 
spes etiam ualida solatur compede uinctum : 

crura sonant ferro, sed canit inter opus : 
spes facilem Nemesim spondet mihi, sed negat ilia. 

ei mihi, ne uincas, dura puella, deam. 
parce, per immatura tuae precor ossa sororis : 

sic bene sub tenera parua quiescat humo. 
ilia mihi sancta est, illius dona sepulcro 
164 



ALBIVS TIBVLLVS 

et madefacta meis serta feram lacrimis, 
illius ad tumulum fugiam supplexque sedebo 

et mea cum muto fata querar cinere. 
non feret usque suum te propter flere clientem : 

illius uerbis, sis mihi lenta ueto : 
ne tibi neglecti mittant mala somnia manes, 

maestaque sopitae stet soror ante torum, 
qualis ab excelsa praeceps delapsa fenestra 

uenit ad infernos sanguinolenta lacus. 
desino, ne dominae luctus renouentur acerbi : 

non ego sum tanti, ploret ut ilia semel. 
nee lacrimis oculos digna est foedare facetos : 

lena nocet nobis, ipsa puella bona est. 
lena necat misemm Phryne furtimque tabellas 

occulto portans itque reditque sinu : 
saepe, ego cum dominae dulcis a limine dure 

agnosco uoces, haec negat esse domi : 
saepe, ubi nox mihi promissa est, languere puellam 

nuntiat aut aliquas extimuisse minas. 
tunc morior curis, tunc mens mihi perdita fingit, 

quisue meam teneat, quot teneatue modis : 
tunc tibi, lena, precor diras : satis anxia uiuas, 

mouerit e uotis pars quotacumque deos. 

DOMITIVS MARSVS 

circa 19 B. c. 

161. On the T>eath, in the same year\ 
of Vergil and Tihullus 

TE quoque Vergilio comitem non aequa, Tibulle, 
Mors iuuenem campos misit ad Elysios, 
ne foret aut elegis mollis qui fleret amores 
aut caneret forti regia bella pede. 

i6s 



SEXTVS PROPERTIVS 

47-'5 B.C. 

162. His Birthplace 

QVALIS et unde genus, qui sint mihi, Tulle, Penates 
quaeris pro nostra semper amicitia. 
si, Perusine, tibi patriae sunt nota sepulcra, 

Italiae duris funera temporibus, 
cum Romana suos egit discordia ciuis ; 

(sic, mihi praecipue, puluis Etrusca, dolor, 
tu proiecta mei perpessa es membra propinqui, 

tu nullo miseri contegis ossa solo) 
proxima supposito contingens Vmbria campo 

me genuit terris fertilis uberibus. 

16^. His Tlace in Toe try 

CALLTMACHI Manes et Coi sacra Philetae, 
in uestrum quaeso me sinite ire nemus. 
primus ego ingredior puro de fonte sacerdos 

Itala per Graios orgia ferre choros. 
dicite, quo pariter carmen tenuastis in antro ? 

quoue pcde ingressi ? quamue bibistis aquam ? 
a ualeat, Phoebum quicumque moratur in armis ! 

exactus tenui pumice uersus eat, — 
quo me Fama leuat terra sublimis, et a me 

nata coronatis Musa triumphat equis, 
et mecum in curru parui uectantur Amores, 

scriptorumque meas turba secuta rotas, 
quid frustra missis in me certatis habenis ? 

non datur ad Musas currere lata uia. 
niulti, Roma, tuas laudes annalibus addent, 

qui fmem imperii Bactra futura cancnt. 
sed, quod pace legas, opus hoc de monte Sororum 

detulit intacta pagina nostra uia. 
166 



SEXTVS PROPERTIVS 

mollia, Pegasidcs, date ucstro serta poctae : 

non faciei capiti dura corona meo. 
at mihi quod uiuo detraxerit inuida turba, 

post obltum duplici faenore reddet Honos ; 
omnia post obitum fingit maiora uetustas : 

maius ab exsequiis nomen in ora uenit. 
nam quis equo pulsas abiegno nosceret arces, 

fluminaque Haemonio comminus isse uiro, 
Idaeum Simoenta, louis cum prole Scamandro, 

Hectora per campos ter maculasse rotas ? 
Deiphobumque Helenumque et Polydamanta et in armis 

qualemcumque Parin uix sua nosset humus, 
exiguo sermone fores nunc, Ilion, et tu 

Troia bis Oetaei numine capta dei. 
nee non ille tui casus memorator Homerus 

posteritate suum crescere sensit opus, 
meque inter seros laudabit Roma nepotes : 

ilium post cineres auguror ipse diem, 
ne mea contempto lapis indicet ossa sepulcro 

prouisum est Lycio uota probante dco. 



i(^^. The Tower of Song 

ORPHEA delenisse feras et concita dicunt 
flumina Threiciae succinuisse lyrae : 
saxa Cithaeronis Thebas agitata per artcm 

sponte sua in muri membra coisse ferunt ; 
quin etiam, Polypheme, fera Galatea sub Aetna 

ad tua rorantis carmina flexit equos : 
miremur, nobis et Baccho et Apolline dextro, 

turba puellarum si mea uerba colit ? 
quod non Taenariis domus est mihi fulta columnis, 
nee camera auratas inter eburna trabcs, 

167 



SEXTVS PROPERTIVS 

nee mea Phaeacas aequant pomaria sifuas, 

non operosa rigat Marciiis antra liquor ; 
at Musae comites, et carniina cara Jegenti, 

et defessa choris Calliopea meis. 
fortunata, meo si qua est celebrata libello I 

carmina erunt formae tot monumenta tuae. 
nam neque Pyramidiim sumptus ad sidera ducti, 

nee louis Elei eaeluni imitata domus, 
nee Mausolei diues fortuna sepuleri 

mortis ab extrema condieione uaeant : 
aut illis flamma aut imber subducit honores, 

annorum aut ictus pondere uicta ruent. 
at non ingenio quaesitum nomen ab aeuo 

excidet : ingenio stat sine morte deeus. 

i6y. The first Onset of Love 

CYNTHIA prima suis miserum me cepit ocellis, 
contactum nullis ante cupidinibus. 
tum mihi constantis deiecit lumina fastus 

et caput impositis pressit Amor pedibus, 
donee me doeuit castas odisse puellas 

improbus, et nullo uiuere consilio. 
et mihi iam toto furor hie non deficit anno, 

cum tamen aduersos cogor habere deos. 
Milanion nullos fugiendo, Tulle, labores 

saeuitiam durae contudit lasidos. 
nam modo Partheniis amens errabat in antris, 

ibat et hirsutas ille uidere feras ; 
ille etiam Hylaei percussus uerbcre rami 

saucius Arcadiis rupibus ingemuit. 
ergo uelocem potuit domuisse puellam : 

tantum in amore preces et benefacta ualent. 
in me tardus Amor non ullas cogitat artis, 
i68 



SEXTVS PROPERTIVS 

nee meminit notas, ut prius, ire uias. 
at uos, dediictae quibus est fallacia lunac 

et labor in magicis sacra piare focis, 
en ageduni dominae mentem conuertite nostrae, 

et facite ilia meo palleat ore magis ! 
tunc ego crediderim nobis et sidera et amnis 

posse Cytaeinis ducere carminibus. 
et uos, qui sero lapsum reuocatis, amici, 

quaerite non sani pectoris auxilia. 
fortiter et ferrum saeuos patiemur et ignis, 

sit niodo Jibertas quae uelit ira loqui. 
ferte per extremas gentis et ferte per undas, 

qua non ulla meum femina norit iter : 
uos remanete, quibus facili deus annuit aure, 

sitis et in tuto semper amore pares, 
in me nostra Venus noctis exercet amaras, 

et nullo uacuus tempore defit Amor, 
"hoc, moneo, uitate malum : sua quemque moretur 

cura, neque assueto mutet amore locum, 
quod si quis monitis tardas aduerterit auris, 

heu referet quanto uerba dolore mea ! 

l66. c/f ^Portrait of the Love God 

QVICVMQVE ille fuit, puerum qui pinxit Amorem, 
nonne putas miras hunc habuisse manus ? 
is primum uidit sine sensu uiuere amantis, 

et leuibus curis magna perire bona, 
idem non frustra uentosas addidit alas, 
fecit et humano corde uolare deum : 
scilicet alterna quoniam iactamur in unda, 
nostraque non uUis permanet aura locis. 
et merito hamatis manus est armata sagittis, 
et pharetra ex umero Gnosia utroque iacet : 

G 3 »69 



SEXTVS PROPERTIVS 

ante ferit quoniam, tuti quam cernimus hostem, 

nee quisquam ex iilo uulnere sanus abit. 
in me tela manent, manet et puerilis imago : 

sed certe pennas perdidit ille suas ; 
euolat ei nostro quoniam de pectore nusquam, 

assiduusque meo sanguine bella gerit. 
quid tibi iucundum est siccis habitare medullis ? 

si pudor est, alio traice duella tua ! 
intactos isto satius temptare ueneno : 

non ego, sed tenuis uapulat umbra mea. 
quam si perdideris, quis erit qui talia cantet 

(haec mea Musa leuis gloria magna tua est), 
qui caput, et digitos, et lumina nigra puellae, 

et canat ut soleant molliter ire pedes ? 

167. To one who despised Love, and is 
novo enslaved 

DICEBAM tibi uenturos, irrisor, amores, 
nee tibi perpetuo libera uerba fore : 
ecee iaces supplexque uenis ad iura puellae, 

et tibi nunc quaeuis imperat enipta modo. 
non me Chaoniae uincant in amore columbae 

dicere, quos iuuenes quaeque puella domet. 
me dolor et lacrimae merito fecere peritum : 

atque utinam posito dicar amore rudis ! 
quid tibi nunc misero prodest graue dicere carmen 

aut Amphioniae moenia flere lyrae ? 
l)lus in amore ualet Mimnermi uersus Homero : 

carmina mansuetus lenia quaerit Amor, 
i, quaeso, et tristls istos combure libellos, 

et cane quod quaeuis nosse puella uelit ! 
quid si non esset faeilis tibi copia ? nunc tu 

insanus medio flumine quaeris aquam. 
170 



SEXTVS PROPERTIVS 

necdum etiani palles, uero nee tangeris igni : 

haec est uenturi prima fauilla mali. 
turn magis Armenias cupies accedere tigris 

et magis infernae uincula nosse rotae, 
quam pueri totiens arcum sentire medullis 

et nihil iratae posse negare tuae. 
nuilus Amor cuiquam facilis ita praebuit alas, 

ut non alterna presserit ille manu. 
nee te decipiat, quod sit satis ilia parata : 

aerius ilia subit, Pontice, si qua tua est. 
quippe ubi non liceat uacuos sedueere ocellos, 

nee uigilarc alio nomine, cedat Amor ? 
qui non ante patet, donee manus attigit ossa : 

quisquis es, assiduas a fuge blanditias ! 
illis et siliees et possint cedere quereus, 

nedum tu par sis, spiritus iste leuis. 
quare, si pudor est, quam primum errata fiitere : 

dieere quo pereas saepe in amore leuat. 

i6S. To the same : Toets of Rpk and 
Toets of Love 

DVM tibi Cadmeae dieuntur, Pontiee, Thebae 
armaque fratemae tristia militiae, 
atque, ita sim felix, primo contendis Homero 

(sint modo fata tuis mollia earminibus), 
nos, ut eonsuemus, nostros agitamus amores, 

atque aliquid duram quaerimus in dominam ; 
nee tantQm ingenio quantum seruire dolori 

eogor et aetatis tempora dura queri. 
hie mihi conteritur uitae modus, haee mea fania est, 

hine eupio nomen carminis ire mei. 
me laudent doetae solum plaeuisse puellac, 
Ponliee, et iniustas saepe tuHsse minas ; 

171 



SEXTVS PROPERTIVS 

me legat assidue post haec neglectus amator, 

ct prosint illi cognita nostra mala, 
te quoque si certo puer hie concusserit arcu, 

quam nolis nostros te uiolasse deos ! 
longe castra tibi, longe miser agmina septem 

flebis in aeterno surda iacere situ ; 
et frustra cupies mollem componere uersum, 

nee tibi subiciet carmina serus Amor, 
tum me non humilem mirabere saepe poetam, 

tunc ego Romanis praeferar ingeniis ; 
nee poterunt iuuenes nostro reticere sepulcro 

* Ardoris nostri magne poeta, iaces.' 
tu caue nostra tuo contemnas carmina fastu : 

saepe uenit magno faenorc tardus Amor. 

/^p. Cynthia s Birthfiay 

MIRABAR quidnam misissent mane Camenae, 
ante meum stantes sole rubente torum. 
natalis nostrae signum misere j)uellae 

et manibus faustos ter crepuere sonos. 
transeat hie sine nube dies, stent aere uenti, 

ponat et in sicco molliter unda minas. 
aspieiam nullos hodierna luce dolentis : 

et Niobae lacrimas supprimat ipse lapis : 
alcyonum positis requiescant ora querelis, 

increpet absumi)tum nee sua mater Ityn. 
tuque, o cara mihi, felicibus edita pennis, 

surge et praesentis iusta precare deos. 
ac primum pura somnum tibi diseute lympha, 

et nitidas presso pollice finge comas : 
dein qua primum oculos ce])isti ueste Properti 

indue, nee uacuuni flore relinque caput ; 
et pete, qua polles, ut sit tibi forma perennis, 
•7^ 



SEXTVS PROPERTIVS 

inque meum semper stent tua regna caput, 
inde coronatas ubi ture piaueris aras, 

luxerit et tota flamma secunda domo, 
sit mensae ratio, noxque inter pocula currat, 

et crocino naris miurea pungat onyx, 
tibia nocturnis succunibat rauca choreis, 

et sint nequitiae libera uerba tuae, 
diilciaque ingratos adimant conuicia somnos, 

publica uicinae perstrepat aura uiae : 
sit sors et nobis talorum interpretc iactu, 

quern grauius pennis uerberet ille puer. 
cum fuerit multis exacta trientibus hora, 

noctis et instituet sacra ministra Venus, 
annua soluamus thalanio soUemnia nostro, 

natalisque tui sic peragamus iter. 

170. Cynthia s Sicl^ness 

DEFICIVNT magico torti sub carmine rhombi, 
et iacet exstincto laurus adusta foco ; 
et iam Luna negat totiens desccndere caelo, 

nigraque funestum concinit omen auis. 
una ratis fati nostros portabit amores 
caerula ad infernos uelificata lacus. 
si non unius, quaeso, miserere duorum ! 



uiuam. 



si uiuet ; si cadet ilia, cadam. 



pro quibus optatis sacro me carmine damno : 

scribam ego ' Per magnum est salua puella louem ' 
ante tuosque pedes ilia ipsa operata sedebit, 

narrabitque sedens longa pericla sua. 
haec tua, Persephone, maneat dementia, nee tu, 

Persephonae coniunx, saeuior esse* uelis. 
sunt apud infernos tot milia formosarum ; 

pulcra sit in superis, si licet, una locis ! 

»73 



SEXTVS PROPERTIVS 

uobiscum est lope, uobiscum Candida Tyro, 

uobiscum Europe ncc proba Pasiphae, 
et quot Creta tulit uetus et quot Achaia formas, 

et Thebae et Priami diruta regna senis : 
et quaecumque erat in numero Romana puella, 

occidit ; has oninis ignis auarus habet. 
nee forma aeternum aut cuiquam est fortuna perennis 

longius aut propius mors sua quemque manet. 
tu quoniam es, mea lux, magno dimissa periclo, 

munera Dianae debita redde choros. 



171. Ky€ 'Dream about Cynthia 

VIDI te in somnis fracta, mea uita, carina 
lonio lassas ducere rore manus, 
et quaecumque in me fueras mentita fateri, 

nee iam umore grauis tollere posse comas, 
qualem purpureis agitatam fluctibus Hellen, 

aurea quam molli tergore uexit ouis. 
quam timui ne forte tuum mare nomen haberet, 

teque tua labens nauita fleret aqua ! ' 
quae tum ego Neptuno, quae tum cum Castore fratri, 

quaeque tibi excepi tum, dea Leucothoe ! 
at tu uix primas extollens gurgite palmas 

saepe meum nomen iam peritura uocas. 
quod si forte tuos uidisset Glaucus ocellos, 

esses lonii facta puella maris, 
et tibi ob inuidiam Nereides increpitarent, 

Candida Nesaee, caeruia Cymothoe. 
sed tibi subsidio delphinum currere uidi, 

qui, puto, Arioniam uexerat ante lyram. 
iamque ego conabar summo me mittere saxo, 

cum mihi discussit talia uisa metus. 
>74 



SEXTVS PROPERTIVS 

172. fVarning to a Rival 

1NVIDE, tu tandem uoces compesce molestas 
et sine nos cursu, quo sumus, ire pares ! 
quid tibi uis, insane ? meos sentire furores ? 

infelix, properas ultima nosse mala, 
et miser ignotos uestigia ferre per ignis, 

et bibere e tota toxica Thessalia. 
non est ilia uagis similis collata puellis : 

molliter irasci non sciet ilia tibi. 
quod si forte tuis non est contraria uotis, 

at tibi curarum milia quanta dabit ! 
non tibi iam somnos, non ilia relinquet ocellos : 

ilia feros animis alligat una uiros. 
a, mea contemptus quotiens ad limina curres I 

quo tibi singultu fortia uerba cadent ! 
et tremulus maestis orietur fletibus horror, 

et timor informem ducet in ore notam, 
et quaecumque uoles fugient tibi uerba querent!, 

nee poteris, qui sis aut ubi, nosse miser ! 
turn graue seruitium durae cogere puellae 

discere et exclusum quid sit abire domum ; 
nee iam pallorem totiens mirabere nostrum, 

aut cur sim toto corpore nullus ego. 
nee tibi nobilitas poterit succurrere amanti : 

neseit Amor priscis cedere imaginibus. 
quod si parua tuae dederis uestigia eulpae, 

quam cito de tanto nomine rumor eris ! 
non ego tum potero solacia ferre roganti, 

cum mihi nulla mei sit medicina mali ; 
sed pariter miseri socio cogemur amore 

alter in alterius mutua flere sinu. 
quare, quid possit mea Cynthia, desine, Galle, 

quaerere : non impune ilia rogata uenit. 

»75 



SEXTVS PROPERTIVS 



173. To Cynthia on her Kindness to 
his Rival 

ISTE quod est, ego saepe fui: sed fors et in hora 
hoc ipso electo carior alter erit. 
Penelope poterat bis denos salua per annos 

uiuere, tarn multis femina digna procis ; 
coniugium falsa poterat differre Minerua, 

nocturno soluens texta diurna dolo ; 
uisura et quamuis numquam speraret Vlixen, 

ilium exspectando facta remansit anus, 
nee non exanimem amplectens Briseis Achillen 

Candida uesana uerberat ora nianu ; 
et dominum lauit maerens captiua cruentum, 

appositum flauis in Simoente uadis, 
foedauitque comas, et tanti corpus Achilli 

maximaque in parua sustulit ossa manu ; 
cui turn nee Peleus aderat nee caerula mater, 

Scyria nee uiduo Deidamia tore, 
tunc igitur ueris gaudebat Graeeia natis, 

otia tunc felix inter et arma pudor. 
at tu non una potuisti nocte uacare, 

impia, non unum sola manere diem ! 
quin etiam multo duxistis pocula risu : 

forsitan et de me uerba fuere mala, 
hie etiam petitur, qui te prius ante reliquit : 

di faciant, isto capta fruare uiro ! 
haee mihi uota tuam propter suscepta salutem, 

cum capite Stygiae iam poterentur aquae ? 
cum lectum flentes circum staremus amici, 

hie ubi tum, pro di, perfida, quisue fuit ? 
quid si longinquos retinerer miles ad Indos, 

aut mea si staret nauis in Oceano ? 
176 



\ 



SEXTVS PROPERTIVS 

sed uobis facile est uerba et componere fraudes : 

hoc uniim didicit femina semper opus, 
non sic incerto mutantur flamine Syrtes, 

nee folia hiberno tarn tremefacta Noto, 
quam cito feminea non constat foedus in ira, 

sine ea causa grauis siue ea causa leuis. 
nunc, quoniam ista tibi placuit sententia, cedam : 

tela, precor, pueri, promite acuta magis, 
figite certantes atque banc mihi soluite uitam ! 

sanguis erit uobis maxima palma meus. 
sidera sunt testes et matutina pruina 

et furtim misero ianua aperta mihi, 
te nihil in uita nobis acceptius umquam : 

nunc quoque erit, quamuis sis inimica, nihil, 
nee domina ulla meo ponet uestigia lecto : 

solus ero, quoniam non licet esse tuum. 
atque utinam, si forte pios eduximus annos, 

ille uir in medio fiat amore lapis ! 
non ob regna magis diris cecidere sub armis 

Thebani media non sine matre duces, 
quam, mihi si media liceat pugnare puella, 

mortem ego non fugiam morte subire tua. 

174. Cynthia is stolen from him 

ERIPITVR nobis iam pridem cara puella : 
et tu me lacrimas fundere, amice, uetas \ 
nullae sunt inimicitiae nisi amoris acerbae : 

ipsum me iugula, lenior hostis ero. 
possum ego in alterius positam spectare lacerto \ 

nee mea dicetur, quae modo dicta mea est ? 
omnia uertuntur : certe uertuntur amores : 
uinceris aut uincis, haec in amore rota est. 

«77 



SEXTVS PROPERTIVS 

niagni saepe duces, magni cecidere tyranni, 

et Thebae steterant altaque Troia fuit. 
munera quanta dedi uel qualia carmina feci i 

ilia tamen numquam ferrea dixit ' Amo '. 
ergo iam multos nimium temerarius annos, 

improba, qui tulerim teque tuamque domum ? 
ecquandone tibi liber sum uisus ? an usque 

in nostrum iacies uerba superba ca})ut ? 
sic igitur prima moriere aetate, Properti ? 

sed morere ; interitu gaudeat ilia tuo ! 
exagitet nostros manis, sectetur et umbras, 

insultetque rogis, calcet et ossa mea ! 
quid ? non Antigonae tumulo Boeotius Haemon 

corruit ipse suo saucius ense latus, 
et sua cum miserae permiscuit ossa puellae, 

qua sine Thebanam noluit ire domum ? 
sed non effugies : mecum moriaris oportet ; 

hoc eodem ferro stillet uterque cruor. 
quamuis ista mihi mors est inhonesta futura : 

mors inhonesta quidem, tu moriere tamen. 
ille etiam abrepta desertus coniuge Achilles 

cessare in tectis pertulit arma sua. 
uiderat ille fuga stratos in litore Achiuos 

feruere et Hectorea Dorica castra face ; 
uiderat informem multa Patroclon harena 

porrectum et sparsas caede iacere comas, 
omnia formosam propter Briseida passus : 

tantus in erepto saeuit amore dolor, 
at postquam sera captiua est reddita poena, 

fortem ille Haemoniis Hectora traxit equis. 
inferior multo cum sim uel marte uel armis, 

mirum si do me iure triumphal Amor ? 



178 



SEXTVS PROPERTIVS 

17 y. (Athens shall erne hi?n of his Love 

MAGNVM iter ad doctas proficisci cogor Athenas, 
ut me longa graui soluat amore uia. 
crescit enim assidue spectando cura puellae ; 

Ipse alimenta sibi maxima praebet amor, 
omnia sunt temptata mihi, quacumcjue fugari 

possit : at ex omni me premit ipse deus. 
bis tamen aut semel admittit, cum saepe negauit ; 

seu uenit, extremo dormit amicta toro. 
unum erit auxilium : mutatis Cynthia terris 

quantum oculis, animo tam procul ibit amor, 
nunc agite, o socii, propellite in aequora nauem, 

remorumque pares ducite sorte uices, 
iungiteque extremo Felicia lintea malo : 

iam liquidum nautis aura secundat iter. 
Romanae turres et uos ualeatis, amici, 

tuque mihi qualiscumque, puella, uale ! 
ergo ego nunc rudis Hadriaci uehar aequoris hospes, 

cogar et undisonos nunc prece adire deos. 
deinde per Ionium uectus cum fessa Lechaeo 

sedarit placida uela phaselus aqua, 
quod superest, sufFerre, pedes, properate laborem, 

Isthmos qua terris arcet utm.mque mare, 
inde ubi Piraei capient me litora portus, 

scandam ego Theseae bracchia longa uiae. 
illic aut stadiis animum emendare Platonis 

incipiam aut hortis, docte Epicure, tuis ; 
persequar aut studio linguae Demosthenis artcm, 

librorumque tuos, docte Menandre, sales ; 
aut certe tabulae capient mea lumina pictae, 

siue ebore exactae, seu magis aere, manus. 
aut spatia annorum aut longa interualla profundi 

lenierint tacito uulnera nostra sinu : 
seu moiiar^ fato, non turpi fractus amore ; 

atque erit ilia mihi mortis honesta dies, 

179 



SEXTVS PROPERTIVS 

17(^' Cynthia will one day he but 'Dust 
and iyfsbes 

SCR IB ANT de te alii uel sis ignota licebit : 
laudet, qui sterili semina ponit humo. 
omnia, crede mihi, tecum uno munera lecto 

auferet extremi funeris atra dies ; 
et tua transibit contemnens ossa uiator 
nee dicet ' Cinis hie docta paella fuit '. 

177^ Cynthia 'Dead 

SVNT aliquid Manes : letum non omnia finit, 
luridaque euictos effugit umbra rogos. 
Cynthia namque meo uisa est ineumbere fulero, 

murmur ad extremae nuper humata uiae, 
cum mihi somnus ab exsequiis penderet amoris, 

et quererer lecti frigida regna mei. 
eosdem habuit secum quibus est elata capillis, 

eosdem oeulos : lateri uestis adusta fuit, 
et solitum digito beryllon adederat ignis, 

summaque Lethaeus triuerat ora liquor, 
spirantisque animos et uocem misit : at illi 

pollicibus fragiles inerepuere manus : 
' Perfide nee cuiquam melior sperande puellae, 

in te iam uiris somnus habere potest ? 
iamne tibi exeiderant uigilacis furta Suburae 

et mea nocturnis- trita fenestra dolis ? 
per quam demisso quotiens tibi fune pependi, 

alterna ueniens in tua colla manu ! 
saepe Venus triuio commissa est, pectore mixto 

fecerunt tepidas pallia nostra uias. 
foederis heu taciti, cuius fallacia uerba 

non audituri diripuere Noti. 

i8« 



SEXTVS PROPERTIVS 

at mihi non oculos quisquam inclamauit euntis : 

unum im])etrassem te reuocante diem : 
nee crepuit fissa me propter harundine custos, 

laesit et obiectum tegula curta caput, 
denique quis nostro curuum te funere uidit, 

atram quis lacrimis incaluisse togam ? 
si piguit portas ultra procedere, at illuc 

iussisses lectum lentius ire meum. 
cur uentos non ipse rogis. ingrate, petisti ? 

cur nardo flammae non oluere meae ? 
hoc ctiam graue erat, nulla mercede hyacinthos 

inicere et fracto busta piare cado. 
Lygdamus uratur, candescat lammina uernae : 

sensi ego, cum insidiis pallida uina bibi. 
aut Nomas arcanas tollat uersuta saliuas : 

dicet damnatas ignea testa manus. 
quae modo per uilis inspecta est publica noctes, 

haec nunc aurata cyclade signat humum, 
et grauiora rependit iniquis pensa quasillis, 

garrula de facie si qua locuta mea est ; 
nostraque quod Petale tulit ad monumenta coronas, 

codicis immundi uincula sentit anus ; 
caeditur et Lalage tortis suspensa capillis, 

per nomen quoniam est ausa rogare meum. 
tc patiente meae conflauit imaginis aurum, 

ardente e nostro dotem habitura rogo. 
non tamen insector, quamuis mereare, Properti : 

longa mea in libris regna fuere tuis. 
iuro ego fatorum nulli reuolubile carmen, 

tergeminusque canis sic mihi molle sonet, 
me seruasse fidem. si fallo, uipera nostris 

sibilet in tumulis et super ossa cubet. 
nam gemina est sedes turpem sortita per amnem, 

turbaquc diuersa remigat omnis aqua. 

i8t 



SEXTVS PROPERTIVS 

una Clytaemestrae stuprum uehit, altera Crcssae 

portat mentitae lignea monstra bonis, 
ecce coronato pars altera rapta phaselo, 

mulcet ubi Elysias aura beata rosas, 
qua numerosa fides, quaque aera rotunda Cybelles 

mitratisque sonant Lydia plectra choris. 
Andromedeque et Hypermestre sine fraude maritae 

narrant historiae pectora nota suae : 
haec sua matcrnis queritur liuere catenis 

bracchia nee meritas frigida saxa manus ; 
narrat Hypermestre magnum ausas esse sorores, 

in scelus hoc animum non ualuisse suum. 
sic mortis lacrimis uitae sanamus amores : 

celo ego perfidiae crimina multa tuae. 
sed tibi nunc mandata damus, si forte moueris 

si te non totum Chloridos herba tenet : 
nutrix in tremulis ne quid desideret annis 

Parthenie : potuit, nee tibi auara fuit. 
deliciaeque meae Latris, cui nomen ab usu est, 

ne speculum dominae porrigat ilia nouae. 
et quoscumque meo fecisti nomine uersus, 

ure mihi : laudes desine habere meas. 
pelle hederam tumulo, mihi quae pugnante corymbo 

molli contortis alligat ossa comis. 
ramosis Anio qua pomifer incubat aruis, 

et numquam Herculeo numine pallet ebur, 
hie carmen media dignum me scribe columna, 

sed breue, quod currens uector ab urbe legat : 

" HIC TIBVRTINA lACET AVREA CYNTHIA TERRA : 
ACCESSIT RIPAE LAVS, ANIENE, TVAE." 

nec tu sperne piis uenientia somnia portis : 
cum pia uenerunt somnia, pondus habent. 

nocte uagae ferimur, nox clausas liberat umbras, 
errat ct abiecta Cerberus ipse sera. 
182 



SEXTVS PROPERTIVS 

luce iubent leges Lethaea ad stagna reuerti : 
nos uehimur, uectuni nauta recenset onus. 

nunc te possideant aliae : mox sola tenebo : 
mecum eris et mixtis ossibus ossa teram.* 

haec postquam querula mecum sub lite peregit, 
inter complexus excidit umbra meos. 

178. Hylas 

HOC pro continue te, Galle, monemus amore, 
(id tibi ne uacuo defluat ex animo) 
saepe impnidenti fortuna occurrit amanti : 

crudelis Minyis dixerit Ascanius. 
est tibi non infra speciem, non nomine dispar, 

Theiodamanteo proximus ardor Hylae : 
hunc tu, siue leges Vmbrae sacra flumina siluae, 

siue Aniena tuos tinxerit unda pedes, 
siue Gigantea spatiabere litoris ora, 

siue ubicumque uago fluminis hospitio, 
Nympharum semper cupidis defende rapinis 

(non minor Ausoniis est amor Adryasin) ; 
nee tibi sit curae fontes et frigida saxa, 

Galle, neque expertos semper adire lacus. 
namque ferunt olim Pagasae naualibus Argon 

cgressam longe Phasidos isse uiam, 
ct iam praeteritis labentem Athamantidos undis 

Mysorum scopulis applicuisse ratem. 
hie manus heroum, placidis ut constitit oris, 

mollia composita litora fronde tegit. 
at comes inuieti iuuenis processerat ultra, 

raram sepositi quaerere fontis aquam. 
hune duo sectati fratres, Aquilonia proles, 

hunc super et Zetes, hunc super et Calais, 
oscula suspensis instabant carpere plumis, 

oscula et alterna ferre supina fuga. 



SEXTV8 PROPERTIVS 

ille sub extrema pendens secluditur ala 

et uolucres ramo summouet insidias. 
iam Pandioniae cessat genus Orithyiae : 

a dolor ! ibat Hylas, ibat Hamadryasin. 
hie erat Arganthi Pege sub uertice montis 

grata domus Nymphis umida Thyniasin, 
quani supra nullae pendebant debita curac 

roscida desertis poma sub arboribus, 
et circum irriguo surgebant lilia prato 

Candida purpureis mixta papaueribus. 
quae modo decerpens tenero pueriliter ungui 

proposito florem praetulit officio, 
et modo formosis incumbens nescius undis 

errorem blandis tardat imaginibus. 
tandem haurire parat demissis flumina palmis 

innixus dextro plena trahens umero. 
cuius ut accensae Dryades candore puellae 

miratae solitos destituere choros, 
prolapsum leuiter facili traxere liquore : 

turn sonitum rapto corpore fecit Hylas. 
cui procul Alcides iterat responsa, sed illi 

nomen ab extremis fontibus aura refert. 
quae miser ignotis error perpessus in oris 

Herculis indomito fleuerat Ascanio, 
his, o Galle, tuos monitus seruabis amores ; 

formosum Nymphis credere cautus Hylan. 



77p. Cornelia s Tka 

DESINE, Paulle, meum lacrimis urgere sepulcrum 
panditur ad nullas ianua nigra preces ; 
cum seniel infernas intrarunt funera leges, 
non exorato stant adamante uiae. 
184 



SEXTVS PROPERTIVS 

te Jicet orantem fuscae deus audiat aulae ; 

nempe tuas lacrimas litora surda bibent. 
uota mouent superos : ubi portitor aera recepit, 

obserat herbosos lurida porta rogos. 
sic maestae cecinerc tubae, cum subdita nostrum 

detraheret lecto fax inimica caput, 
quid mihi coniugium Paulli, quid currus auorum 

l)rofuit aut fiimae pignora tanta meae ? 
num minus immitis habuit Cornelia Parcas ? 

en sum, quod digitis quinque legatur, onus, 
damnatae noctes et uos uada lenta paludes, 

et quaecumque meos implicat unda pedes, 
immatura licet, tamen hue non noxia ueni : 

deprecor hie umbrae mollia iura meae : 
aut si quis posita iudex sedet Aeacus urna, 

is mea sortita uindicet ossa pila : 
assideant fratres iuxta Minoida sellam et 

Eumenidum intento turba seuera foro. 
Sisyphe, mole uaces ; taceant Ixionis orbes ; 

fallax Tantaleo corripere ore liquor ; 
Cerberus et nullas hodie petat improbus umbras ; 

et iaceat tacita laxa catena sera, 
ipsa loquor pro me : si fallo, poena sororum 

infelix umeros urgeat urna meos. 
si cui fama fuit per auita tropaea decori, 

Afra Numantinos regna loquuntur auos : 
altera matemos exaequat turba Libones, 

et domus est titulis utraque fulta suis. 
mox, ubi iam facibus cessit praetexta maritis, 

uinxit et acceptas altera uitta comas, 
iungor, Paulle, tuo sic discessura cubili 

ut lapide hoc uni nupta fuisse legar. 
testor maiorum cineres tibi, Roma, uerendos, 

sub quorum titulis, Africa, tunsa iaces, 

185 



SEXTVS PROPERTIVS 

tester qui Persen stimulantem pectus Achille, 

quique ortas proauo fregit Achille donios, 
me neque censurae legem mollisse neque ulla 

labe mea nostros erubuisse focos. 
non fuit exuuiis tantis Cornelia damnum : 

quin et erat magnae pars imitanda domus. 
nee mea mutata est aetas, sine crimine tota est : 

uiximus insignes inter utramque faceni. 
mi natura dedit leges a sanguine ductas, 

ne possem melior iudicis esse metu. 
quaelibet austeras de me ferat urna tabellas : 

turpior assessu non erit ulla meo, 
uel tu, quae tardam mouisti fune Cybellen, 

Claudia, turritae rara ministra deae, 
uel cui, ius rapto cum Vesta reposceret igni, 

exhibuit uiuos carbasus alba focos. 
nee te, dulce caput, mater Scribonia, laesi : 

in me mutatum quid nisi fata uelis ? 
maternis laudor lacrimis urbisque querelis, 

defensa et gemitu Caesaris ossa mea. 
ille sua nata dignam uixisse sororem 

increpat, et lacrimas uidimus ire deo. 
et tamen emerui generosos uestis honores, 

nee mea de sterili facta rapina domo. 
tu, Lepide, et tu, Paulle, meum post fata leuamen, 

eondita sunt uestro lumina nostra sinu. 
uidimus et fratrem sellam geminasse curulem, 

consul quo factus tempore rapta soror. 
filia, tu specimen censurae nata paternae, 

fac teneas unum nos imitata uirum. 
et serie fulcite genus : mihi cumba uolenti 

soluitur aucturis tot mea fata meis. 
hacc est feminei merces extrema triumphi, 

laudat ubi cmeritum libera fama torum. 

1 86 



SEXTVS PROPERTIVS 

nunc tibi commendo communia pignora natos : 

haec cura et cineri spiral inusta meo. 
fungere maternis uicibus, pater ; ilia meorum 

omnis erit collo turba ferenda tuo. 
oscula cum dederis tua flentibus, adice matris : 

tota domus coepit nunc onus esse tuum. 
et si quid doliturus eris, sine testibus illis ! 

cum uenient, siccis oscula falle genis ! 
sat tibi sint noctes quas de me, Paulle, fatiges, 

somniaque in faciem credita saepe meam : 
atque ubi secret© nostra ad simulacra loqueris, 

ut responsurae singula uerba iace. 
sen tamen aduersum mutarit ianua lectum 

sederit et nostro casta nouerca toro, 
coniugium, pueri, laudate et ferte paternum : 

capta dabit uestris moribus ilia manus. 
ncc matrem laudate nimis : collata priori 

uertet in offensas libera uerba suas. 
seu memor ille mea contentus manserit umbra 

et tanti cineres duxerit esse meos, 
discite uenturam iam nunc sentire sencctam, 

caelibis ad curas nee uacet uUa uia. 
quod mihi detractum est, uestros accedat ad annos 

prole mea Paullum sic iuuet esse senem. 
et bene habet ; numquam mater lugubria sumpsi ; 

uenit in exsequias tota caterua meas. 
causa perorata est. flentes me surgite, testes, 

dum pretiuni uitae grata rependit humus, 
moribus et'caelum patuit ; sim digna merendo 

cuius honoratis ossa uehantur auis. 



187 



SEXTVS PROPERTIVS 



i8o. The Triumphs of Augustus in the 
East 

SED tempus lustrare aliis Hclicona choreis, 
et campum Haemonio iam dare tempus equo. 
iam libet et fortis memorare ad proelia turnias 

et Romana mei dicere castra ducis. 
quod si deficiant uires, audacia certe 

laus erit : in magnis et uoluisse sat est. 
aetas prima canat Veneres, extrema tumultus : 

bella canam, quando scripta puella mea est. 
nunc uolo subducto grauior procedere uoltu, 

nunc aliam citharam me, mea Musa, doce. 
surge, anima ; ex humili iam carmine sumitc uiris, 

Pierides : magni nunc erit oris opus, 
iam negat Euphrates equitem post terga tueri 

Parthorum et Crassos se tenuisse dolet : 
India quin, Auguste, tuo dat col la triumpho, 

et domus intactae te tremit Arabiae ; 
et si qua extremis tellus se subtrahit oris, 

sentiat ilia tuas, post modo capta manus. 
haec ego castra sequar ; uates tua castra canendo 

magnus ero : seruent hunc mihi fata diem ! 
ut caput in magnis ubi non est tangere signis, 

ponitur hac imos ante corona pedes, 
sic nos nunc, inopes par laudi condere carmen, 

pauperibus sacris uilia tura damus. 
nondum ctiam Ascraeos norunt mea carmine fontis, 

sed modo Perniessi fluminc Jauit Amor. 



i8K 



SEXTVS PROPERTIVS 

i8i. Elegy on the 'Death of^S^arcellus 

CLAVSVS ab umbroso qua tundit pontus Auerno 
umida Baiarum stagna tepentis aquae, 
qua iacet et Troiae tubicen Misenus harena, 

et sonat Herculeo structa labore uia ; 
hie, ubi, mortalis dextra cum quaereret urbes, 

cymbala Thebano concrepuere deo : — 
at nunc inuisae magno cum crimine Baiae, 

quis deus in uestra constitit hostis aqua ? — 
hie pressus Stygias uoltum demisit in undas, 

crrat et in uestro spiritus ille lacu. 
quid genus aut uirtus aut optima profuit illi 

mater, et amplexum Caesaris esse focos ? 
aut modo tarn pleno fluitantia uela theatre, 

et per maternas omnia festa domus ? 
occidit, et misero steterat uicesimus annus : 

tot bona tarn paruo clausit in orbe dies. 
i nunc, tolle animos et tecum finge triumphos, 

stantiaque in plausum tota theatra iuuent, 
Attalicas supera uestis ; laquearia magnis 

gemmea sint lugdis : ignibus ista dabis. 
sed tamen hue omnes, hue primus et ultimus ordo : 

est mala, sed cunetis ista terenda uia est. 
exoranda canis tria sunt latrantia eolla, 

scandenda est torui pubHca cumba senis. 
ille licet ferro cautus se condat et aere, 

mors tamen inclusum protrahit inde caput. 
Nirea non facies, non uis exemit Achillem, 

Croesum aut Pactoli quas parit umor, opes, 
at tibi, nauta, pias hominum qui traieis umbras, 

hoe animae portent corpus inane suae : 
qua Siculae uictor telluris Claudius et qua 

Caesar, ab humana cessit in astra uia. 

189 



SEXTVS PROPERTIVS 

182. The Lover alone kjtows in what 
Hour 'Death shall come to him 

AT uos incertam, mortales, funeris horam 
Jr\, quaeritis, et qua sit mors aditura uia ; 
quaeritis et caelo, Phoenicum inuenta, sereno, 

quae sit Stella homini commoda quaeque mala ; 
seu pedibus Parthos sequimur seu classe Britannos, 

et maris et siccae caeca pericla uiae ; 
rursus et obiectum fletis caput esse tumultu 

cum Mauors dubias miscet utrimque manus ; 
praeterea domibus flammam domibusque ruinas, 

neu subeant labris pocula nigra tuis. 
solus amans nouit, quando periturus et a qua 

morte, neque hie Boreae flabra neque arma timet, 
iam licet et Stygia sedeat sub harundine remex, 

soluat et infernae tristia uela ratis : 
si modo clamantis reuocauerit aura puellae, 

concessum nulla lege redibit iter. 

iH^. ' IVhen I die^ Cynthia . . / 

QVANDOCVMQVE igitur nostros mors claudet 
ocellos, 
accipe quae serues funeris acta mei. 
nee mea tunc longa spatietur imagine pompa, 

nee tuba sit fati uana querela mei ; 
nee mihi tunc fulcro sternatur lectus eburno, 

nee sit in Attalico mors mea nixa tore, 
desit odoriferis ordo mihi lancibus, adsint 

plebei paruae funeris exsequiae. 
sat mea sit magno, si tres sint pompa libelli, 
quos ego Persephonae maxima dona feram. 
190 



SEXTVS PROPERTIVS 

tu uero nudum pectus lacerata sequeris, 

nee fueris nomen lassa uocare meum, 
osculaque in gelidis pones suprema labellis, 

cum dabitur Syrio munere plenus onyx, 
deinde, ubi suppositus cinerem me fecerit aidor, 

accipiat manis paruula testa meos, 
et sit in exiguo laurus super addita busto, 

quae tegat exstincti funeris umbra locum, 
et duo sint. uersus : qvi nvnc iacet horrida pvlvis, 

VNIVS HIC QVONDAM SERVVS AMORIS ERAT. 

nec minus haec nostri notescet fama sepulcri 

funere quam Phthii busta cruenta uiri. 
tu quoque si quando uenies ad fata, memento, 

hoc iter ad lapides cana ueni memores. 
interea caue sis nos aspernata sepultos : 

non nihil ad uerum conscia terra sapit. 
atque utinam primis animam me ponere cunis 

iussisset quaeuis de tribus una soror ! 
nam quo tam dubiae seruetur spiritus horae ? 

Nestoris est uisus post tria saecla cinis : 
qui si longa suae minuisset fata senectae 

saucius Iliacis miles in aggeribus, 
non ante Antilochi uidisset corpus humari 

diceret aut ' O mors, cur mihi sera uenis ? ' 
tu tamen amisso non numquam flebis amico : 

fas est praeteritos semper amare uiros. 
testis cui niueum quondam percussit Adonem 

uenantem Idaho uertice durus aper. 
illis fama ipsum iacuisse paludibus ; illuc 

diceris effusa tu, Venus, isse coma, 
sed frustra mutos reuocabis, Cynthia, manis ; 

nam mea quid poterunt ossa minuta loqui ? 



191 



LYGDAMVS 

43-2: 
184. He dreams that Neaera is false 
to him 

DI meliora ferant, nee sint mihi somnia uera, 
quae tulit hesterna pessima nocte quies. 
ite procul, uani, falsumque auertite uisum ; 

desinite in nobis quaerere uelle fidem. 
diui uera monent, uenturae nuntia sortis 

uera monent Tuscis exta probata uiris : 
somnia fallaci ludunt temeraria nocte 

et pauidas mentes falsa timere iubent : 
et natum in curas hominum genus omina noctis 

farre pio placant et saliente sale ? 
et tamen, utcumque est, siue illi uera moneri 

mendaci somno credere siue solent, 
efficiat uanos noctis Lucina timores 

et frustra immeritum pertimuisse uelit, 
si mea nee turpi mens est obnoxia facto 

nee laesit magnos impia lingua deos. 
iam Nox aetherium nigris emensa quadrigis 

mundum eaeruleo lauerat amne rotas, 
nee me sopierat menti deus utilis aegrae ; 

Somnus sollicitas deficit ante domos. 
tandem, cum summo Phoebus prospexit ab ortu, 

pressit languentis lumina sera quies. 
hie iuuenis casta redimitus tempora lauro 

est uisus nostra ponere sede pedem. 
non illo quicquam formosius ulla priorum 

aetas, heroum nee uidet ulla domus, 
intonsi crines longa ceruice fiuebant, 

stillabat Syrio myrtea rore coma. 
192 



LYGDAMVS 

candor erat qiialem praefert Latonia Luna, 

ct color in niueo corpore purpureus, 
ut iuueni primum uirgo deducta marito 

inficitur teneras ore riibentc genas, 
ut cum contexunt amarantis alba puellae 

lilia, ut autumno Candida mala rubent. 
ima uidebatur talis inludere palla : 

namque haec in nitido corpore uestis erat, 
artis opus rarae, fulgens testudine et auro 

pendebat laeua garrula parte lyra. 
banc primum ueniens plectro modulatus eburno 

felicis cantus ore sonante dedit : 
sed postquam fuerant digiti cum uoce locuti, 

edidit haec dulci tristia uerba modo : 
' salue, cura deum : casto nam rite poetae 

Phoebusque et Bacchus Pieridesque fauent : 
sed proles Semelae Bacchus doctaeque sorores 

dicere non norunt quid ferat hora sequens : 
at mihi fatorum leges aeuique futuri 

euentura pater posse uidere dedit. 
quare ego quae dico non fallax accipe uates 

quodque deus uero Cynthius ore feram. 
tantum cara tibi quantum nee filia matri, 

quantum nee cupido bella puella uiro, 
pro qua sollicitas caelestia numina uotis, 

quae tibi securos non sinit ire dies 
et, cum te fusco Somnus uelauit amictu, 

uanum nocturnis fallit imaginibus, 
carminibus celebrata tuis Formosa Neaera 

alterius mauult esse puella uiri, 
diuersasque suas agitat mens impia curas, 

nee gaudet casta nupta Neaera domo. 
a crudele genus nee fidum femina nomen ! 

a pereat, didicit fallere si qua uirum. 
1444 H 193 



LYGDAMVS 

sed flecti potent ; mens est mutabilis illis : 

tu modo cum multa bracchia tende prece. 
saeuus Amor docuit ualidos temptare labores, 

saeuus Amor docuit uerbera posse pati. 
me quondam Admeti niueas pauisse iuuencas 

non est in uanum fabula ficta iocum : 
tunc ego nee cithara poteram gaudere sonora 

nee similis chordis reddere uoce sonos ; 
sed perlucenti cantum meditabar auena 

ille ego Latonae filius atque louis. 
nescis quid sit amor, iuuenis, si ferre recusas 

immitem dominam coniugiumque ferum, 
ergo ne dubita blandas adhibere querelas : 

uincuntur molli pectora dura prece. 
quod si uera canunt sacris oracula templis, 

haec illi nostro nomine dicta refer : 
hoc tibi coniugium promittit Delius ipse; 

felix hoc alium desine uelle uirum/ 
dixit, et ignauus defluxit corpore somnus. 

a ego ne possim tanta uidere mala. 
nee tibi.crediderim uotis contraria uota 

nee tantum crimen pectore inesse tuo. 
nam te nee uasti genuerunt aequora ponti, 

nee flammam uoluens ore Chimaera fero, 
nee canis anguinea redimitus terga caterua, 

cui tres sunt linguae tergeminumque caput, 
Scyllaque uirgineam canibus succincta figuram, 

nee te conceptam saeua leaena tulit, 
barbara nee Scythiae tellus horrendaue Syrtis ; 

sed culta et duris non habitanda domus 
et longe ante alias omnes mitissima mater 

isque pater quo non alter amabilior. 
haec deus in melius crudelia somnia uertat 

et iubeat tepidos inrita ferre Notos. 
»94 



LYGDAMVS 



j8f. From a Sickhed 

VOS tenet, Etruscis manat quae fontibus unda, 
unda sub aestiuum non adeunda Canem, 
nunc autem sacris Baiarum proxima lymphis, 

cum se purpureo uere remittit humus, 
at mihi Persephone nigram denuntiat horam ; 

immerito iuueni parce nocere, dea. 
non ego temptaui nulli temeranda uiroium 

audax laudandae sacra doceie deae, 
nee mea mortiferls infecit pocula sucis 

dextera nee cuiquam trita uenena dedit, 
nee nos sacrilegos templis admouimus ignis, 

nee cor sollicitant facta nefanda meum, 
nee nos insanae meditantes iurgia mentis 

impia in aduersos soluimus ora deos ; 
et nondum cani nigros laesere capillos, 

nee uenit tardo curua senecta pede ; 
natalem primo nostrum uidere parentes, 

cum cecidit fato consul uterque pari, 
quid fraudare iuuat uitem crescentibus uuis 

et modo nata mala uellere poma manu \ 
parcite, pallentis undas quicumque tenetis 

duraque sortiti tertia regna dei. 
Elysios olim liceat cognoscere campos 

Lethaeamque ratem Cimmeriosque lacus, 
cum mea rugosa pallebunt ora senecta 

et referam pueris tempora prisca senex. 
atque utinam uano nequiquam terrear aestu ! 

languent ter quinos sed mea membra dies, 
at uobis Tuscae celebrantur numina lymphae 

et facilis lenta pelHtur unda manu. 
uiuite fehces, memores et uiuite nostri, 

siue erimus seu nos fata fuisse uelint 
interea nigras pecudes promittite Diti 

et niuei lactis pocula mixta mero. 

'95 



SVLPICIA 

fl. 20 B.C. ? 

186, Cerinthus' Birthday 

QVI mihi te, Cerinthe, dies dedit, hie miiii sanctus 
atque inter festos semper habendus erit. 
te nascente nouum Parcae cecinere puellis 

seruitium et dederunt regna superba tibi. 
uror ego ante alias : iuuat hoc, Cerinthe, quod uror, 

si tibi de nobis mutuus ignis adest. 
mutuus adsit amor, per te dulcissima furta 

perque tuos oculos per Geniumque rogo. 
magne Geni, cape tura libens uotisque faueto, 

si modo, cum de me cogitat, ille calet. 
quod si forte alios iam nunc suspiret amores, 

tum precor infidos, sancte, relinque focos. 
nee tu sis iniusta, Venus : uel seruiat aeque 

uinetus uterque tibi uel mea uincla leua. 
sed potius ualida teneamur uterque catena, 

nulla queat posthae quam soluisse dies, 
optat idem iuuenis quod nos, sed tectius optat : 

nam pudet haec ilium dicere uerba palam. 
at tu, Natalis, quoniam deus omnia sentis, 

adnue : quid refert, clamne palamne roget ? 

iH?- ToThoehus: ^ Tray er in Sickness 

HVC ades et tenerae morbos expelle puellae, 
hue ades, intonsa Phoebe superbe coma, 
crede mihi, propera: nee te iam, Phoebe, pigebit 

formosae medieas applieuisse manus. 
effice ne macies pallentis occupet artus, 

neu notet informis Candida membra color, 
et quodeumque mali est et quidquid triste timemus, 
in pelagus rapidis euehat amnis aquis. 
196 



SVLPICIA 

sancte, ueni, tecumque feras quicunique sa[.ores, 

quic unique et cantus corpora fessa leuant : 
neu iuuenem torque, metuit qui fata puellae 

uotaque pro domina uix numeranda facit. 
interdum uouet, interdum, quod langueat ilia, 

dicit in aeternos aspera uerba deos. 
pone metum, Cerinthe ; deus non laedit amantis. 

tu modo semper ama : salua puella tibi est. 
nil opus est fletu : lacrimis erit aptius uti, 

si quando fuerit tristior ilia tibi. 
at nunc tota tua est, te solum Candida secum 

cogitat, et frustra credula turba sedet. 
Phoebe, faue : laus magna tibi tribuetur in uno 

corpore seruato restituisse duos, 
iam celeber, iam laetus eris, cum debita reddet 

certatim Sanctis laetus uterque focis. 
tunc te felicem dicet pia turba deorum, 

optabunt artes et sibi quisque tuas. 

i88. In S/c^/ess: to Cerint/ms 

ESTNE tibi, Cerinthe, tuae pia cura puellae, 
quod mea nunc uexat corpora fessa calor ? 
a ego non aliter tristis euincere moit)OS 

optarim quam te si quoque uelle putem. 
at mihi quid prosit morbos euincere, si tu 
nostra potes lento pectore ferre mala ? 



ANONYMOUS 



circ. 20 B.C. 



i8g. Foul Rumour 

RVMOR ait crebro nostram peccare puellam : 
nunc ego me surdis auribus esse uelim. 
crimina non haec sunt nostro sine facta dolore : 
quid miserum torques, rumor acerbe ? tace. 

197 



PANEGYRISTAE MESSALLAE 

29 B.C. 

ipo. ^3itghtjf in 'Peace as <i^ighty in 
^rms 



TE, Messalla, canam, quamquam tua cognita uirtus 
terret : ut infirmae nequeant subsistere uires, 
incipiam tamen, ac meritas si carmina laudes 
deficiant, humilis tantis sim conditor actis. 
nee tua praeter te chartis intexere quisquam 
facta queat, dictis ut non maiora supersint. 
est nobis uoluisse satis ; nee munera parua 
respueris. etiam Phoebo gratissima dona 
Cres tulit, et cunctis Baccho iucundior hospes 
Icarus, ut puro testantur sidera caelo 
Erigoneque Canisque, neget ne longior aetas. 
quin etiam Alcides, deus ascensurus Olympum, 
laeta Molorcheis posuit uestigia tectis, 
paruaque caelestis placauit mica, nee illis 
semper inaurato taurus cadit hostia cornu. 
hie quoque sit gratus paruus labor, ut tibi possim 
inde alios aliosque memor componere uersus. 

alter dicat opus magni mirabile mundi, 
qualis in immenso desederit aere tellus, 
qualis et in euruum pontus confluxerit orbem, 
et uagus, e terris qua surgere nititur, aer, 
huic et eontextus passim fluat igneus aether, 
pendentique super claudantur ut omnia caelo : 
at quodcumque meae poterunt audere camenae, 
seu tibi par poterunt seu, quod spes abnuit, ultra 
siue minus (certeque canent minus), omne uouemus 
hoc tibi, nee tanto careat mihi nomine charta. 
198 



PANEGYRISTAE MESSALLAE 

nam quamquam antiquae gentis superant tibi laudes, 
not! tua maiorum contenta est gloria fama, 
nee quaeris quid quaque index sub imagine dicat, 
sed generis priscos contendis uincere honores, 
quam tibi maiores maius decus ipse futuris : 
at tua non titulus capiet sub nomine facta, 
aeterno sed erunt tibi magna uolumina uersu, 
conuenientque tuas cupidi componere laudes 
undique quique canent uincto pede quique soluto. 
quis potior, certamen erit : sim uictor in illis, 
ut nostrum tantis inscribam nomen in actis. 

nam quis te maiora gerit castrisue foroue ? 
nee tamen hie aut hie tibi laus maiorue minorue, 
iusta pari premitur ueluti cum pondere libra, 
prona nee hac plus parte sedet nee surgit ab ilia, 
qualis, inaequatum si quando onus urget utrimque, 
alterno instabilis nutat depressior orbe. 

nam seu diuersi fremat inconstantia uulgi, 
non alius sedare queat : seu iudicis ira 
sit placanda, tuis poterit mitescere uerbis. 
non Pylos aut Ithace tantos genuisse feruntur 
Nestora uel paruae magnum decus urbis Vlixen, 
uixerit ille senex quamuis, dum terna per orbem 
saecula fertilibus Titan decurrertt horis, 
ille per ignotas audax errauerit urbes, 
qua maris extremis tellus includitur undis. 
nam Ciconumque manus aduersis reppulit armis, 
nee ualuit lotos coeptos auertere cursus, 
cessit et Aetnaeae Neptunius incola rupis 
uicta Marone o foedatus lumina baccho : 
uexit et Aelios placidum per Nerea uentos : 
incultos adiit Laestrygonas Antiphatenque, 
nobilis Artacie gelida quos inrigat unda : 

199 



PANEGYRISTAE MESSALLAE 

solum nee doctae uerterunt pociila Circes, 
quamuis ilia foret Solis genus, apta uel herbis 
aptaque uel cantu ueteres mutare figuras : 
Cimmerion etiam obscuras accessit ad arces, 
quis numquam candente dies apparuit ortu, 
seu supra terras Phoebus seu curreret infra : 
uidit ut inferno Plutonis subdita regno 
magna deum proles leuibus ius dicerct umbris, 
praeteriitque cita Sirenum litora puppi. 
ilium inter geminae nantem confinia mortis 
nee Scyllae saeuo conterruit impetus ore, 
cum canibus rabidas inter fera serperet undas, 
nee uiolenta suo consumpsit more Charybdis, 
uel si sublimis fluctu consurgeret imo, 
uel si interrupt© nudaret gurgite pontum. 
non uiolata uagi sileantur pascua Solis, 
non amor et fecunda Atlantidos arua Calypsus, 
finis et erroris miseri Phaeacia tellus. 
atque haee seu nostras inter sunt cognita terras, 
fabula siue nouum dedit his erroribus orbem, 
sit labor illius, tua dum facundia, maior. 



PAVCA mihi, niueo sed non incognita Phoebo, 
pauca mihi doctae dieite Pegasides. 
uictor adest, magni magnum decus ecce triumphi, 

uictor, qua terrae quaque patent maria, 
horrida barbaricae portans insignia pugnae, 

magnus ut Oenides utque superbus Eryx, 
nee minus idcirco uestros expromere cantus 

maximiis et sanctos dignus inire choros. 
hoc itaque insuetis iactor magis, optima, curis, 

quid de te possim scribere quidue tibi. 



PANEGYRISTAE MESSALLAE 

namque (fatebor enim) quae maxima deterrcndi 

debult, hortandi maxima causa fuit, 
pauca tua in nostras uenerunt carmina chartas, 

carmina cum lingua, tum sale Cecropio, 
carmina quae Scherium, saeclis accepta futuris, 

carmina, quae Pylium uincere digna senem. 
molliter hie uiridi patulae sub tegmine quercus 

Moeris pastores et Meliboeus erant, 
dulcia iactantes alterno carmina uersu, 

qualia Trinacriae doctus amat iuuenis. 
certatim ornabant omnes heroida diui, 

certatim diuae munere quoque suo. 
felicem ante alias o te scriptore pueilam : 

altera non fama dixerit esse prior : 
non ilia, Hesperidum ni munere capta fuisset, 

quae uolucrem cursu uicerat Hippomenen ; 
Candida cycneo non edita Tyndaris ouo ; 

non supero fulgens Cassiopea polo ; 
non defensa diu multum certamine equorum, 

obstabant grauidae quod sibi quaeque manus, 
saepe animam generi pro qua pater impius hausit, 

saepe rubro similis sanguine fluxit humus ; 
regia non Semele, non Inachis Acrisione, 

immitti expertae fulmine et imbre louem ; 
non cuius propter raptum liquere penatis 

Tarquinii patrios, filius atque pater, 
illo quo primum dominatus Roma superbos 

mutauit placidis tempore consulibus, 
muka neque immeritis donat quae praemia alumnis, 

praemia Messalis maxima Poplicolis. — 
nam quid ego immensi memorem studia ista laboris, 

horrida quid durae tempora militiae ? 
castra foro, te castra Vrbi praeponere, castra 

tam procul hoc gnato, tam procul hac patria ; 

H 3 20l 



PANEGYRISTAE MESSALLAE 

immoderata pati iam frigora iamque calores, 

sternere uel dura posse super silica ; 
saepe trucem aduerso perlabi sidere pontum, 

saepe mare audendo uincere, saepe hiemem, 
saepe etiam densos immittere corpus in hostis, 

communem belli nee meminisse deuni ; 
nunc celeris Afros, periurae milia gentis, 

aurea nunc rapidi flumina adire Tagi, 
nunc aliam ex alia bellando quaerere gentem, 

uincere et Oceani finibus ulterius — 
non nostrum est tantas, non, inquam, attingere laudes, 

quin ausim hoc etiam dicere, uix hominum est : 
ipsa haec, ipsa ferent rerum monumenta per orbem, 

ipsa sibi egregium facta decus parient. 
nos ea quae tecum finxenint carmina diui, 

Cynthius et Musae, Bacchus et Aglaie, 
si laudem aspirare humilis, si adire Cyrenas, 

si patrio Graios carmine adire sales 
possumus, optatis plus iam procedimus ipsis. 

hoc satis est : plngui nil mihi cum populo. 



ANONYMOUS 



40 B.C. (?) 



igi. Epitaph of Heluia Tmna 

TV qui secura spatiaris mente uiator 
et nostri uoltus derigis inferieis, 
si quaeris quae sim, cinis en et tosta fauilla, 

ante obitus tristeis Heluia Prima fui. 
coniuge sum Catulo fructa, actore Isocrateio, 

concordesque pari uiximus ingenio. 
nunc data sum Diti longum mansura per aeuum 
deducta et fatali igne et aqua Stygia. 



CORNELIVS SEVERVS 

fl. 38B.C. 

192, The 'Death of Cicero 

ORAQVE magnanimum spirantia paene uirorum 
in rostris iacuere suis ; sed enim abstulit omnis, 
tamquam sola foret, rapti Ciceronis imago, 
tunc redeunt animis ingentia consulis acta 
iurataeque manus deprensaque foedera noxae 
patriciumque nefas extinctum : poena Cethegi 
deiectusque redit uotis Catilina nefandis. 
quid fauor adscitus, pleni quid honoribus anni 
profuerant, sacris et uota quid artibus aetas ? 
abstulit una dies aeui decus, ictaque luctu 
conticuit Latiae tristis facundia linguae, 
unica sollicitis quondam tutela salusque, 
egregium semper patriae caput, ille senatus 
uindex, ille fori, legum iurisque togaeque 
publica uox, saeuis aeternum obmutuit armis ! 
informis uoltus sparsamque cruore nefando 
canitiem sacrasque manus opeiumque ministras 
tantorum pedibus ciuis proiecta superbis 
proculcauit ouans nee lubrica fata deosque 
respexit ! nullo luet hoc Antonius aeuo. 
hoc nee in Emathio mitis uictoria Perse, 
tiec te, dire Syphax, non fecerat hoste Philippo ; 
inque triumphato ludibria iuncta lugurtha 
afuerunt, nostraeque cadens ferus Hannibal irae 
membra tamen Stygias lulit inuiolata sub umbras. 



303 



ANONYMOUS 

Aetatis Augusteae. 

/pj. Tost ^^ortem Nulla Voluptas 

COPA Syrisca, caput Graeca redimita mitella, 
crispum sub crotalo docta mouere latus, 
ebria funiosa saltat lasciua taberna, 

ad cubitum raucos excutiens calamos. 
' quid iuuat aestiuo defessum puluere abesse 

quam potius bibulo decubuisse toro ? 
sunt topia et kalybae, cyathi, rosa, tibia, chordae, 

et triclia umbrosis frigida harundinibus. 
en et, Maenalio quae garrit dulce sub antro, 

rustica pastoris fistula in ore sonat. 
est et uappa, cado nuper defusa picato, 

et trepidans rauco murmure riuos aquae ; 
sunt etiam croceo uiolae de flore corollae 

sertaque purpuiea lutea mixta rosa, 
et quae uirgineo libata Achelois ab amne 

lilia uimineis attulit in calathis ; 
sunt et caseoli, quos iuncea fiscina siccat, 

sunt autuninali cerea pruna die, 
castaneaeque nuces et suaue rubentia mala, 

est hie munda Ceres, est Amor, est Bromius ; 
sunt et mora cruenta et lentis uua racemis 

et pendet iunco caeruleus cucumis. 
est tuguii custos, armatus falce saligna, 

sed non et uasto est inguine terribilis. 
hue kalybita ueni. lassus iam sudat asellus, 

parce illi : Vestae delicium est asinus. 
204 



ANONYMOUS 

nunc cantu celebri rumpunt arbusta cicadae, 

nunc uaria in gelida sede lacerta latet : 
si sapis, aestiuo recubans nunc prolue uitro, 

seu uis cristalli ferre nouos calices. 
hie age pampinea fessus requiesce sub umbra 

et grauidum roseo necte caput strophio, 
oscula decerpens tenerae formosa puellae — 

a pereat cui sunt prisca supercilia. 
quid cineri ingrato seruas bene olentia serta ? 

anne coronato uis lapide ista tegi ? 
pone merum et talos. pereat qui crastina curat. 

Mors aurem uellens ' uiuite ', ait, ' uenio.' 



9 B.C. 



/p4, Epkedion 'Dmsi 

SVPPRIME iam lacrimas : non est reuocabilis istis, 
quern semel unibrifera nauita lintre tulit. 
Hectora tot fratres, tot defleuere sorores 

et pater et coniux Astyanaxque puer 
et longaeua parens : nee et ille redemptus ab igne : 

nulla super Stygias umbra renauit aquas, 
contigit hoc etiam Thetidi : populator Achilles 

Tliaca ambustis ossibus arua premit. 
illi caeruleum Panope matertera crineni 

soluit et immensas fletibus auxit aquas, 
consortesque deae centum longaeuaque magni 

Oceani coniux Oceanusque pater, 
et Thetis ante omnis : sed nee Thetis ipsa neque omnes 

mutarunt auidi tristia iura dei. 
prisca quid hue repeto ? Marcellum Octauia fleuit 

et fleuit populo Caesar utrumque palam. 

205 



ANONYMOUS 

sed rigidum ius est et ineuitabile mortis, 

stant rata non ulla fila rcnenda manu. 
ipse tibi emissus nebulosi lltore Auerni, 

si liceat, forti uerba tot ore sonet : 
' quid numeras annos ? ulxi maturior annis : 

acta senem faciunt : haec numeranda tibi, 
his aeuum fuit implendum, non segnibus annis : 

hostibus eueniat longa senecta meis. 
hoc ataui monuere mei proauique Nerones 

(fregerunt ambo Punica bella duces) : 
hoc domus ista docet per te mea Caesaris alti : 

exitus hie, mater, debuit esse meus. 
nee meritis (quamquam ipsa iuuant magis) afuit illis, 

mater, honos : titulis nomina plena uides. 
consul et ignoti uictor Germanieus orbis, 

quoi fuerit mortis publica causa, legor. 
cingor Apollinea uictricia tempora lauro 

et sensi exsequias funeris ipse mei, 
decursusque uirum notos mihi donaque regum 

captaque per titulos oppida lecta suos, 
et quo me officio portauerit ilia iuuentus, 

quae fuit ante meum tam generosa torum. 
denique laudari sacrato Caesaris ore 

emerui, laerimas elicuique deo. 
et quoiquam miserandus ero ? iam comprime fletus. 

hoc ego, qui flendi sum tibi causa, rogo/ 
haec sentit Drusus, si quid modo sentit in iimbra, 

nee tu de tanto crede minora uiro. 
est tibi (sitque precor) multorum filius instar, 

parsque tui partus it tibi salua prior ; 
est coniux, tutela hominum, quo sospite uestram, 

Liuia, funestam dedecet esse domum. 



206 



M. M ANIL TVS 

f|. 8 A.D. 

ipy. The Science of Nature 

CARMINE diuinas artis et conscia fati 
sidera diuersos bominum uariantia casus, 
caelestis rationis opus, deducere mundo 
aggredior primusque nouis Helicona mouere 
cantibus et uiridi nutantis uertice siluas, 
hospita sacra ferens nulli memorata priorum, 
buc mihi tu, Caesar, patriae princepsque paterque, 
qui regis augustis parentem legibus orbem 
concessumque patri mundum deus ipse mereris, 
daque animum uirisque satis da tanta canendo. 
iarn propiusque fauet mundus scrutantibus ipsun> 
et cupit aetherios per carmina pandere census, 
hoc sub pace uacat tantum. iuuat ire per ipsum 
aera et inmenso spatianteni uiuere caelo 
signaque et aduersos stellarum noscere cursus. 
quod solum nouisse parum est. impensius ipsa 
scire iuuat magni penitus praecordia mundi, 
quaque regat generetque suis animalia signis 
cernere et in numerum Phoebo modulante referre. 
bina mihi positis lucent altaria flammis, 
ad duo templa precor duplici circumdatus aestu 
carminis et rerum : certa cum lege canentem 
mundus et inmenso uatem circumstrepit orbe 
uixque soluta suis inmittit uerba figuris. 
quem primum interius licuit cognoscere Stellas 
munere caelestum ? quis enim condentibus illis 
clepisset furto mundum, quo cuncta reguntur ? 
quis foret humano conatus pectore tantum, 
inuitis ut dis cuperet deus ipse uideri, 

207 



M. MANILIVS 

siiblimis aperire uias imumque sub orbeni 
et j^er inane suis parentia finibus astra ? 
tu princeps auctorque sacri, Cyllenie, tanti. 
per te iani caelum interius, iam sidera nota 
nominaque et cursus signorum, pondera, uires, 
maior uti facies mundi foret et ueneranda 
non species tantuni sed et ipsa potentia rerum, 
sentirentque deum gentes qua maximus esset. 
quin natura dedit uires seque ipsa reclusit 
regalis animos primum dignata mouere 
proxima tangentis rerum fastigia caelo, 
qui domuere feras gentis oriente sub ipso, 
quas secat Euphrates, in quas et Nilus inundat, 
qua mundus redit et nigras super euolat urbis ; 
turn qui templa sacris coluerunt omne per aeuum 
delectique sacerdotes in publica uota 
officio uinxere deum, quibus ipsa potentis 
numinis accendit castam praesentia mentem, 
inque deum deus ipse tulit patuitque ministris : 
hi tantum mouere decus primique per artem 
sideribus uidere uagis pendentia fata, 
singula nam proprio signarunt tempora casu 
longa per assiduas complexi saecula curas, 
nascendi quae cuique dies, quae uita fuisset, 
in quas fortunae leges quaeque hora ualeret, 
quantaque quam parui facerent discrimina motus. 
postquam omnis caeli species redeuntibus astris 
percepta in proprias sedis, et reddita certis 
fatorum ordinibus sua cuique potentia formae, 
per uarios usus artem experientia fecit 
exemplo monstrante uiam speculataque longe 
deprendit lacitis dominantia legibus astra 
et totum aeterna mundum ratione moueri 

308 



M. MANILIVS 

fatorumque iiices certis discernere signis. 
nam rudis ante illos nuUo discrimine uita 
in speciem conuersa operum ratione carebat, 
et stupefacta nouo pendebat lumine mundi : 
turn uelut amissis maei'ens, turn Jaeta renatis 
sideribus, uariosque dies incertaque noctis 
tempora, nee similis umbras iam sole regresso, 
iam propiore, suis poterat qua discere causis ? 
necdum etiam doctas sollertia fecerat artis, 
terraque sub rudibus cessabat uasta colonis ; 
tumque in desertis habitabat montibus aurum, 
ignotusque nouos pontus subduxerat orbis ; 
nee uitam pelago nee uentis credere uota 
audebant ; se quisque satis nouisse putabant. 
sed cum longa dies acuit mortalia corda, 
et labor ingenium miseris dedit, et sua quemque 
aduigilare sibi iussit fortuna premendo, 
seducta in uarias certarunt pectora curas, 
et quodcumque sagax temptando repj^erit usus, 
in commune bonum laeti commenta dederunt. 
tunc et lingua suas accepit barbara leges, 
et fera diuersis exercita frugibus arua, 
et uagus in caecum penetrauit naulta pontum, 
fecit et ignotis linter commercia terris. 
turn belli pacisque artis commenta uetustas ; 
semper enim ex aliis alias proseminat usus. 
ne uulgata canam : linguas didicere uolucrum, 
consultare fibras et rumpere uocibus anguis, 
sollicitare umbras imumque Acheronta mouere 
in noctemque dies, in lucem uertere noctis. 
omnia conando docilis sollertia uicit. 
nee prius imposuit rebus finemque modumque 
quam caelum ascendit ratio cepitque profundam 

209 



M. MANILIVS 

naturam rerum et causas uiditque quod iisquam est ; 
nubila cur tanto quaterentur pulsa fragore, 
hiberna aestiua nix grandine mollior esset, 
arderent terrae solidusque tremesceret orbis, 
cur imbres merent, uentos quae causa moueret, 
peruidit soluitque animis miracula rerum 
eripuitque loui fulmen uirisque Tonanti 
et sonitum uentis concessit, nubibus ignem. 

ip6. The rSKilkf fVay 

NAMQVE in caeruleo candens nitet orbita mundo 
ceu missura diem subito caelumque recludens. 
ac ueluti uiridis discernit semita campos, 
quam terit assiduo renouans iter orbita tractu ; 
ut freta canescunt sulcum ducente carina 
accipiuntque uiam fluctus spumantibus undis, 
quam tortus uerso mouit de gurgite uertex, 
candidus in nigro lucet sic limes Olympo, 
caeruleum findens ingenti lumine mundum. 
utque suos arcus per nubila circinat Iris, 
sic superincumbit signato culmine limes 
candidus et resupina facit mortalibus ora, 
dum noua per caecam mirantur lumina noctem, 
inquiruntque sacras humano pectore causas, 
num se diductis conetur soluere moles 
segminibus, raraque labent compagine rimae 
admittantque nouum laxato tegmine lumen ; 
(quid sibi non timeant, magni cum uulnera caeli 
conspiciant, feriatque oculos iniuria mundi ?) 
an coeat mundus, duplicisque extrema cauernae 
conueniant caelique oras et segmina iungant, 
perque ipsos fiat nexus manifesta cicatrix 



M, MANILIVS 

fusuram faciens mundl, stipatus et orbis 

aeriam in ncbiilani clara compagine uersus 

in cuneos alto cogat fundamina caeli ? 

an melius nianet ilia fides per saecula prisca 

iliac solis equos diiiersis cursibus isse 

atque aliam triuisse uiani, longumque per aeuiim 

exustas sedis incoctaue sidera flammis 

caeruleam uerso speciem mutasse colore, 

infusumque loco cinerem niund unique sepultum ? 

fama etiam antiquis ad nos descendit ab annis, 

Phaethonteni patrio curru per signa uolantem, 

duni noua miratur propius spectacula mundi 

ct puer in caelo ludit curruque superbus 

luxuriat mundo cupit et maiora parente, 

deflexum solito cursu curuisque quadrigis 

nionstratas liquisse uias orbemque recenteni 

imposuisse polo ; nee signa insueta tuiisse 

crrantis nutu flammas cursumque solutum. 

quid queriniur, flammas totum saeuisse per orbem, 

terrarumque rogum cunctas arsisse per urbis, 

cum uaga dispersi fluitarunt fragmina currus, 

et caelum exustum est r luit ipse inccndia mundus, 

et noua uicinis flagrarunt sidera flammis 

nunc quoque praeteriti faciem referentia casus. 

nee mihi celanda est famac uulgata uetustas 

moUior, e niueo lactis fluxisse liquorem 

pectore reginae diuum caelumque colore 

infecisse suo. quapropter lacteus orbis 

dicitur, et nomen causa descendit ab ipsa. 

an maior densa stellarum turba corona 

contexit flammas et crasso lumine candet, 

et fulgore nitet collato clarior orbis ? 

an fortes animae dignataque nomina caelo 



M. MANILIVS 

corporibus resoluta suis terraeque remissa 
hue migrant ex orbo suumque habltantia caelum 
aetherios uiuunt annos mundoque fruuntur ? 
atque hie Aeaeidas, hie et ueneramur Atridas 
Tydidenque ferum terraeque marisque triumphis 
naturae uietorem Ithacum Pyliumque senecta 
insignem triplici, Danaumque ad Pergama reges 
Auroraeque nigrum partum stirperaque Tonantis 
rectorem Lyciae ; nee te, Mauortia uirgo, 
praeteream regesque alios, quos Thraecia misit 
atque Asiae gentes et Magno maxima Fella ; 
quique animi uiris et strietae pondera mentis 
prudentes habuere uiri, quibus omnis in ipsis 
census erat, iustusque Solon fortisque Lycurgus, 
aetheriusque Platon et qui fabricauerat ilium 
damnatusque suas melius damnauit Athenas, 
Persidis et uictor, strarat quae classibus aequor. 
Romanique uiri, quorum iam maxima turba est : 
Tarquinioque minus reges, et Horatia proles 
tota acies, parti nee non et Seaeuola trunca 
nobilior, maiorque uiris tu, Cloelia, uirgo, 
et Romana ferens, quae texit, moenia Codes, 
et eommilitio uolucris Coruinus adeptus 
et spolia et nomcn, qui gestat in alite Phoebum, 
et loue qui meruit eaelum Romamque Camillus 
seruando posuit, Brutusque a rege receptae 
conditor, et Pyrrhi per bella Papirius ultor, 
Fabrieius Curiusque pares et tertia palma 
Mareellus, Cossusque prior de rege neeato, 
certantesque Deci uotis similesque triumphis, 
inuietusque mora Fabius, uietorque feroeis 
Liuius Hasdrubalis soeio per bella Nerone, 
uel duo Scipiadae, fatum Carthaginis unum, 



M. MANILIVS 

Pompeiusque orbis domitor per trisque triumphos 
ante diem princeps, et censu Tullius oris 
emeritus caelum, et tu, Claudi magna propago, 
Acmiliaeque domus proceres, clarique MetcUi, 
et Cato fortunae uictor, matrisque sub armis 
miles Agrippa suae ; Venerisque ab origine proles 
lulia descendit caelo caelumque repleuit, 
quod regit Augustus socio per signa Tonante, 
cernit et in coetu diuum agnouitque Quirinum 
altius aetherii quam candet circulus orbis : 
ilia deis sedes, haec illis, proxima diuum 
qui uirtutc sua similes fastigia tangunt. 



ipT. Comets 

SIVE igitur ratio praebentis semina terrae 
in uolucris ignis potuit geneiare cometas ; 
siue illas natura facis ut cuncta creauit 
sidera per tenuis caelo lucentia flammas, 
sed trahit ad semet rapido Titanius aestu 
inuoluitque suo flammantis igne cometas, 
ac modo dimittit (sicut Cyllenius orbis 
et Venus, accenso cum ducit uespere noctem 
sera nitens, falluntque oculos rursusque reuisunt) ; 
seu deus instantis fati miseratus in orbem 
signa per affectus caelique incendia mittit ; 
futtilibus non umquam excanduit ignibus aether : 
squalidaque eliisi deplorant arua coloni, 
et sterilis inter sulcos defessus arator 
ad iuga maerentis cogit frustrata iuuencos. 
aut grauibus morbis et Icnta corpora tabe 
corripit exustis letalis flamma medullis 

i>3 



M. MANILIVS 

labentisque rapit populos, totasque per urbis 
publica succensis peraguntur iusta sepulcris : 
qualis Erechtheos pestis populata colonos 
extulit antiquas per funera pacis Athenas, 
alter in alterius labens cum fata ruebant. 
nee locus artis erat medicae nee uota ualebant ; 
cesserat officium morbis, et funera deerant 
mortibus et lacrimae ; lassus defecerat ignis, 
et coaceruatis ardebant corpora membris, 
ac tanto quondam populo uix contigit hcres. 
talia significant lucentes saepe cometae : 
funera cum facibus ueniunt terrisque minantur 
ardentis sine fine rogos, cum mundus et ipsa 
aegrotet natura nouum sortita sepulcrum. 
quin et bella canunt ignes subitosque tumultus 
et clandestinis surgentia fraudibus arma ; 
externas modo per gentis, ut foedere rupto 
cum fera ductorem rapuit Germania Varum 
infecitque trium legionum sanguine campos, 
arserunt toto passim minitantia mundo 
lumina, et ipsa tulit bellum natura per ignis 
opposuitque suas uiris finemque minata est. 
ne mirere grauis rerumque hominumque ruinas, 
saepe domi culpa est, nescimus credere caelo. 
ciuilis etiam motus cognataque bella 
significant, nee plura alias incendia mundus 
sustinuit, quam cum ducibus iurata cruentis 
arma Philippeos implerunt agmine campos, 
uixque etiam sicca miles Romanus harena 
ossa uirum lacerosque prius superastitit artus, 
imperiumque suis conflixit uiribus ipsum, 
perque patris pater Augustus uestigia uicit* 
necdum finis erat : restabant Actia bella 
214 



M. MANIlLiVS 

dotali commissa acie, repetitaque rerum 
alea, et in ponto quaesitus rector Olympi, 
femineum sortita iugum cum Roma pependit, 
atque ipsa Isiaco certarunt fulmina sistro. 
restabant profugo sertiilia milite bella, 
cum patrios armis imitatus filius hostis 
aequora Pompeius ct pit defensa parenti. 
sed satis hoc fatis fuerit. iam bella quiescant, 
atque adamanteis Discordia uincta catenis 
aeternos habeat frenos in carcere clausa. 
sit pater inuictus patriae, sit Roma sub illo : 
cumque deum caelo dederit, non quaerat in orbe. 

igS. The Theme of the ^Astrological Toet 

MAXIMVS lliacae gentis certamina uates 
et quinquaginta regum regemque patremque, 
castra decern aestatum uictamque sub Hectore Troiam 
erroremque ducis totidem quot uicerat annis 
instantem bello geminataque Pergama ponto 
ultimaque in patria captisque penatibus arma 
ore sacro cecinit ; patriam quoi cura petentum 
dum dabat eripuit, cuiusque ex ore profusos 
omnis posteritas latices in carmina duxit 
amnemque in tenuis ausa est diducere riuos, 
unius fecunda bonis, sed proximus illi 
Hesiodus memorat diuos diuumque parentes 
et chaos cnixum terras orbemque sub illo 
infantem et primes titubantia sidera cursus 
Titanasque senes louis et cunabula magni 
et sub fratre uiri nomen sine matre parentis 
atque iterum patrio nascentem corpore Bacchuni 
omniaque inmenso uolitantia lumina mundo. 

it5 



M. MANILIVS 

quin etiam ruris cultus legesque notauit 
militiamque soli ; quod collis Bacchus amaret, 
quod fecunda Ceres campos, quod Pallas utrumque, 
atque arbusta uagis essent quod adultera pomis, 
siluarumque deos sacrataque flumina nymphis, 
pads opus magnos naturae condit in usus. 
astrorum quldam uarias dixere figuras 
signaque diffuso passim labentia caelo 
in proprium cuiusque genus causasque tulere : 
Persea et Andromedan poena matremque dolentem 
solantemque patrem raptuque Lycaone natam 
officioque louis Cynosuram, lacte Capellam 
et furto Cycnum, pietate ad sidera ductam 
Erigonen ictuque Nepam spolioque Leonem 
et morsu Cancrum, Pisces Cythereide uersa, 
Lanigerum uicto ducentem sidera ponto 
ceteraque ex uariis pendentia casibus astra 
aethera per summum uoluerunt fixa reuolui. 
quorum carminibus nihil est nisi fabula caelum, 
terraque composuit caelum, quae pendet ab illo. 
quin etiam pecorum ritus et Pana sonantem 
in calamos Sicula memorat tellure creatus ; 
nee siluis siluestre canit perque horrida motus 
rura serit dulcis musamque inducit in arua. 
ecce alius pictas uolucris ac bella ferarum, 
ille uenenatos anguis aconitaque et herbas 
fata refert uitamque sua radice ferentis. 
quin etiam tenebris immersum Tartaron atra 
in lucem de nocte uocant orbemque reuoluunt 
interius uersum naturae foedere rupto. 
omne genus rerum doctae cecinere sorores, 
omnis ad accessus Heliconis semita trita est, 
et iani confusi manant de fontibus amnes 
216 



M. MANILIVS 

nee capiunt haustum turbamque ad nota ruentem. 
Integra quaeramus rorantis prata per herbas 
undamque occultis meditantem murmur in antris, 
quam neque durato gustarint ore uolucres, 
ipse nee aetherio Phoebus libauerit igni. 
nostra loquar ; nuUi uatum debebimus ora, 
nee furtum, sed opus ueniet, soloque uolamus 
in caelum eurru, propria rate pellimus undas. 
namque canam tacita naturam mente potentem 
infusumque deum caelo terrisque fretoque 
ingentem aequali moderantem foedere molem, 
totumque alterno consensu uiuere mundum 
et rationis agi motu, cum spiritus unus 
per cunctas habitet partis atque irriget orbem 
omnia peruolitans corpusque animale flguret. 
quod nisi cognatis membris contexta maneret 
machina et imposito pareret tota magistro, 
ac tantum mundi regeret prudentia censum, 
non esset statio terris, non ambitus astris, 
haereretque uagus mundus standoque rigeret, 
nee sua dispositos seruarent sidera cursus, 
noxque alterna diem fugeret rursumque fugaret ; 
non imbres alerent terras, non aethera uenti, 
nee pontus grauidas nubis, nee ilumina pontum, 
nee pelagus fontis, nee staret summa per omnis 
par semper partis aequo digesta parente, 
ut neque deficerent undae nee sideret orbis, 
nee caelum iusto maiusue minusue uolaret. 
motus alit, non mutat opus ; sic omnia toto 
dispensata manent mundo dominumque sequuntur. 
liie igitur deus et ratio, quae euneta gubernat, 
ducit ab aetheriis terrena animalia signis : 
quae quamquam longo cogit summota recessu 

217 



M. MANILIVS 

sentiri tamen, ut uitas ac fata ministrent 

gentibus ac proprios per singula corpora mores. 

nee nimis est quaerenda fides : sic temperat arua 

caelum, sic uarias fruges redditque rapitque, 

sic pontum mouet ac terris immittit et aufert : 

atque haec seditio pelagus nunc sidere lunae 

mota tenet nunc diuerso stimulata recessu, 

nunc anni sj^atio Phoebum comitata uolantem ; 

sic submersa fretis concharum et carcere clausa 

ad lunae motum uariant animalia corpus 

et tua damna, tuas imitantur, Delia, uiris ; 

tu quoque fraternis sic perdis in oribus ora 

atque iterum ex eisdem repetis, quantumque reliquit 

aut dedit ille, refers et sidus sidere constas. 

denique sic pecudes et niuta animalia terris, 

cum maneant ignara sui legisque per aeuum, 

natura tamen ad mundum reuocante parentem 

attollunt animos caelumque et sidera seruant 

corpofaque ad lunae nascentis cornua lustrant 

uenturasque uident hiemes, reditura serena : 

quis dubitet post haec hominem coniungere caelo ? 

consilium natura dedit linguamque capaxque 

ingenium uolucremque animum, quern denique in unum 

descendit deus atque habitat seque ipse rcquirit. 

mitto alias artis, quarum est permissa facultas, 

iniidas adeo nee nostri munera census, 

mitto, quod aequali nihil est sub lege tributum, 

quod patet auctores summi non pectoris esse, 

mitto quod et certum est et ineuitabile fatum, 

materiaeque datum est cogi, sed cogere mundo. 

quis caelum possit nisi caeli munere nosse 

et reperire deum nisi qui pars ipse deorum est ? 

quisue banc conuexi molem sine fine patentis 

3l8 



M. MANJL1V8 

signorumque chores ac mundi flammea templa 
aeternum et stellis aduersus sidera belluni 
cernere et angusto sub pectore claudere posset, 
ni tantos aniniis oculos natura dedisset 
cognatamque sui menteni uertisset ad ipsam 
et tantuni dictasset opus, caeloque ueniret 
quod uocat in caelum sacra ad commercia rerum 
et primas quas dant leges nascentibus astra ? 
quis neget esse nefas inuitum prendere mundum 
et uelut in semet ca})tuni deducere in orbem ? 
sed ne circuitu lon'go nianifesta probentur, 
ipsa fides operi faciet pondusque fidemque. 
nam neque decipitur ratio nee decipit umquam ; 
rite sequenda uia est ueris accredita causis, 
euentusque datur qualis praedicitur ante, 
quod fortuna ratum facial, quis dicere falsum 
audeat et tantae suffragia uincere sortis ? 
haec ego diuino cupiam cum ad sidera flatu 
ferre, nee in turba nee turbae carmina condam, 
sed solus uacuo ueluti uectatus in orbe 
liber agam currus, non occursantibus ullis 
nee per iter socios commune gerentibus actus, 
sed caelo noscenda canam mirantibus astris 
et gaudente sui mundo per carmina uatis : 
uel quibus ilia sacros non inuidere meatus 
notitiamque sui, minima est quae turba per orbem. 
ilia fluit, quae diuitias, quae diligit aurum, 
imperia et fascis mollemque per otia luxum 
et blandis diuersa sonis dulcemque per auris 
affectum, ut modico noscenda ad fata labore. 
hoc quoque fatorum est, legem perdiscere fati. 



319 



M. MANILIVS 

I pp. The Rarity of True Friendship 

PER tot signorum species contraiia surgunt 
corpora totque modis quotlens inimica creantur. 
idcirco nihil ex semet natura creauit 
pectore amicitiae maius nee rarius uniquam. 
unus erat Pylades, unus qui mallet Orestes 
ipse mori ; lis una fuit per saecula mortis : 
optauitque reum sponsor non posse reuerti, 
sponsoremque reus timuit, ne solueret ipsum. 
perque tot aetates hominum, tot tempora et annos, 
tot bella et uarios etiam sub pace Jabores, 
cum fortuna fidem quaerat, uix inuenit usquam. 
at quanta est scelerum moles per saecula cuncta, 
quamque onus inuidiae non excusabile terris ! 
quid loquar infectos fraterno sanguine fratres, 
uenalis ad fata patres matrumque sepulcra ? 
quid loquar ut subitam sceleratis gentibus olim 
imposuit Phoebus noctem terrasque reliquit ? 
quid loquar euersas urbis et prodita templa 
et uarias pacis cladis et mixta uenena, 
insidiasque fori, caedis in moenibus ipsis 
et sub amicitiae grassantem nomine turbam ? 
in populo scelus est, et abundant cuncta furoris, 
et fas atque nefas mixtum, legesque per ipsas 
saeuit nequities ; poenas iam noxia uincit. 
scilicet in multis quoniam discordia signis 
corpora nascuntur, pax est sublata per orbem, 
et fidei rarum foedus paucisque tributum ; 
utque sibi caelum, sic tellus dissidet ipsa, 
atque hominum gentes inimica sorte feruntur. 



M. MANILIVS 
200. Line upon Line 

VT rudibus pueris monstratur littcra primum 
per faciem nomcnque suum, turn ponitur usus ; 
tunc coniuncta suis formatur syllaba nodis ; 
hinc uerbis structura uenit per membra ligandis, 
tunc rerum uires atque artis traditur usus, 
jjerque pedes proprios nascentia carmina surgunt % 
singulaque in summa prodest didicisse priora ; 
quae nisi constiterint primis fundata dementis, 
effluat in uanum rerum praeposterus ordo, 
uersaque, quae propere dederint praecepta magistri ; 
sic mihi per totum uolitanti carmine mundum 
erutaque abstrusa penitus caligine fata 
Pieridum numeris etiam modulata canenti, 
quoque dcus regnat reuocanti numcn in arte 
per partis ducenda fides, et singula rerum 
sunt gradibus tradenda suis, ut cum omnia carta 
notitia steterint, proprios reuocentur ad usus. 
ac uelut in nudis cum surgunt montibus urbes, 
conditor et uacuos muris circumdare collis 
destinat, ante manus quam temptet scindere fossas, 
quaerit opes : ruit ecce nemus, saltusque uetusti 
procumbunt solemque nouum, noua sidera cernunt ; 
pellitur omne loco uolucrum genus atque ferarum, 
antiquasque domos et nota cubilia linquunt. 
ast alii silicem in muros et marmora templis 
rimantur, ferrique rigor per tempora nota 
quaeritur ; hinc artes, hinc omnis conuenit usus. 
tunc demum consurgit opus, cum cuncta supersunt, 
ne medios rumpat cursus praepostera cura : 
sic mihi cunctanti tantae succedere moli 
materies primum rerum, ratione remota, 
tradenda est, ratio sit ne post irrita, neue 
argumenta nouis stupeant nascentia rebus. 



M. MANILIVS 

20 J. c/f New Toe try 

IN noua surgentem maioraque uiribus ausum 
nee per inaccessos metuentem uadere saltus 
ducitc, Pierides. uestros extendere finis 
Conor et inrigiios in carmina ducere fontis. 
non ego in excidium cacli nascentia bella 
fill minis et flammis partus in matrc sepultos, 
non coniuratos reges Troiaque cadente 
Hectora uenalem cineri Priamiimque ferenteni, 
Colchida nee referam uendentem regna parentis 
et lacerum fratreni stupro segetesque uirorum 
taurorumque trucis flammas uigilemque draconeni 
et reducis annos auroque ineendia facta 
et male eoneeptos partus peiusque necatos ; 
septenosque duces ereptaque fulmine flammis 
moenia Thebarum et uictam, quia uicerat, urbem 
germanosque patris referam matrisque nepotis 
natorumquc epulas conuersaque sidera retro 
ereptumque diem ; nee Persica bella profundo 
indicta et magna pontum sub classe latentem 
inuersumque fretum terris, iter aequoris undis. 
non annosa canam Messanae bella nocentis ; 
non regis magni spatio maiore eanenda, 
quam sunt acta, loquar ; Romanae gentis origo 
totque duces urbis, tot bella atque otia, et omnis 
in populi unius leges ut cesserit orbis, 
differtur. facile est, uentis dare uela secundis 
feeundumque solum uarias agitare per artis 
auroque atque ebori decus addere, cum rudis ipsa 
materies niteat. speciosis condere rebus 
carmina uulgatum est opus et componere simplex, 
at mihi per numeros ignotaque nomina rerum 



M. MANILIVS 

temporaque et uarios casus momentaque mundi 
signorumque uices partisque in partibus ipsis 
luctandum est, quae nosse nimis, quid ? dicere quantum est 
carmine quid proprio ? pedibus quid iungere certis ? 
hue ades, o quicumque meis aduertere coeptis 
aurem oculosque potes, ueras et percipe uoces. 
impendas animum ; nee dulcia carmina quaeras. 
ornari res ipsa negat contenta doceri. 

202. The Rule of Fate 

QVID tam sollicitis uitam consumimus annis 
torquemurque metu caecaque cupidine rerum 
aeternisque senes curis, dum quaerimus aeuum, 
perdimus et nullo uotorum fine beati 
uicturos agimus semper nee uiuimus umquam ? 
pauperiorque bonis quisque est quo plura requirit, 
nee quod habet numerat, tantum quod non habet optat : 
cumque sui paruos usus natura reposeat, 
materiam struimus magnae per uota ruinae 
luxuriamque lucris emimus luxuque rapina^, 
et summum census pretium est effundere censum ? 
soluite, mortales, animos curasque leuate 
totque superuacuis uitam deplete querelis. 
fata regunt orbem, certa stant omnia lege, 
longaque per certos signantur tempora casus, 
nascentes morimur, finisque ab origine pendet. 
hinc et opes et regna fluunt, et saepius orta 
paupertas, artesque datae moresque creatis 
et uitia et clades, damna et compendia rerum. 
nemo earere dato poterit nee habere negatum 
fortunamue suis inuitam prendere uotis 
aut fugere instantem. sors est sua cuique ferenda. 

223 



M. MANILIVS 

an, nisi fata darent leges uitaeque necisque, 
fugissent ignes Aenean, Troia sub uno 
non euersa uiro fatis uicisset in ipsis ? 
aut lupa proiectos nutrisset Martia fratres ? 
Roma casis enata foret, pecudumque magistri 
in Capitolino sanxisset fulmina monte, 
includiue sua potuisset luppiter arce, 
captus et a captis orbis foret ? igne sepulto 
uulneribus uictor repetisset Mucius urbem ? 
solus et oppositis clausisset Horatius armis 
pontem urbemque simul ? rupisset foedera uirgo ? 
tresque sub unius fratres uirtute iacerent ? 
nulla acies tantum uicit. pendebat ab uno 
Roma uiro regnumque orbis sortita iacebat. 
quid referam Cannas admotaque moenibus arma, 
postque tuos, Trasimene, lacus Fabiumque morantem 
Varronemque fuga magnum ? quid dicere prosit 
accepisse iugum uictae Carthaginis arces, 
sperantem Hannibalem nostris cecidisse catenis 
consilium regni furtiua morte lulsse ? 
adde etiam uiris Italas Romamque suismet 
pugnantem membris, adice et ciuilia bella 
et Cinnam in Mario Mariumque in carcere uictum : 
quod consul totiens exsul, quod de exsule consul 
adiacuit Libycis compar iactura ruinis 
eque crepidinibus cepit Carthaginis urbem. 
hoc nisi fata darent, numquam fortuna tulisset. 
quis te Niliaco periturum litore, Magne, 
post uictas Mithridatis opes pelagusque receptum 
et tris emenso meritos ex orbe triumphos, 
crederet, ut corpus sepeliret naufragus ignis, 
eiectaeque rogum facerent fragmenta carinae ? 
quis tantum mutare potest sine numine fati ? 
224 



M. MANILIVS 

ille etiam caelo genitus caeloque receptus, 
cum bene compositis uictor ciuilibus armis 
iura togae regeret, totiens praedicta cauere 
uulnera non potuit, toto spectante senatu 
indicium dextra retinens, monitumque cruore 
deleuit proprio, possent ut uincere fata, 
quid numerem euersas urbis regumque ruinas 
inque rogo Croesum Priamumque in litore truncum, 
cui nee Troia rogus ? quid Xerxen maius et ipso 
naufragium pelago ? quid capto sanguine regem 
Romanis positum ? raptosque ex ignibus ignis 
cedentemque uiro flammam, qui templa ferebat ? 
quot subitae ueniunt ualidorum in corpora mortes 
seque ipsae rursus fugiunt errantque per ignis ? 
ex ipsis quidam elati rediere sepulcris ; 
atque his uita duplex, illis uix contigit una. 
ecce leuis perimit morbus grauiorque remittit, 
succumbit sorti ratio, ui uincitur usus ; 
cura nocet, cessare iuuat, mora saepe malorum 
dat pausas, laeduntque cibi, parcuntque uenena. 
degenerant nati patribus uincuntque parentes 
ingeniumque suum retinent; transitque per ilium, 
ex illo fortuna uenit. furit alter amore 
et pontum transnare potest et uertere Troiam ; 
alterius frons est scribendis legibus apta. 
ecce patrem nati perimunt, natosque parentes, 
mutuaque armati coeunt in uulnera fratres. 
non nostrum hoc bellura est ; coguntur tanta moueri 
inque suas ferri poenas lacerandaque membra, 
quod Decios non omne tulit, non omne Camilios 
tempus et inuicta deuictum mente Catonem, 
materies in rem superat, sed lege repugnat. 
quin nee paupertas breuiores excipit annos, 

1444 I 325 



M. MANILIVS 

nee sunt inmensis opibus uenalia fata ; 
sed rapit ex tecto funus fortuna superbo 
indlcitque rogum summis statuitqiie sepulcriim. 
quantum est hoc regnum, quod regibus imperat ipsis ! 
quin etiam infelix uirtus et noxia felix, 
et male consultis pretium est, prudentia falHt, 
nee fortuna probat causas sequiturque merentis, 
sed uaga per cunctos nullo discrimine fertur. 
scilicet est aliud, quod nos cogatque regatque, 
maius et in proprias ducat mortalia leges 
attribuatque suos ex se nascentibus annos 
fortunaeque uices ; permiscet saepe ferarum 
corpora cum membris hominum ; non seminis ille 
partus erit : quid enim nobis commune ferisque r 
quisue in portenti noxam peccarit adulter ? 
astra nouant formas, caelumque interserit era. 
denique si non est fati, cur traditur, ordo, 
cunctaque temporibus certis uentura canuntur? 
nee tamen haec ratio facinus defendere pergit 
uirtutemue suis fraudare in praemia donis. 
nam neque mortiferas quisquam magis oderit herbas, 
quod non arbitrio ueniunt, sed semine certo ; 
gratia nee leuior tribuetur dulcibus escis, 
quod natura dedit fruges, non ulla uoluntas. 
sic hominum mentis tanto fit gloria maior, 
quod caelo gaudente uenit ; rursusque nocentis 
oderimus magis in culpam poenasque creatos. 
nee refert, scelus unde cadat ; scelus esse fatendum. 
hoc quoque fatale est, sic ipsum expendere fatum. 



326 



M. MANILIVS 
20S. (S^acrocos?n and 'Microcosm 

SED quid iam tenui prodest ratione nitentem 
scrutari mundum, si mens sua cuique repugnat, 
spemque timor tollit prohibetque a limine caeli ? 
condit enim quicquid uasto natura recessu 
mortalisque fugit uisus et pectora nostra ; 
nee prodesse potest, quod fatis cuncta reguntur, 
cum fatum nulla possit ratione uideri. 
quid iuuat in semet sua per conuicia ferri 
et fraudare bonis, quae nee deus inuidet ipse, 
quosque dedit natura oculos deponere mentis ? 
perspicimus caelum ; cur non et munera caeli ? 
inque ipsos penitus mundi descendere census 
seminibusque suis tantam componere molem 
et partum caeli sua per nutricia ferre 
extremumque sequi pontum terraeque subire 
pendentis tractus et toto uiuere in orbe, 
quanta et pars superest, rationem ducere nostis. 
iam nusquam natura latet ; peruidimus omnem 
et capto potimur mundo nostrumque parentem 
pars sua perspicimus, genitique accedimus astris. 
an dubium est, habitare deum sub pectore nostro, 
in caelumque redire animas caeloque uenire ? 
utque sit ex omni constructus corpore mundus, 
aeris atque ignis summi terraeque marisque, 
spiritus at totum ratioque infusa gubernet, 
sic esse in nobis terrenae corpora sortis 
sanguineis animis, animum, qui iuncta gubernat, 
dis pensatque hominem ? quid mirum, noscere mundum 
si possunt homines, quibus est et mundus in ipsis, 
exemplumque dei quisque est in imagine parua ? 
an cuiquam genitos, nisi caelo, credere fas est 
esse homines ? proiecta iacent animalia cuncta 

227 



M. MANILIVS 

in terra uel mersa uadis uel in aere pendent ; 
omnibus una quies, uenter censusque per artus, 
et quia consilium non est, et lingua remissa. 
unius inspectus rerum uiresque loquendi 
ingeniumque capax ; uariasque educitur artis 
hie partus, qui cuncta regit : secessit in urbis, 
edomuit terram ad fruges, animalia cepit 
imposuitque uiam ponto, stetit unus in arceni 
erectus capitis uictorque ad sidera mittit 
sidereos oculos propiusque adspectat Olympum 
inquiritque louem ; nee sola fronte deorum 
contentus manet, et caelum scrutatur in aluo 
cognatumque sequens corpus se quaerit in astris. 
huic in tanta fidem petimus, quam saepe uolucres 
accipiunt trepidaeque bourn sub pectore fibrae. 
an minus est sacris rationem ducere signis, 
quam pecudum mortis auiumque attendere cantus ? 
atque adeo faciem caeli non inuidet orbi 
ipse deus uultusque suos corpusque recludit 
uoluendo semper seque ipsum inculcat et ofFert, 
ut bene cognosci possit doceatque uidentis, 
qualis eat, cogatque suas attendere leges, 
ipse uocat nostros animos ad sidera mundus 
nee patitur, quia non condit, sua iura latere, 
quis putet esse nefas nosci, quod cernere fas est ? 
nee contemne tuas quasi paruo in corpore uires ; 
quod ualet, immensum est. sic auri pondera parui 
exsuperant pretio numerosos aeris aceruos. 
sic adamas, punetum lapidis, pretiosior auro est. 
paruula sic totum peruisit pupula caelum, 
sic animi sedes tenui sub corde locata 
per totum angusto regnat de limite corpus, 
materiae ne quaere modum, sed perspice uiris, 
quas ratio, non pondus habet. ratio omnia uincit. 

238 



M. MANILIVS 

204. ' ^^ndromeda 

ANDROMEDAE sequitur sidus, quae piscibus ortis 
i^\ bis sex in partis caelo uenit aurea dextro. 
banc quondam poenae dirorum culpa parentum 
prodidit, infestus totis cum finibus omnis 
incubuit pontus : timuit nauifraga tellus, 
et quod erat regnum, pelagus fuit ; una malorum 
proposita est merces : uesano dedere ponto 
Andromedan, teneros ut belua manderet artus. 
hie Hymenaeus erat, solataque publica damna 
priuatis ; lacrimans ornatur uictima poenae 
induiturque sinus non haec ad uota paratos, 
uirginis et uiuae rapitur sine funere funus. 
ac simul infesti uentum est ad litora ponti, 
mollia per duras panduntur bracchia cautis ; 
adstrinxere pedes scopulis, iniectaque uincla, 
et cruce uirginea moritura puella pependit. 
seruatur tamen in poena uultusque pudorque ; 
supplicia ipsa decent ; niuea ceruice reclinis 
molliter ipsa suae custos est casta ligurae. 
defluxere sinus umeris, fugitque lacertos 
uestis, et effusi scapulis haesere capilli. 
te circum Alcyones pennis planxere uolantes 
fleueruntque tuos miserando carmine casus 
et tibi contextas umbram fecere per alas, 
ad tua sustinuit fluctus spectacula pontus 
assuetasque sibi desiit perfundere ripas. 
cxtulit et liquido Nereis ab aequore uultum 
et casus miseratst tuos plorauit et annos. 
ipsa leui flatu refouens pendentia membra 
Aura per extremas resonauit flebile rupis. 
tandem Gorgonei uictorem Pcrsea monstri 

339 



M. MANILIVS 

felix ilia dies redeuntem ad litora duxit. 
isque ubi pendentem uidit de rupe i)uellani, 
deriguit facie, quam non stupefecerat hostis, 
uixque manu spolium tenuit, uictorque Medusae 
uictus in Andromedast. iam cautibus inuidet ipsis 
felicisque uocat teneant quae membra catenas, 
et postquam poenae causam cognouit ab ipsa, 
destinat in thalamos per bellum uadeie ponti, 
altera si Gorgo ueniat, non territus ille. 
concitat aerios cursus flentisque parentis 
promissu uitae recreat pactusque maritam 
ad litus remeat. grauidus iam surgere pontus 
coeperat, ac longo fugiebant agmine fluctus 
impellentis onus monstri. caput eminet undas 
scindentis, pelagusque uomit (circumsonat aequor 
dentibus), inque ipso rapidum mare nauigat ore. 
hinc uasti surgunt immensis torquibus orbes, 
tergaque consumunt pelagus ; sonat undique Phorcys, 
atque ipsi metuunt montes scopulique ruentem. 
infelix uirgo, quamuis sub uindice tanto, 
quae tua tunc fuerat facies ? quas fugit in auras 
spiritus ? ut toto caruerunt sanguine membra, 
cum tua fata cauis e rupibus ipsa uideres 
adnantemque tibi poenam pelagusque ferentem, 
quantula praeda maris quanti ! sed subuolat alis 
Perseus et caelo pendens iaculatur in hosteni 
Gorgoneo tinctum defigens sanguine ferrum. 
ilia subit contra uersamque a gurgite frontem 
erigit et tortis innitens oribus alte 
emicat ac toto sublimis corpore fertur. 
sed quantum ilia subit semet iaculata profundo, 
in tantum reuolat laxumque per aethera ludit 
jPerseus et ceti subeuntis uerberat ora. 
230 



M. MANILIVS 

nee cedit tamcn ilia uiro, sed saeuit in auras 
morsibus, et uani crepitant sine uulnere dentes ; 
efflat et in caelum pelagus mergitque uolantem 
sanguineis undis pontumque exstillat in astra. 
spectabat pugnam pugnandi causa puella ; 
iamque oblita sui metuit pro uindice tali 
suspirans animoque magis quam corpore pendet. 
tandem confossis subsedit belua membris 
plena maris, summas iterum nee nauigat undas 
sed magnum uasto contexit corpore pontum, 
tune quoque tcrribilis nee uirginis ore uidenda, 
perfundit liquid© Perseus in marmore corpus 
maior et ex undis ad cautis peruolat altas 
soluitque haerentem uinelis de rupe puellam 
desponsam ])ugna, nupturam dote mariti. 
hie dedit Andromedae caelum stellasque saerauit, 
mereedem tanti belli, quo concidit ipsa 
Gorgone non leuius monstrum, pelagusque leuauit. 
quisquis in Andromedae surgentis tempora ponto 
naseitur, inmitis ueniet poenaeque minister 
carceris et duri eustos, quo stante superbe 
prostratae iaceant miserorum in limine matres, 
pernoctesque patres eupiant extrema suorum 
oseula et in proprias animam transferre medullas ; 
carnifieisque uenit mortem uendentis imago 
accensosque rogos et strictam saepe securem. 
supplicium uectigal erit ; qui denique posset 
pendentem ex seopulis ipsam spectare puellam ; 
uinctorum dominus sociusque in parte catenae ; 
interdum poenis innoxia corpora seruat. 



a3« 



ALBINOVANVS PEDO 

f1. 16 A. n. 

20^". * Over the Seas our Gallejs njcent ' 

I AM pridem post terga diem solemque relictuni 
iamque uident noti se extorres finibus orbis 
per non concessas audaces ire tenebras 
Vesperis ad metas extremaque litora mundi : 
nunc ilium, pigris inmania monstra sub undis 
qui ferat, oceanum, qui saeuas undique pistris 
aequoreasque canis, ratibus consurgere prensis. 
accumulat fragor Ipse metus : iam sidere limo 
nauigia et rapido desertam fiumine classem 
seque feris credunt per inertia fata marinis 
quam non felici laniandos sorte relinqui. 
atque aliquis prora caecum sublimis ab alta 
aera pugnaci luctatus rumpere uisu, 
ut nihil erepto ualuit dinoscere mundo, 
obstructo talis efFundit pectore uoces : 
* quo ferimur ? fugit ipse dies orbemque relictum 
ultima perpetuis claudit natura tenebris. 
anne alio positas ultra sub cardine gentis 
atque alium proris intactum quaerimus orbem ? 
di reuocant rerumque uetant cognoscere finem 
mortalis oculos. aliena quid aequora remis 
et sacras uiolamus aquas diuumque quietas 
turbamus sedes ? * 



233 



p. OVIDIVS NASO 

43 B. C.-18 A.D. 

206. His ^yiutobiography 

ILLE ego qui fuerim, tenerorum liisor amorum, 
quern legis, ut noris, accipe, Posteritas. 
Sulmo mihi patria est, gelidis uberrimus undis, 

milia qui nouies distat ab Vrbe decern, 
editus hie ego sum ; nee non ut tempora noris, 

cum cecidit fato consul uterque pari, 
siquid id est, usque a proauis uetus ordinis heres, 

non modo fortunae munere factus eques. 
nee stirps prima fui ; genito sum fratre creatus, 

qui tribus ante quater mensibus ortus erat. 
Lucifer amborum natalibus affuit idem ; 

una celebrata est per duo liba dies : 
haec est armiferae festis de quinque Mineruae, 

quae fieri pugna prima cruenta solet. 
protinus excolimur teneri, curaque parentis 

imus ad insignis Vrbis ab arte uiros. 
frater ad eloquium uiridi tendebat ab aeuo, 

fortia uerbosi natus ad arma fori ; 
at mihi iam puero caelestia sacra placebant, 

inque suum furtim Musa trahebat opus, 
saepe pater dixit * Studium quid inutile temptas ? 

Maeonides nullas ipse reliquit opes.' 
motus eram dictis, totoque Helicone relicto 

scribere temptabam uerba soluta modis. 
sponte sua carmen numeros ueniebat ad aptos, 

et quod temptabam scribere, uersus erat. 
interea tacito passu labentibus annis 

liberior fratri sumpta mihique toga est, 
induiturque umeris cum lato purpura clauo, 

et studium nobis, quod fuit ante, manet. 

I 3 ^33 



p. OVIDIVS NASO 

iamque decern uitae frater geminauerat annos 

cum perit, et coepi parte carere mei. 
cepimus et tenerae primes aetatis honores, 

eque uiris quondam pars tribus una fui. 
curia restabat. claui mensura coacta est : 

maius erat nostris uiribus illud onus, 
nee patiens corpus, nee mens fuit apta labori, 

sollicitaeque fugax ambitionis eram, 
et petere Aoniae suadebant tuta sorores 

otia, iudicio semper amata mco. 
temporis illius colui fouique poetas, 

quotque aderant uates, rebar adesse deos. 
saepe suas uolucres legit mihi grandior aeuo, 

quaeque nocet serpens, quae iuuat herba, Macer. 
saepe suos solitus recitare Propertius ignis 

iure sodalitii, quo mihi iunctus erat. 
Ponticus heroo, Bassus quoque clarus iambis 

dulcia conuictus membra fuere mei ; 
et tenuit nostras numerosus Horatius auris, 

dum ferit Ausonia carmina culta lyra. 
Vergilium uidi tantum ; nee amara Tibullo 

tempus amicitiae fata dedere meae. 
successor fuit hie tibi, Galle, Propertius illi : 

quartus ab his serie temporis ipse fui. 
utque ego maiores, sic me coluere minores, 

notaque non tarde facta Thalia mea est. 
carmina cum primum populo iuuenalia legi, 

barba reseeta mihi bisue semelue fuit. 
mouerat ingenium totam cantata per Vrbem 

nomine non uero dicta Corinna mihi. 
multa quidem seripsi, sed quae uitiosa putaui 

emendaturis ignibus ipse dedi. 
tunc quoque, cum fugerem, quaedam plaeitura cremaui, 

iratus studio carminibusque meis. 
234 



p. OVIDIVS NASO 

niolle Cupidineis nee inexpugnabile telis 

cor niihi, quodque leuis causa moueret, erat. 
cum tamen hie essem, minimoque accenderer igni, 

nomine sub nostro fabula nulla fuit. 
paene mihi puero nee digna nee utilis uxor 

est data, quae tempus per breue nupta fuit. 
illi successit, quamuis sine crimine coniunx, 

non tamen in nostro firma futura toro. 
ultima, quae mecum seros permansit in annos, 

sustinuit coniunx exsulis esse uiri. 
iilia me mea bis prima fecunda iuuenta, 

sed non ex uno coniuge, fecit auum. 
ut iam complerat genitor sua fata, nouemque 

addiderat lustris altera lustra nouem. 
non alitor fleui quam me fleturus ademptum 

ille fuit. matri proxima iusta tuli. 
felices ambo tempestiueque sepulti, 

ante diem poenae quod periere meae ! 
me quoque felicem, quod non uiuentibus illis 

sum miser, et de me quod doluere nihil ! 
si tamen exstinctis aliquid nisi nomina restant, 

et gracilis structos effugit umbra rogos : 
fama, parentales, si uos mea contigit, umbrae, 

et sunt in Stygio crimina nostra foro : 
scite, precor, causam — nee uos mihi fallere fas est- 

errorem iussae, non scelus, esse fugae. 
manibus hoe satis est. ad uos, studiosa, reuertor, 

pectora, quae uitae quaeritis acta meae. 
iam mihi canities pulsis melioribus annis 

uenerat, antiquas miscueratque comas, 
postque meos ortus Pisaea uinctus oliua 

abstulerat deeies praemia uictor eques, 
cum maris Euxini positos ad laeua Tomitas 

quaerere me laesi principis ira iubet. 

^35 



p. OVIDIVS NASO • 

causa meae cunctis nimium quoque nota ruinae 

indicio non est testificanda meo. 
quid referam comitumque nefas famulosque nocentis ? 

ipsa multa tuli non leuiora fuga. 
indignata malis mens est succumberc, seque 

praestitit inuictam, uiribus usa suis ; 
oblitusque mei ductaeque per otia uitae 

insolita cepi temporis arma manu. 
totque tuli casus pelago terra que quot inter 

occultum stellae conspicuumque polum. 
tacta mihi tandem longis erroribus acto 

iuncta pharetratis Sarmatis ora Getis. 
hie ego iinitimis quamuis circumsoner armis, 

tristia, quo possum, carmine fata leuo. 
quod quamuis nemo est, cuius referatur ad auris, 

sic tamen absumo decipioque diem, 
ergo quod uiuo, durisque laboribus obsto, 

nee me sollicitae taedia lucis habent, 
gratia, Musa, tibi ! nam tu solacia praebes, 

tu curae requies, tu medicina uenis. 
tu dux et comes es ; tu nos abducis ab Histro, 

in medioque mihi das Helicone locum ; 
tu mihi, quod rarum est, uiuo sublime dedisti 

nomen, ab exsequiis quod dare fama solet. 
nee, qui detrectat praesentia, Liuor iniquo 

uUum de nostris dente momordit opus, 
nam tulerint magnos cum saecula nostra poetas, 

non fuit ingenio fama maligna meo, 
cumque ego praeponam multos mihi, non minor illis 

dicor et in toto plurimus orbe legor. 
siquid habent igitur uatum praesagia ueri, 

protinus ut moriar, non ero, terra, tuus. 
siue fauore tuli, siue banc ego carmine famam, 

iure tibi gratis, candide lector, ago. 
236 



p. OVIDIVS NASO 
207. Epic and Love Elegy 

i 

A RMA graui numero uiolentaque bella parabam 
^f~\ edere, materia conueniente modis ; 
par erat inferior uersus : risisse Cupido 

dicitur atque unum surripuisse pedem. 
' quis tibi, saeue puer, dedit hoc in carmina iuris ? 

Pieridum uates, non tua turba sumus. 
quid, si praeripiat flauae Venus arma Mineruae, 

uentilet accensas flaua Minerua faces ? 
quis probet in siluis Cererem regnare iugosis, 

lege pharetratae uirginis arua coli ? 
crinibus insignem quis acuta cuspide Phoebum 

instruat, Aoniam Marte mouente lyram ? 
sunt tibi magna, puer, nimiumque potentia regna : 

cur opus adfectas, ambitiose, nouum ? 
an, quod ubique, tuumst ? tua sunt Heliconia tempe ? 

uix etiam Phoebo iam lyra tuta suast ? 
cum bene surrexit uersu noua pagina primo, 

attenuat neruos proximus ille meos ; 
nee mihi materiast numeris leuioribus apta, 

aut puer aut longas compta puella comas.' 
questus eram, pharetra cum protinus ille soluta 

legit in exitium spicula facta meum 
lunauitque genu sinuosum fortiter arcum 

* quod ' que * canas, uates, accipe ' dixit ' opus ! ' 
me miserum ! certas habuit puer ille sagittas : 

uror, et in uacuo pectore regnat Amor, 
sex mihi surgat opus numeris, in quinque residat : 

ferrea cum uestris bella ualete modis ! 
cingere litorea flauentia tempora myrto, 

Musa, per undenos emodulanda pedes ! 

237 



p. OVIDIVS NASO 



CARMEN ad iratum dum tu perducis AchilJen 
primaque iuratis induis arma uiris, 
nos, Macer, ignaua Veneris cessamus in umbra, 

et tener ausuros grandia frangit Amor, 
saepe meae ' tandem ' dixi * discede ' puellae : 

in gremio sedit protinus ilia meo ; 
saepe * pudet ' dixi : lacrimis uix ilia retentis 

' me miseram, iam te ' dixit ' amare pudet ? ' 
inplicuitque suos circum mea colla lacertos 

et, quae me perdunt, oscula mille dedit. 
uincor, et ingenium sumptis reuocatur ab armis, 

resque domi gestas et mea bella cano. 
sceptra tamen sumpsi, curaque tragoedia nostra 

creuit, et huic operi quamlibet aptus eram : 
risit Amor pallamque meam pictosque cothurnos 

sceptraque priuata tam cito sumpta manu ; 
hinc quoque me dominae numen deduxit iniquae, 

deque cothurnato uate triumphat Amor, 
quod licet, aut artes teneri profitemur Amoris, 

(ei mihi ! praeceptis urgeor ipse meis) 
aut, quod Penelopes uerbis reddatur Vlixi, 

scribimus et lacrimas, Phylli relicta, tuas, 
quod Paris et Macareus et quod male gratus laso 

Hippolytique parens Hippolytusque legant, 
quodque tenens striatum Dido miserabilis ensem 

dicat et Aoniae Lesbis amata lyrae. 
quam cito de toto rediit meus orbe Sabinus 

scriptaque diuersis rettulit ille locis ! 
Candida Penelope signum cognouit Vlixis, 

legit ab Hyppolyto scripta nouerca suo ; 
iam pius Aeneas miserae rescripsit Elissae, 

quodque legat Phyllis, si modo uiuit, adest ; 
238 



p. OVIDIVS NASO 

tristis ad Hypsipylen ab lasone littera uenit ; 

det uotam Phoebo Lesbis amata lyram. 
nee tibi, qua tutum uati, Macei-, arma canenti 

aureus in medio Marte tacetur Amor : 
at Paris est illic et adultera, nobile crimen, 

et comes exstincto Laudamia uiro. 
si bene te noui, non bella libentius istis 

dicis et a uestris in mea castra uenis. 



208. Tragedy and Love Elegy 

STAT uetus et multos incaedua silua per annos ; 
credibilest illi numen inesse loco ; 
fons sacer in medio speluncaque pumice pendens, 

et latere ex omni dulce queruntur aues. 
hie ego dum spatior tectus nemoralibus umbris, 

et mea quod, quaero, Musa moueret opus, 
uenit odoratos Elegea nexa capillos, 

et, puto, pes illi longior alter erat : 
forma decens, uestis tenuissima, uultus amantis ; 

et pedibus uitium causa decoris erat. 
uenit et ingenti uiolenta Tragoedia passu 

(fronte comae torua, palla iacebat humi ; 
laeua manus sceptrum late regale mouebat, 

Lydius alta pedum uincla cothurnus erat) 
et prior ' ecquis erit ' dixit ' tibi finis amandi, 

o argumenti lente poeta tui ? 
nequitiam uinosa tuam conuiuia n arrant, 

narrant in multas conpita secta uias. 
saepe aliquis digito uatem designat euntem, 

atque ait " hie hie est, quem ferus urit Amor." 
fabula, nee sentis, tota iaetaris in Vrbe, 

dum tua praeterito facta pudore refers. 

239 



p. OVIDIVS NASO 

tempus erat thyrso pulsum grauiore moueri ; 

cessatum satis est : incipe maius opus ! 
materia premis ingenium ; cane facta uiroruni : 

" haec animo " dices *' area facta meost "» 
quod tenerae cantent, lusit tua Musa, puellae, 

primaque per numeros acta iuuenta suos ; 
nunc habeam per te Romana Tragoedia nomen ! 

inplebit reges spiritus iste meos.' 
hactenus, et mouit pictis innixa cothurnis 

densum caesarie terque quaterque caput, 
altera, si memini, limis subrisit ocellis ; 

(fallor, an in dextra myrtea uirga fuit ?) 
' quid grauibus uerbis, animosa Tragoedia,' dixit 

* me premis ? an numquam non grauis esse potes ? 
inparibus tamen es numeris dignata moueri, 

in me pugnasti uersibus usa meis. 
non ego contulerira sublimia carmina nostris : 

obruit exiguas regia uestra foris. 
sum leuis et mecum leuis est, mea cura, Cupido : 

non sum materia fortior ipsa mea ; 
rustica sit sine me lasciui mater Amoris : 

huic ego proueni lena comesque deae ; 
quam tu non poteris duro reserare cothurno, 

haec est blanditiis ianua laxa meis ; 
et tamen emerui plus, quam tu, posse, ferendo 

multa supercilio non patienda tuo. 
per me decepto didicit custode Corinna 

liminis adstricti sollicitare fidem 
delabique toro tunica uelata soluta 

atque inpercussos nocte mouere pedes, 
uel quotiens foribus ceris incisa pependi 

non uerita a populo praetereunte legi ; 
quin ego me memini, dum custos saeuus abiret, 

ancillae missam delituisse sinu ; 
240 



p. OVIDIVS NASO 

quid, cum me munus natali mittis, at ilia 

rumpit et adposita uerba retersit aqua ? 
prima tuae moui Felicia semina mentis : 

munus habes, quod te iam petit ista, meum/ 
desierat : coepi ' per uos utramque rogamus, * 

in uacuas auris uerba timentis eant. 
altera me sceptro decoras altoque cothurno : 

iam nunc contacto magnus in ore sonus ; 
altera das nostro uicturum nomen amori : 

ergo ades et longis uersibus adde breuis ! 
exiguum uati concede, Tragoedia, tempus : 

tu labor aeternus ; quod petit ilia, breuest/ 
mota dedit ueniam: teneri properentur A mores, 

dum uacat ; a tergo grandius urguet opus. 

20 g. Love and IVar 

i 

MILIT AT omnis amans, et habet sua castra Cupido : 
Attice, crede mihi, militat omnis amans. 
quae bellost habilis, Veneri quoque conuenit aetas : 

turpe senex miles, turpe senilis amor ; 
quos petiere duces annos in milite forti, 

hos petit in socio bella puella uiro ; 
peruigilant ambo ; terra requiescit uterque : 

ille foris dominae seruat, at ille ducis ; 
militis officium longast uia : mitte puellam, 

strenuus exempto fine sequetur amans ; 
ibit in aduersos montis duplicataque nimbo 

flumina, congestas exteret ille niuis, 
nee freta pressurus tumidos causabitur Euros 

aptaque uerrendis sidera quaeret aquis. 
quis nisi uel miles uel amans et frigora noctis 

et den so mixtas perferet imbre niuis ? 

241 



p. OVIDIVS NASO 

mittitur infestos alter speculator in hostis, 

in riuale oculos alter, ut hoste, tenet, 
ille grauis urbis, hie durae limen amicae 

obsidet ; hie portas frangit, at ille foris. 
saepe soporatos inuadere profuit hostis 

caedere et armata uulgus inerme menu ; 
sic fera Threicii ceciderunt agmina Rhesi, 

et dominum capti deseruistis equi ; 
saepe maritorum somnis utuntur amantes, 

et sua sopitis hostibus arma mouent, 
custodum transire manus uigilumque cateruas 

militis et miseri semper amantis opus. 
Mars dubius nee certa Venus : uictique resurgunt, 

quosque neges umquam posse iacere, cadunt. 
ergo desidiam quicumque uocabat amorem, 

desinat : ingeniist experientis amor, 
ardet in abducta Briseide magnus Achilles : 

dum licet, Argiuas frangite, Troes, opes ! 
Hector ab Andromaches conplexibus ibat ad arma, 

et, galeam capiti quae daret, uxor erat. 
summa ducum, Atrides, uisa Priameide fertur 

Maenadis effusis obstipuisse comis ; 
Mars quoque deprensus fabrilia uincula sensit : 

notior in caelo fabula nulla fuit. 
ipse ego segnis eram discinctaque in otia natus ; 

mollierant animos lectus et umbra meos ; 
inpulit ignauum formosae cura puellae 

iussit et in castris aera merere suis ; 
inde uides agilem nocturnaque bella gerentem. 

qui nolet fieri desidiosus, amet ! 



242 



p. OVIDIVS NASO 



ITE tiiumphales circum mea tempora laurus ! 
uicimus ; in nostrost, ecce, Corinna sinu, 
quam uir, quam custos, quam ianua flrma, tot hostes 

seruabant, ne qua posset ab arte capi. 
haec est praecipuo uictoria digna triumpho, 

in qua, quaecumquest, sanguine praeda caret, 
non humiles muri, non paruis oppida fossis 

cincta, sed est ductu capta puella meo. 
Pergama cum caderent bello superata bilustri, 

ex tot in Atridis pars quota Jaudis erat ? 
at mea sepositast et ab omni milite dissors 

gloria, nee titulum muneris alter habet : 
me duce ad banc uoti finem, me milite ueni ; 

ipse eques, ipse pedes, signifer ipse fui. 
nee easum fortuna meis inmiscuit aetis : 

hue ades, o eura parte Triumphe mea ! 
nee bellist noua causa mei : nisi rapta fuisset 

Tyndaris, Europae pax Asiaeque foret ; 
femina siluestris Lapithas populumque biformem 

turpiter adposito uertit in arma mero ; 
femina Troianos iterum noua bella mouere 

inpulit in regno, iuste Latine, tuo ; 
femina Romanis etiamnunc Vrbe recenti 

inmisit soeeros armaque saeua dedit. 
uidi ego pro niuea pugnantis eoniuge tauros : 

speetatrix animos ipsa iuuenea dabat. 
me quoque, qui multos, sed me sine caede, Cupido 

iussit militiae signa mouere suae. 



243 



p. OVIDIVS NASO 



210. The Captive of Love 

ESSE quid hoc dicam, quod tarn mihi dura uidentur 
strata, neque in lecto pallia nostra sedent, 
et uacuus somno noctem, quam longa, peregi, 

lassaque uersati corporis ossa dolent ? 
nam, puto, sentirem, siquo temptarer amore. 

an subit et tecta callidus arte nocet ? 
sic erat ; haesemnt tenues in corde sagittae, 

et possessa ferus pectora uersat Amor, 
cedimus an subitum luctando accendimus ignem ? 

cedamus ! leue fit, quod bene fertur, onus ; 
uidi ego iactatas mota face crescere flammas 

et uidi nullo concutiente mori ; 
uerbera plura ferunt, quam quos iuuat usus aratri, 

detractant prensi dum iuga prima boues ; 
asper equus duris contunditur era lupatis, 

frena minus sentit, quisquis ad arma facit. 
acrius inuitos multoque ferocius urget, 

quam qui seruitium ferre fatentur, Amor, 
en ego confiteor : tua sum noua praeda, Cupido,* 

porrigimus uictas ad tua iura manus. 
nil opus est bello : ueniam pacemque rogamus, 

nee tibi laus armis uictus inermis ero. 
necte comam myrto, maternas iunge columbas ! 

qui deceat, currum uitricus ipse dabit, 
inque dato curru, populo clamante triumphum, 

stabis et adiunctas arte mouebis auis ; 
ducentur capti iuuenes captaeque puellae : 

haec tibi magnificus pompa triumphus erit. 
ipse ego, praeda recens, factum modo uulnus habebo 

et noua captiua uincula mente feram ; 
244 



p. OVIDIVS NASO 

Mens Bona ducetur manibus post terga retortis 

et Pudor et castris quidquid Amoris obest. 
omnia te metuent, ad te sua bracchia tendens 

uulgus ' io ' magna uoce * triumphe ' canet. 
Blanditiae comites tibi erunt Errorque Furorque, 

adsidue partis turba secuta tuas : 
his tu militibus superas hominesque deosque, 

haec tibi si demas commoda, nudus eris. 
laeta triumphanti de summo mater Olympo 

plaudet et adpositas sparget in ora rosas, 
tu pinnas gemma, gemma uariante capillos 

ibis in auratis aureus ipse rotis. 
tunc quoque non paucos, si te bene nouimus, ures, 

tunc quoque praeteriens uulnera multa dabis ; 
non possunt, licet ipse uelis, cessare sagittae, 

feruida uicino flamma uapore nocet. 
talis erat domita Bacchus Gangetide terra : 

tu grauis alitibus, tigribus ille fuit. 
ergo ego cum possim sacri pars esse trium])hi, 

parce tuas in me perdere, uictor, opes I 
adspice cognati Felicia Caesaris arma : 

qua uicit, uictos protegit ille manu. 

211. Love and Song 

IVSTA precor : quae me nuper praedata puellast, 
aut amet aut faciat, cur ego semper amem ! 
a, nimium uolui ! tantum patiatur amari ; 
audierit nostras tot Cytherea preces ! 
accipe, pef longos tibi qui deseruiat annos, 

accipe, qui pura norit amare fide ! 
si me non ueterum commendant magna parentum 
noniina, si nostri sanguinis auctor eques, 

245 



p. OVIDIVS NASO 

nee meus innumeris renouatur campus aratris, 

temperat et sumptus parous uterque parens : 
at Phoebus comitesque nouem uitisque repertor 

hinc faciunt, at me qui tibi donat, Amor, 
at nulli cessura fides, sine crimine mores 

nudaque simplicitas purpureusque pudor. 
non mihi mille placent, non sum desultor amoris : 

tu mihi, siqua fides, cura perennis eris ; 
tecum, quos dederint annos mihi fila sororum, 

uiuere contingat, te moriente mori ; 
te mihi materiem felicem in carmina praebe : 

prouenient causa carmina digna sua. 
carmine nomen habent exterrita cornibus lo 

et quam fluminea lusit adulter aue 
quaeque super pontum simulate uecta iuuenco 

uirginea tenuit cornua uara manu : 
nos quoque per totum pariter cantabimur orbem, 

iunctaque semper erunt nomina nostra tuis. 

212. Cruel 'Dawn 

I AM super oceanum uenit a seniore marito 
flaua pruinoso quae uehit axe diem, 
quo properas, Aurora ? mane ! sic Memnonis umbris 

annua sollemni caede parentet auis ! 
nunc iuuat in teneris dominae iacuisse lacertis ; 

si quando, lateri nunc bene iuncta meost. 
nunc etiam somni pingues et frigidus aer, 

et liquidum tenui gutture cantat auis. 
quo properas, ingrata uiris, ingrata puellis ? 

roscida purpurea supprime lora manu ! 
ante tuos ortus melius sua sidera seruat 

nauita nee media nescius errat aqua; 
te surgit quamuis lassus ueniente uiator, 

et miles saeuas aptat ad arma man us ; 
246 



p. OVIDIVS NASO 

prima bidente uides oneratos arua colentis, 

prima uocas tardos sub iuga panda boues ; 
tu pueros somno fraudas tradisque magistris, 

ut subeant tenerae uerbera saeua manus, 
atque eadem sponsum inuitos ante atria mittis, 

unius ut uerbi grandia damna ferant ; 
nee tu consulto, nee tu iucunda diserto : 

cogitur ad litis surgere uterque nouas ; 
tu, cum feminei possint cessare labores, 

lanificam reuocas ad sua pensa manum. 
omnia perpeterer ; sed surgere mane puellas, 

quis, nisi cui non est ulla puella, ferat ? 
optaui quotiens, ne Nox tibi cedere uellet, 

ne fugerent uultus sidera mota tuos ; 
optaui quotiens, aut uentus frangeret axem, 

aut caderet spissa nube retentus equus ! 
inuida, quo properas ? quod erat tibi filius ater, 

materni fuerit pectoris ille color ? 
Tithono uellem de te narrare liceret ; 

femina non caelo turpior ulla foret ; 
ilium dum refugis, longo quia grandior aeuo, 

surgis ad inuisas a sene mane rotas ; 
at si, quem mauis, Cephalum conplexa teneres, 

clamares : ' lente currite, Noctis equi ! ' 
cur ego plectar amans, si uir tibi marcet ab annis ? 

num me nupsisti conciliante seni ? 
adspice, quot somnos iuueni donarit amato 

Luna ! neque illius forma secunda tuae. 
ipse deum genitor, ne te tam saepe uideret, 

commisit noctis in sua uota duas. 
iurgia finieram ; scires audisse : rubebat ; 

nee tamen adsueto tardius orta dies. 



247 



p. OVIDIVS NASO 



21 s- The Loves of Rivers 

AMNIS harundinibus limosas obslte ripas, 
l\ ad dominam propero : siste jDarumper aquas ! 
nee tibi sunt pontes nee quae sine remigis actu 

concaua traiecto cumba rudente uehat. 
paruus eras, memini, nee te transire refugi, 

summaque ulx talos contigit unda meos ; 
nunc ruis adposlto niuibus de monte solutis 

et turpi erassas gurgite uoluis aquas, 
quid properasse iuuat, quid parca dedisse quieti 

tempora, quid nocti conseruisse diem, 
si tamen his standumst, si non datur artibus ullis 

ulterior nostro ripa premenda pedi ? 
nunc ego, quas habuit pinnas Danaeius heros, 

terribili densum cum tulit angue caput, 
nunc opto currum, de quo Cerealia primum 

semina uenerunt in rude missa solum, 
prodigiosa loquor, ueterum mendacia uatum, 

nee tulit haee umquam nee feret ulla dies ; 
tu potius, ripis effuse eapacibus amnis, 

(sic aeternus eas !) labere fine tuo ! 
non eris inuidiae, torrens, mihi crede, ferendae, 

si dicar per te forte retentus amans. 
flumina deberent iuuenes in amore iuuare ; 

flumina senserunt ipsa quid esset amor : 
Inachus in Melie Bithynide pallidus isse 

dicitur et gelidis incaluisse uadis ; 
nondum Troia fuit lustris obsessa duobus, 

cum rapuit uultus, Xanthe, Neaera tuos. 
quid ? non Alpheon diuersis currere terris 

uirginis Arcadiae certus adegit amor ? 
248 



p. OVIDIVS NASO 

te quoque promissam Xutho, Peneie, Creusam 

Phthiotum terris occuluisse ferunt. 
quid referam Asopon, quern cepit Martia Thcbe, 

natarum Thebe quinque futura parens ? 
cornua si tua nunc ubi sint, Acheloe, requiram, 

Herculis irata fracta querere manu ; 
nee tanti Calydon nee tota Aetolia tanti, 

una tamen tanti Deianira fuit. 
ille fluens diues septena per ostia Nilus, 

qui patriam tantae tarn bene eelat aquae, 
fertur in Euanthe collectam Inopide flammam 

uincere gurgitibus non potuisse suis ; 
siccus ut amplecti Salmonida posset Enipeus, 

cedere iussit aquam : iussa recessit aqua, 
nee te praetereo, qui per eaua saxa uolutans 

Tiburis Argei pomifera arua rigas, 
Ilia cui plaeuit, quamuis erat horrida eultu, 

ungue notata comas, ungue notata genas : 
ilia gemens patruique nefas delictaque Martis 

errabat nudo per loca sola pede ; 
banc Anien rapidis animosus uidit ab undis 

glaucaque de mediis sustulit era uadis 
atque ita ' quid nostras * dixit ' teris anxia ripas, 

Ilia, ab Idaeo Laumedonte genus ? 
quo cultus abiere tui ? quid sola uagaris, 

uitta nee euinctas inpedit alba comas ? 
quid fles et madidos lacrimis corrumpis occllos 

pectoraque insana plangis aperta manu ? 
ille habet et siliees et uiuum in pectore ferrum, 

qui tenero lacrimas lentus in ore uidet. 
Ilia, pone metus ! tibi regia nostra patebit, 

teque colent amnes : Ilia, pone metus ! 
tu centum aut pluris inter dominabere nymphas : 

nam centum aut plures flumina nostra tenent ; 

349 



p. OVIDIVS NASO 

ne me sperne, precor, tantum, Troiana propago : 

munera promissis uberiora feres/ 
dixeiat ; ilia oculos in humum deiecta modestos 

spargebat teneros flebilis imbre sinus ; 
ter molita fugam ter ad altas restitit undas 

currendi uiris eripiente metu ; 
sera tamen scindens inimico pollice crinem 

edidit indignos ore tremente sonos : 
'o utinam mea lecta forent patrioque sepulcro 

condita, cum poterant uirginis ossa legi ! 
cur, modo Vestalis, taedas inuitor ad ullas 

turpis et Iliacis iniitianda focis ? 
quid moror et digitis designer adultera uulgi : 

desint famosus quae notet ora pudor ! ' 
hactenus, et uestem tumidis praetendit ocellis 

atque ita se in rapidas perdita misit aquas : 
supposuisse manus ad pectora lubricus amnis 

dicitur et socii iura dedisse tori, 
te quoque credibilest aliqua caluisse puella ; 

sed nemora et siluae crimina uestra tegunt. 
dum loquor, increscis latis spatiosior undis, 

nee capit admissas alueus altus aquas : 
quid mecum, furiose, tibi ? quid mutua differs 

gaudia ? quid coeptum, rustice, rumpis iter ? 
quid, si legitimum flueres, si nobile flumen, 

si tibi per terras maxima fama foret ? 
nomen habes nullum, riuis collecte caducis, 

nee tibi sunt fontes nee tibi certa domus ; 
fontis habes instar pluuiamque niuisque solutas, 

quas tibi diuitias pigra ministrat hiemps ; 
aut lutulentus agis brumali tempore eursus, 

aut premis arentem puluerulentus humum : 
quis te tum potuit sitiens haurire uiator ? 

quis dixit grata uoce * perennis eas ' ? 
250 



p. 0V1DIV8 NASO 

damnosus pecori curris, damnosior agris ; 

forsitan haec alios, me mea damna mouent. 
huic ego uae ! demens narrabam fluminum amores ! 

iactasse indigne nomina tanta pudet ; 
nescio quem hunc spectans Acheloon et Inachon amnem 

et potui nomen, Nile, referre tuum ! 
at tibi pro meritis, opto, non candide torrens, 

sint rapldi soles siccaque semper hiemps ! 



2/4. Farewell to Love-poetry 

QVAERE nouum uatem, tenerorum mater Amorum 
raditur his elegis ultima meta meis ; 
quos ego conposui, Paeligni ruris alumnus 

(nee me deliciae dedecuere meae), 
siquid id est, usque a proauis uetus ordinis heres, 

non modo militiae turbine factus eques. 
Mantua Vergilio, gaudet Verona Catullo ; 

Paelignae dicar gloria gentis ego, 
quam sua libertas ad honesta coegerat arma, 

cum timuit socias anxia Roma manus. 
atque aliquis spectans hospes Sulmonis aquosi 

moenia, quae campi iugera pauca tenent, 
' quae tantum ' dicat ' potuistis ferre poetam, 

quantulacumque estis, uos ego magna uoco \ 
culte puer puerique parens Amathusia culti, 

aurea de campo uellite signa meo ! 
corniger increpuit thyrso grauiore Lyaeus : 

pulsandast magnis area maior equis. 
inbelles elegi, genialis Musa, ualete, 

post mea mansurum fata superstes opus ! 

2SJ 



p. OVIDIVS NASO 



21^. The 'Dead Tarrot 

PSITTACVS, Eois imitatrix ales ab Indis, 
occidit : exsequias ite frequenter, aues ; 
ite, piae uolucres, et plangite pectora pinnis 

et rigldo teneras ungue notate genas ; 
horrida pro maestis lanietur pluma capillis, 

pro longa resonent cornea rostra tuba ! 
quod scelus Ismarii quereris, Philomela, tyranni, 

expletast annis ista querela suis ; 
alitis in rarae miserum deuertere funus : 

magna, sed antiquast causa doloris Itys. 
omnes, quae liquido libratis in aere cursus, 

tu tamen ante alios, turtur amice, dole ! 
plena fuit uobis omni concordia uita, 

et stetit ad linem longa tenaxque fides : 
quod fuit Argolico iuuenis Phoceus Orestae, 

hoc tibi, dum licuit, psittace, turtur erat. 
quid tamen ista fides, quid rari forma coloris, 

quid uox mutandis ingeniosa sonis, 
quid iuuat, ut datus es, nostrae placuisse puellae ? 

infelix, auium gloria, nempe iaces ! 
tu poteras fragilis pinnis hebetare smaragdos 

tincta gerens rubro Punica rostra croco. 
non fuit in terris uocum simulantior ales : 

reddebas blaeso tam bene uerba sono ! 
raptus es inuidia ; non tu fera bella mouebas ; 

garrulus et placidae pacis amator eras, 
ecce, coturnices inter sua proelia uiuunt, 

forsitan et fiant inde frequenter anus, 
plenus eras minimo nee prae sermonis amore 

in multos poteras ora uacare cibos ; 
25a 



p. OVIDIVS NASO 

nux erat esca tibi causaeque papauera somni. 

pellebatque sitim simplicis umor aquae, 
uiuit edax uultur ducensque per aera gyros 

miluus et pluuiae graculus auctor aquae ; 
uiuit et armiferae cornix inuisa Mineruae, 

ilia quidem saeclis uix moritura nouem ; 
occidit ilia loquax humanae uocis imago, 

psittacus, extremo munus ab orbe datum ! 
optima prima fere manibus rapiuntur auaris, 

inplentur numeris deteriora suis : 
tristia Phylacidae Thersites funera uidit, 

iamque cinis uiuis fratribus Hector erat. 
quid referam timidae pro te pia uota puellae, 

uota procelloso per mare rapta Noto ? 
septima lux uenit non exhibitura sequentem 

(et stabat uacuo iam tibi Parca colo), 
nee tamen ignauo stupuerunt uerba palato : 

clamauit moriens lingua ' Corinna, uale ! ' 
colle sub Elysio nigra nemus ilice frondet, 

udaque perpetuo gramine terra uiret : 
sique fides dubiis, uolucrum locus ille piarum 

dicitur, obscenae quo prohibentur aucs ; 
illic innocui late pascuntur olcres 

et uiuax phoenix, unica semper auis ; 
explicat ipsa suas ales Tunonia pinnas, 

oscula dat cupido blanda columba mari. 
psittacus has inter nemorali sede receptus 

conuertit uolucris in sua uerba pias. 
ossa tegit tumulus, tumulus pro corpore magnus, 

quo lapis exiguus par sibi carmen habet : 
' colligor ex ipso dominae placuisse sepulcro ; 

ora fuere mihi plus aue docta loqui.' 



253 



p. OVIDIVS NASO 



21 6, Thy His to T)emophoon 

HOSPITA, Demophoon, tua tc Rhodopeia Phyllis 
ultra promissum tempus abesse queror, 
cornua cum lunae pleno semel orbe coissent, 

litoribus nostris ancora pacta tuast : 
luna quater latuit, toto quater orbe recreuit, 

nee uehit Actaeas Sithonis unda ratis. 
tempora si numeres, quae nos numeramus amantes, 

non uenit ante suam nostra querela diem ; 
spes quoque lenta fuit : tardc, quae credita laedunt, 

credimus ! inuitus nunc et amore noces. 
saepe fui mendax pro te mihi, saepe notaui 

alba procellosos uela referre notos ; 
Thesea deuoui, quia te dimittere nollet : 

nee tenuit cursus forsitan ille tuos ; 
interdum timui, ne, dum uada tendis ad Hcbri, 

mersa foret cana naufraga puppis aqua ; 
saepe deos adiens, ut tu, scelerate, ualeres, 

cum prece turicremis sum uenerata sacris ; 
saepe, uidens uentos caelo pelagoque fauentis, 

ipsa mihi dixi ' si ualet ille, uenit ' ; 
denique fidus amor, quidquid properantibus obstat, 

finxit, et ad causas ingeniosa fui. 
at tu lentus abes, nee te iurata reducunt 

numina, nee nostro motus amore redis. 
Demophoon, uentis et uerba et uela dedisti : 

uela queror reditu, uerba carere fide, 
die mihi, quid feci, nisi non sapienter amaui r 

crimine te potui demeruisse meo. 
unum in me scclus est, quod te, scelerate, recepi, 

sed scelus hoc meriti pondus et instar habet. 
254 



p. OVIDIVS NASO 

iura, fides ubi nunc commissaque dextera dextrae, 

quiqiie erat in falso plurimus ore deus ? 
promissus socios ubi nunc Hymenaeus in annos, 

qui mihi coniugii sponsor et obses erat ? 
per mare, quod totum uentis agitatur et undis, 

per quod saepe ieras, per quod iturus eras, 
perque tuum mihi iurasti, nisi fictus et illest, 

concita qui uentis aequora mulcet, auum, 
per Venerem nimiumque mihi facientia tela, 

altera tela arcus, altera tela facis, 
lunonemque, toris quae praesidet alma maritis, 

et per taediferae mystica sacra deae : 
si de tot laesis sua numina quisque deorum 

uindicet, in poenas non satis unus eris. 
at laceras etiam puppis furiosa refeci, 

ut, qua desererer, firma carina foret, 
remigiumque dedi, quod me fugiturus haberes : 

heu ! patior telis uulnera facta meis ! 
credidimus blandis, quorum tibi copia, uerbis, 

credidimus generi nominibusque tuis, 
credidimus lacrimis : an et hae simulare docentur ? 

hae quoque habcnt artis, quaque iubentur, eunt ? 
dis quoque credidimus. quo iam tot pignora nobis ? 

parte satis potui qualibet inde capi. 
nee moueor, quod te iuui portuque locoque : 

(debuit haec meriti summa fuisse mei !) 
turpiter hospitium lecto cumulasse iugali 

paenitet et lateri conseruisse latus. 
quae fuit ante illam, mallem suprema fuisset 

nox mihi, dum potui Phyllis honesta mori. 
speraui melius, quia me meruisse putaui : 

quaecumque ex merito spes uenit, aequa uenit. 
fallere credentem non est operosa puellam 

gloria : simplicitas digna fauore fuit. 

255 



p. OVIDIVS NASO 

sum decepta tuis et amans et femina uerbis : 

di faciant, laudis summa sit ista tuae, 
inter et Aegidas, media statuaris in urbe, 

magnificus titulis stet pater ante suis ; 
cum fuerit Sciron lectus toruusque Procrustes 

et Sinis et tauri mixtaque forma uiri 
et domitae bello Thebae fusique bimembres 

et pulsata nigri regia caeca die, 
hoc tua post illos titulo signetur imago : 

'hie est, cuius amans hospita capta dolost.* 
de tanta rerum turba factisque parentis 

sedit in ingenio Cressa relicta tuo ; 
quod solum excusat, solum miraris in illo 

heredem patriae, perfide, fraudis agis. 
ilia (nee inuideo) fruitur meliore marito 

inque capistratis tigribus alta sedet, 
at mea despecti fugiunt conubia Thraces, 
quod ferar externum praeposuisse meis, 
atque aliquis ' iam nunc doctas eat * inquit ' Athenas 

armiferam Thracen qui regat, alter erit. 
exitus acta probat '. careat successibus, opto, 

quisquis ab euentu facta notanda putat ; 
at si nostra tuo spumescant aequora remo, 

iam mihi, iam dicar consuluisse meis. 
sed neque consului, nee te mea regia tanget 

fessaque Bistonia membra lauabis aqua, 
ilia meis oculis species abeuntis inhaeret, 

cum premeret portus classis itura meos : 
ausus es ampleeti colloque infusus amantis 
oscula per longas iungere pressa moras, 
cumque tuis laciimis lacrimas confundere nostras, 

quodque foret uelis aura secunda, queri, 
et mihi discedens suprema dicere uoce : 

' Phylli, fae exspectes Demophoonta tuum ! ' 
256 



p. OVIDIVS NASO 

exspectem, qui me numquam uisurus abisti ? 

exspectem pelago uela negata meo ? 
et tamen exspecto, redeas modo serus amanti, 

ut tua sit solo tempore lapsa fides ! 
quid precor infelix ? te iam tenet altera coniunx 

forsitan et, nobis qui male fauit, Amor, 
atque tibi excidimus : nullani, puto, Pliyllida nosti ; 

ei mihi, si, quae sim Phyllis et unde, rogas, 
quae tibi, Demophoon, longis erroribus acto 

Threicios portus hospitiumque dedi, 
cuius opes auxere meae, cui diues egenti 

munera multa dedi, multa datura fui ; 
quae tibi subieci latissima regna Lycurgi, 

nomine femineo uix satis aj^ta regi, 
qua patet umbrosum Rhodope glacialis ad Haemum, 

et sacer admissas exigit Hebrus aquas, 
cui mea uirginitas auibus libata sinistris 

castaque fallaci zona recincta manu ! 
pronuba Tisiphone thalamis ululauit in iliis, 

et cecinit maestum deuia carmen auis ; 
adfuit Allecto breuibus torquata colubris, 

suntque sepulcrali lumina mota face, 
maesta tamen scopulos fruticosaque litora caico; 

quaque patent oculis litora lata meis, 
siue die laxatur humus, seu frigida lucent 

sidera, prospicio, quis freta uentus agat, 
et qua'ecumque procul uenientia lintea uidi, 

protinus ilia meos auguror esse deos ; 
in freta procurro, uix me retinentibus undis, 

mobile qua primas porrigit aequor aquas; 
quo magis accedunt, minus et minus utilis adsto : 

linquor et ancillis excipienda cade, 
est sinus, adductos modice falcatus in arcus ; 

ultima praerupta cornua mole rigent : 
1444 K 257 



p. OVIDIVS NASO 

hinc mihi suppositas Inmittere corpus in undas 

mens fuit et, quoniam fallere pergis, erit. 
ad tua me fluctus proiectam litora portent, 

occurramque oculis intumulata tuis, 
duriti'a ferrum ut superes adamantaque teque, 

' non tibi sic ' dices ' Phylli, sequendus eram '. 
saepe uenenorum sitis est mihi, saepe cruenta 

traiectam gladio morte perire iuuat ; 
colla quoque, infidis quia se nectenda lacertis 

praebuerunt, laqueis inplicuisse iuuat. 
Stat nece matura tenerum pensare pudorem ; 

in necis electu parua futura morast. 
inscribere meo causa inuidiosa sepulcro ; 

aut hoc aut simili carmine notus eris : 
' Phyllida Demophoon leto dedit hospes amantem 

ille necis causam praebuit, ipsa manum/ 



2/7. Elegy on the 'Death ofTibullus 

MEMNONA si mater, mater plorault Achilleni, 
et tangunt magnas tristia fata deas, 
flebilis indignos, Elegea, solue capillos I 

a ! nimis ex uero nunc tibi nomen erit : 
ille tui uates operis, tua fama, Tibullus 

ardet in exstructo, corpus inane, rogo. 
ecce, puer Veneris fert euersamque pharetram 

et fractos arcus et sine luce facem ; 
adspice, demissis ut eat miserabilis alis 

pectoraque infesta tundat aperta manu ; 
excipiunt lacrimas sparsi per colla capilli, 

oraque singultu concutiente sonant : 
fratris in Aeneae sic ilium funere dicunt 

egressum tectis, pulcher lule, tuis ; 



p. OVIDIVS NASO 

nee minus est confusa Venus moriente Tibullo 

quani iuiieni rupit cum ferus inguen apcr. 
at sacri uates et diuum cura uocamur ; 

sunt etiam qui nos numen habere putent. 
scilicet omne sacrum mors inportuna profanat, 

omnibus obscuras inicit ilia manus ! 
quid pater Ismario, quid mater, profuit Orphco ? 

carmine quid uictas obstipuisse feras ? 
' aelinon * in siluis idem pater ' aelinon ! ' altis 

dicitur inuita concinuisse lyra ; 
adice Maeoniden, a quo ceu fonte perenni 

uatum Pieriis ora rigantur aquis ; 
hunc quoque summa dies nigro submersit Auerno. 

defugiunt auidos carmina sola rogos : 
durat, opus uatum, Troiani fama laboris 

tardaque nocturno tela retexta dolo, 
sic Nemesis longum, sic Delia nomen habebunt, 

altera cura recens, altera primus amor, 
quid uos sacra iuuant ? quid nunc Aegyptia prosunt 

sistra ? quid in uacuo secubuisse toro ? 
cum rapiunt mala fata bonos (ignoscite fasso!), 

sollicitor nullos esse putare deos. 
uiuepius: moriere ; pius cole sacra : colentcm 

mors grauis a templis in caua busta trahet ; 
carminibus confide bonis : iacet, ecce, Tibullus ; 

uix manet e toto parua quod urna capit. 
tene, sacer uates, flammae rapuere rogales 

pectoribus pasci nee timuere tuis ? 
aurea sanctorum potuissent templa dcorum- 

urere, quae tantum sustinuere nefas. 
auertit uultus Erycis quae possidet arces : 

sunt quoque qui lacrimas continuisse negant. 
sed tamen hoc melius quam si Phaeacia tellus 

ignotum uili supposuisset humo : 

259 



p. OVIDIVS NASO 

liinc certe graindos fugientis pressit ocellos 

mater et in cineres ultima dona tulit ; 
hinc soror in partem misera cum matre doloris 

uenit inornatas dilaniata comas, 
cumque tuis sua iunxerunt Nemesisque priorque 

oscula nee solos destituere logos. 
Delia descendens 'felicius' inquit 'amata 

sum tibi : uixisti, dum tuus ignis eram '. 
cui Nemesis ' quid ' ait ' tibi sunt mea damna dolori ? 

me tenuit moriens deficiente manu \ 
si tamen e nobis aliquid nisi nomen et umbra 

restat. in Elysia ualle Tibullus erit : 
obuius huic uenias hedera iuuenalia cinctus 

tempora cum Caluo, docte Catulle, tuo ; 
tu quoque, si falsumst temerati crimen amici, 

sanguinis atque animae prodige Galle tuae. 
his comes umbra tuast ; siquast modo corporis umbra, 

auxisti numeros, culte TibuUe, pios. 
ossa quieta, precor, tuta requiescite in urna, 

et sit humus cineri non onerosa tuo ! 



7^. c/f Friend in Need 

OMIHI post nullos umquam memorande sodalis, 
O cui praecipue sors mea uisa sua est, 
attonitum qui me, memini, carissime, primus 

ausus es adioquio sustinuisse tuo, 
qui mihi consilium uiuendi mite dedisti, 

cum foret in misero pectore mortis amor, 
scis bene, cui dicam, positis pro nomine signis, 

officium nee te fallit, amice, tuum. 
haee mihi semper erunt imis infixa medullis, 

perpetuusque animae debitor huius ero, 

264> 



p. OVIDIVS NASO 

spiritus et uacuas prius hie tenuandus in auras 

ibit, et In tepido deserct ossa rogo, 
quam subeant animo merit orum obliuia nostro, 

et longa pietas excidat ista die. 
di tibi sint faciles, tibi di nullius egenteni 

fortunam praestent dissimilemque nieae. 
si tamen haec nauis uento ferretur amico, 

ignoraretur forsitan ista fides. 
Thesca Perithous non tarn senslsset amicum, 

si non infernas uiuus adisset aquas, 
ut foret exemplum ueri Phoceus amoris, 

fecerunt furiae, tristis Oresta, tuae. 
si non Euryalus Rutulos cecidisset in hostis, 

Hyrtacidae Nisi gloria nulla foret. 
scilicet ut fuluum spectatur in ignibus aurum, 

tempore sic dure est inspicienda fides, 
dum iuuat et uultu ridet Fortuna sereno, 

indelibatas cuncta sequuntur opes : 
at simul intonuit, fugiunt, nee noscitur ulli, 

agminibus comitum qui modo cinetus erat. 
atque haec, exemplis quondam collecta priorum, 

nunc mihi sunt propriis cognita uera malis. 
uix duo tresue mihi de tot superestis amici ; 

cetera Fortunae, non mea turba fuit. 
quo magisj o pauci, rebus succurrite laesis, 

et date naufragio litora tuta meo, 
neue metu falso nimium trepidate, timentes, 

hac offendatur ne pietate deus ! 
saepe fidem aduersis etiam laudauit in armis 

inque suis amat banc Caesar, in hoste probat. 
causa mea est melior, qui non contraria foui 

arma, sed banc merui simplicitate fugam. 
inuigiles igitur nostris pro casibus, oro, 

deminui siqua numinis ira potest. 

261 



p. OVIDIVS NASO 

scire meos casus siquls desiderat omnis, 

plus quam quod fieri res sinit ille petit, 
tot mala sum passus quot in aethere sidera lucent, 

paruaque quot siccus corpora puluis habet : 
multaque credibili tulimus maiora ratamque, 

quamuis acciderint, non habitura fidem. 
pars etiam quaedam mecum moriatur oportet, 

meque uelim possit dissimulante tegi. 
si uox infragilis, pectus mihi firmius acre, 

pluraque cum linguis pluribus ora forent, 
non tamen idcirco complecterer omnia uerbis, 

materia uiris exsuperante meas. 
pro duce Neritio docti mala nostra poetae 

scribite : Neritio nam mala plura tuli. 
ille breui spatio multis errauit in annis 

inter Dulichias Iliacasque domos : 
nos freta sideribus totis distantia mensos 

sors tulit in Geticos Sarmaticosque sinus, 
ille habuit fidamque manum sociosque fidelis : 

me profugum comites deseruere mei. 
ille suam laetus patriam uictorque petebat : 

•a patria fugi uictus et exsul ego. 
nee mihi Dulichium domus est Ithaceue Samosuc, 

poena quibus non est grandis abesse locis, 
sed quae de septem totum circumspicit orbem 

montibus, imperii Roma deumque locus, 
illi corpus erat durum patiensque laborum : 

inualidae uires ingenuaeque mihi. 
ille erat assidue saeuis agitatus in armis : 

adsuetus studiis mollibus ipse fui. 
me deus oppressit, nullo mala nostra leuante : 

bellatrix illi diua ferebat opem. 
cumque minor loue sit, tumidis qui regnat in undis, 

ilium Neptuni, me louis ira premit. 
26a 



p. OVIDIVS NASO 

adde, quod illius pars maxima ficta laborum, 
ponitur in nostris fabula nulla malis. 

denique quaesitos tetigit tamen ille penatis, 
quaeque diu petiit, contigit arua tamen : 

at mihi perpetuo patria tellure carendum est, 
ni fuerit laesi mollior ira dei. 



2/p, To <^aximus : on the 'Death 
of Celsus 

QVAE mihi de lapto tua uenit epistola Celso, 
protinus est lacrimis umida facta meis. 
quodque nefas dictu, fieri nee posse putaui, 

inuitis oculis littera lecta tua est. 
nee quicquam ad nostras peruenit acerbius auris 

ut sumus in Ponto, perueniatque, precor. 
ante meos oculos tamquam praesentis imago 

haeret, et exstinctum uiuere fingit amor, 
saepe refert animus lusus grauitate carentis, 

seria cum liquida saepe peracta fide, 
nulla tamen subeunt mihi tempora densius illis, 

quae uellem uitae summa fuisse meae, 
cum domus ingenti subito mea lapsa ruina 

concidit in domini procubuitque caput, 
adfuit ille mihi, cum me pars magna reliquit, 

Maxime ! fortunae nee fuit ipse comes, 
ilium ego non aliter flentem mea funera uidi, 

ponendus quam si frater in igne foret. 
haesit in amplexu consolatusque iacentem est, 

cumque meis lacrimis miscuit usque suas.. 
o ! quotiens uitae custos inuisus amarae 

continuit promptas in mea fata manus ! 
o ! quotiens dixit ' placabilis ira deorum est : 

uiue nee ignosci tu tibi posse nega \ 



p. OVIDIVS NASO 

uox tamen ilia fuit celeberrima, * respice, quantum 

debeat auxilium Maximus esse tibi. 
Maximus incunibet, quaque est pietate, rogabit, 

ne sit ad extremum Caesaris ira tenax : 
cumque suis fratris uiris adhibebit, et omnem, 

quo leuius doleas, experietur opem.' 
haec mihi uerba malae minuerunt taedia uitae. 

quae tu ne fuerint, Maxime, uana, caue. 
hue quoque uenturum mihi se iurare uolebat, 

non nisi te longae ius sibi dante uiae. 
nam tua non alio coluit penetralia ritu, 

terrarum dominos quam colis ipse deos. 
crede mihi, multos habeas cum dignus amicos, 

non fuit e multis quolibet ille minor, 
si mode non census nee clarum nomen auorum, 

sed probitas magnos ingeniumque facit. 
iure igitur lacrimas Celso libamus adempto, 

cum fugerem, uiuo quas dedit ille mihi : 
carmina iure damus raros testantia mores, 

ut tua uenturi nomina, Celse, legant. 
hoc est, quod possim Geticis tibi mittere ab aruis 

hoc solum est, istic quod liquet esse meum. 
funera non potui comitare, nee ungere corpus : 

atque tuis toto diuidor orbe rogis. 
qui potuit, quern tu pro numine uiuus habebas, 

praestitit officium Maximus omne tibi. 
ille tibi exsequias et magni funus honoris 

fecit, et in gelidos uersit amoma sinus, 
diluit et lacrimis maerens unguenta profusis, 

ossaque uicina condita texit humo. 
qui quoniam exstinctis quae debet, praestat amicis, 

et nos exstinctis adnumerare potest. 



264 



p. OVIDIVS NASO 



',20. Lines Written in Sick^iess 

HAEC mea, si casu miraris, epistula quare 
alterius digitis scripta sit : aeger eram. 
aeger in extremis ignoti partibus orbis, 

incertusque meae paene salutis eram. 
qucm mihi nunc animiim dira regione iacenti 

inter Sauromatas esse Getasque putes, 
nee caelum patior, nee aquis adsueuimus istis, 

terraque nescio quo non placet ipsa modo. 
non domus apta satis, non hie cibus utilis aegro, 

nullus Apollinea qui leuet arte malum, 
non qui soletur, non qui labentia tarde 

tempora narrando fallat, amicus adest. 
lassus in extremis iaceo populisque locisque, 

et subit adfecto nunc mihi quicquid abest. 
omnia cum subeant, uincis tamen omnia, coniunx, 

et plus in nostro pectore parte tenes. 
te loquor absentem, te uox mea nominat unam ; 

nulla uenit sine te nox mihi, nulla dies, 
quin etiam sic me dicunt aliena locutum, 

ut foret amenti nomen in ore tuum. 
si iam deficiam, suppressaque lingua palato 

uix instillato restituenda mero, 
nuntiet hue aliquis dominam uenissc, resurgam, 

spesque tui nobis causa uigoris erit. 
ergo ego sum dubius uitae, tu forsitan istic 

iucundum nostri nescia tempus agis ? 
non agis ; adfirmo. liquet hoc, carissima, nobis, 

tempus agi sine me non nisi triste tibi. 
si tamen inpleuit mea sors, quos debuit, annos, 

ct mihi uiuendi tam cito finis adest, 

K 3 26':, 



p. OVIDIVS NASO 

quantum erat, o magni, morituro parcere, diui, 

ut saltern patiia contumularer hiimo ? 
uel poena in tempus mortis dilata fuisset, 

uel praecepisset mors properata fugam. 
integer banc potui nuper bene reddere lucem j 

exsul ut occiderem, nunc mihi uita data est. 
tam procul ignotis igitur moriemur in oris, 

et fient ipso tristia fata loco ; 
nee mea consueto languescent corpora lecto, 

depositum nee me qui fleat, ullus erit ; 
nee dominae lacrimis in nostra cadentibus ora 

accedent animae tempora parua meae ; 
nee mandata dabo, nee cum clamore supremo 

labentis oculos condet amica manus, 
sed sine funeribus caput hoc, sine honore sepulcri 

indeploratum barbara terra teget ! 
ecquid, ubi audieris, tota turbabere mente, 

et feries pauida pectora fid a manu ? 
ecquid, in has frustra tendens tua brachia partis, 

clamabis miseri nomen inane uiri ? 
parce tamen lacerare genas, nee scinde capillos : 

non tibi nunc primum, lux mea, raptus ero. 
cum patriam amisi, tunc me periisse putato : 

et prior et grauior mors fuit ilia mihi. 
nunc, si forte potes, — sed non potes, optima coniunx- 

finitis gaude tot mihi morte malis. 
quod potes, extenua forti mala corde ferendo, 

ad quae iam pridem non rude pectus habes. 
atque utinam pereant animae cum corpore nostrae, 

effugiatque auidos pars mihi nulla rogos. 
nam si morte carens uacua uolat altus in aura 

spiritus, et Samii sunt rata dicta senis, 
inter Sarmaticas Romana uagabitur umbras, 

perque feros manis hospita semper erit ; 
266 



p. OVIDIVS NASO 

ossa tamen facito parua referantur in urna : 

sic ego non etiam mortuus exsul ero. 
non uetat hoc quisquam : fratrem Tiiebana peremptum * 

supposuit tumulo rege uetante soror. 
atque ea cum foliis et amomi puluere misce, 

inque suburbano condita pone solo ; 
quosque leg<it uersus oculo properante uiator, 

grandibus in tituli marmore caede notis : 

HIC . EGO . QVI . lACEO . TENERORVM . LVSOR . AMORVM 

INGENIO . PERU . NASO . POETA . MEO. 
AT . TIBI . QVI . TRANSIS . NE . SIT . GRAVE . QVISQVIS . 
AMASTI 

DICERE . NASONIS . MOLLITER . OSSA . CVBENT. 

hoc satis in titiilo est. etenim malora libelli 

et diuturna niagis sunt monimenta mihi, 
quos ego confido, quamuis nocuere, daturos 

nomen et auctori tempora longa suo. 
tu tamen exstincto feralia munera semper 

deque tuis lacrimis umida serta date, 
quamuis in cineres corpus mutauerit ignis, 

sentiet officium maesta fauilla pium. 
scribere plura libet. sed uox mihi fessa loquendo 

dictandi uiris siccaque lingua negat. 
accipe supremo dictum mihi forsitan ore, 

quod, tibi qui mittit, non habet ipse, uale ! 



221. The Im7nortality of Toetry 

QVID mihi, Liuor edax, ignauos obicis annos, 
ingeniique uocas carmen inertis opus ; 
non me more patrum, dum strenua sustinet aetas, 
praemia militiae puluerulenta sequi 

267 



p. OVIDIVS NASO 

nee me uerbosas leges ediscere nee me 

ingrato uocem prostituisse foro ? 
inortalest, quod quaeris, opus ; mihi fama perennis 

quaeritur, in toto semper ut orbe canar. 
uiuet Maeonides, Tenedos dum stabit et Ide, 

dum rapidas Simois in mare uoluet aquas ; 
uiuet et Ascraeus, dum mustis uua tumebit, 

dum cadet ineurua falce resecta Ceres ; 
Battiades semper toto cantabitur orbe : 

quamuis ingenio non ualet, arte ualet ; 
nulla Sophoeleo ueniet iactura cothurno ; 

cum sole et luna semper Aratus erit ; 
dum fallax seruus, durus pater, inproba lena 

uiuent et meretrix blanda, Menandros erit ; 
Ennius arte carens animosique Accius oris 

casumm nullo tempore nomen habent. 
Vanonem pi-imamque ratcm quae nesciet aetas, 

aureaque Aesonio terga petita duei ? 
carmina sublimis tunc sunt peritura Lucreti, 

exitio terras cum dabit una dies ; 
Tityrus et segetes Aeneiaque arma legentur, 

Roma triumph ati dum caput orbis erit ; 
donee erunt ignes areusque Cupidinis arma, 

discentur numeri, culte Tibulle, tui ; 
Gallus et Hesperiis et Gallus notus Eois, 

et sua cum Gallo nota Lycoris erit. 
ergo, cum silices, cum dens patientis aratri 

depereant aeuo, carmina morte carent: 
cedant carminibus reges regumque triumphi, 

cedat et auriferi ripa benigna Tagi ! 
uilia miretur uulgus ; mihi flauus Apollo 

pocula Castalia plena ministret aqua, 
sustineamque coma metuentem frigora myrtum 

atque ita sollicito multus amante legar ! 
268 



p. OVIDIVS NASO 

pascitur in uiuis Liuor, post fata quiescit, 
cum suus ex merito quemque tiietur honos, 

ergo etiani cum me supremus adederit ignis, 
uiuam, parsque mei multa superstes erit. 



ANONYMOUS 

circa lo A. D. Q), 

12. Rxordium to a Toem on the Sea 

TETHYA marmoreo fecundam pandere ponto 
et salis aequorea uiridantis mole cauernas 
quaeque sub aestifluis Thetis umida continet antris 
coeptanti, Venus alma, faue, quae, semina caeli 
parturiente salo, diuini germinis aestu 
spumea purpurei dum sanguinat unda profundi, 
nasceris e pelago, placido dea prosata mundo ! 
nam cum prima foret rebus natura ferundis 
in foedus conexa suum, ne staret inerti 
machina mole uacans, tibi primum candidus aether 
astrigeram fiiciem nitido gemmauit Olympo. 
te fecunda sinu tellus amplexa resedit 
ponderibus librata suis, elementaque iussa 
aeternas seruare uices. tu fetibus auges 
cuncta suis, totus pariter tibi parturit orbis. 
quare, diua, precor, quoniam tua munera paruo 
ausus calle sequor, uitreo de gurgite uultus 
dextera prome pios et numine laeta sereno 
Pierias age pande uias : da Nerea molli 
pacatum candere freto uotisque litata 
fac saltern primas pelagi libemus harenas. 



369 



TIBERIVS CLAVDIVS CAESAR 
GERMANICVS 

15 B. C.-19 A. D. 

22 J. From the Golden to the Iron r^ge 

VIRGINIS inde subest fades, cul plena sinistra 
fulget spica manu maturisque ardet aristis. 
quam te, diua, uocem ? tangunt mortalia si te 
carmina nee surdam praebes uencrantibus aiirem, 
exosa heu mortale genus, medio mihi cursu 
stabunt quadripedes et flexis laetus habenis 
teque tuumque canam terris uenerabile numcn. 

aurea pacati regeres cum saecula mundi, 
lustitia inuiolata malis, placidissima uirgo, 
siue ilia Astraei genus es, quern fama parentcm 
tradidit astrorum, seu uera intercidit aeuo 
ortus fama tui, mediis te laeta ferebas 
sublimis populis nee dedignata subire 
tecta hominum et puros sine crimine, diua, penatis, 
iura dabas cultuque nouo I'ude uulgus in omnis 
formabas uitae sinceris artibus usus. 
nondum uesanos rabies nudauerat ensis 
nee consanguineis fuerat discordia nota, 
ignotique maris cursus priuataque tellus 
grata satis, neque per dubios auidissima uentos 
spes procul amotas fabrieata naue petebat 
diuitias, fructusque dabat placata colono 
sponte sua tellus nee parui terminus agri 
praestabat dominis sine eo tutissima rura. 

at postquam argenti creuit deformior aetas, 
rarius inuisit maculatas fraudibus urbis 
270 



GERMANICVS 

seraque ab cxcelsis descendens montibus ore 
uelato tristisque genas abscondita rica, 
nulHusque larem, nullos adit ilia penatis. 
tantum cum trepidum uulgus coetusque notauit 
increpat * o patrum suboles oblita priorum, 
degeneres semper semperque habitura minores, 
quid me, cuius abit usus, per uota uocatis ? 
quaerenda est sedes nobis noua, saecula uestra 
Martibus indomitis tradam scelerique cruento '. 
haec efFata super montis abit alite cursu, 
attonitos linquens populos grauiora pauentis. 

aerea sed postquam proles terris data nee iam 
semina uirtutis uitiis demersa resistunt 
ferrique inuento mens est laetata metal lo 
polluit et taurus mensas adsuetus aratro, 
deseruit propere terras iustissima uirgo 
ct caeli est sortita locum, qua proximus illi 
tardus in occasum sequitur sua plaustra Bootes. 



224. ^t the To?nh of Hector 

MARTIA progenies, Hector, tcllure sub ima 
(fas audirc tamen si mea uerba tibi), 
respira, quoniam uindex tibi contigit heres, 

qui patriae famam proferat usque tuae. 
Ilios en surgit rursum inclita, gens colit illam 

te Marte inferior, Martis amica tamen. 
Myrmidonas periisse omnes die, Hector, Achilli, 
Thessaliam et magnis esse sub Aeneadis. 



«7i 



C. IVLIVS PHAEDRVS 

15B. C.-45A.D. 
22y. Socrates 

VVLGARE amici nomen, sed rara est fides, 
cum paruas aedis sibi fundasset Socrates 
(cuius non fugio mortem si famam adsequar, 
et cedo inuidiae, dummodo absoluar cinis), 
ex populo sic nescio quis, ut fieri solet ; 
' quaeso, tarn angustam talis uir ponis domum ? ' 
^utinam' inquit ' ueris hanc amicis impleam ! ' 

22^. Opportunity 

CVRSV uolucri pendens, cum nouacula, 
caluus, comosa fronte, nudo occipitio 
(quern si occuparis, teneas ; elapsum semel 
non ipse possit Tuppiter reprehendere), 
occasionem rerum significat breuem. 
effectus impediret ne segnis mora, 
finxere antiqui talem effigiem Temporis. 

227, Epilogue 

ADHVC supersunt multa quae possim loqui, 
XJL et copiosa abundat rerum uarietas ; 
sed temperatae suaues sunt argutiae, 
immodicae offendunt. quare, uir sanctissime, 
Particulo, chartis nomen uicturum meis, 
Latinis dum manebit pretium litteris, 
si non ingenium, certe breuitatem adproba, 
quae commendari tanto debet iustius, 
quanto poetae sunt molesti ualidius. 
273 



ANONYMOUS 

lO B. C.-J^O A. U. 

228. Toetry and Science 

{^Prologue to a Poem on Aetna) 

AVREA securi quis nescit saecula regis ? 
k cum domitis nemo Cererem iactaret in aruis 
uenturisque malas prohiberet fructibus herbas, 
annua sed saturae complerent horrea messes, 
ipse suo flueret Bacchus pede mellaque lentis 
penderent foliis et pingui Pallas oliuae, 
secretes amnis ageret cum gratia ruris ? 
non cessit cuiquam melius sua tempora nosse. 
ultima quis tacuit iuuenum certamina Colchos ? 
quis non Argolico defleuit Pergamon igni 
impositam et tristi natorum funere matrem 
auersumue diem sparsumue in semina dentem ? 
quis non periurae doluit mendacia pu])pis 
desertam uacuo Minoida litore questus, 
quicquid et antiquom iactata est fabula carmen ? 

fortius ignotas molimur pectore curas : 
qui tanto motus operi, quae causa perennis 
explicet in densum flammas et trudat ab imo 
ingenti sonitu molis et proxima quaeque 
ignibus irriguis urat — mens carminis haec est. 

principio ne quem capiat fallacia uatum 
sedis esse dei tumidisque e faucibus ignem 
Volcani mere et clausis resonare cauernis 
festinantis opus : non est tarn sordida diuis 
cura neque extremas ius est dimittere in artis 
sidera ; subducto regnant sublimia caelo 
ilia neque artificum curant tractare laborem. 

discrepat a prima facies haec altera uatum : 

273 



ANONYMOUS 

illis Cyclopas. memorant fornacibus usos, 
cum super incudem numerosa in uerbera fortes 
horrendum magno quaterent sub pondere fulmen 
armarentque louem : turpe est sine pignore carmen. 

proxima uiuaces Aetnaei uerticis ignis 
impia sollicitat Phlegraeis fabula castris. 
temptauere (nefas) olim detrudere mundo 
sidera captiuique louis transferre gigantes 
imperium et uicto leges imponere caelo. 
(his natura sua est aluo tenus, ima per orbis 
squameus intortos sinuat uestigia serpens.) 
construitur magnis ad proelia montibus agger : 
Pelion Ossa grauat, summus premit Ossan Olympus, 
iam coaceruatas nituntur scandere molis, 
impius et miles metuentia comminus astra 
prouocat, infestus cunctos ad proelia diuos 
])rouocat. admotis conterrita sidera signis, 
luppiter et caelo metuit dextramque corusca 
armatus flamma remouet caligine mundum. 
incursant u-asto primum clamore gigantes : 
hie magno tonat ore pater geminantque fauentes 
undique discordes comitum simul agmine uenti. 
densa per attonitas rumpuntur flumina nubis 
at que in bellandum quae cuique potentia diuom 
in commune uenit. iam patri dextera Pallas 
et Mars laeuos erat, iam cetera turba deorum, 
stant utrimque deae : ualidos tum luppiter ignis 
increpat et iacto proturbat fulmine montis. 
illinc disiectae uerterunt terga ruinae 
infertae diuis acies atque impius hostis 
praeceps cum castris agitur materque iacentis 
impellens natos. tunc pax est reddita mundo, 
tunc liber cessat ; uenit per sidera : caelum 



ANONYMOUS 

defenslque decus mundi nunc redditur astris. 
gurgite Trinacrio morientcm luppiter Aetna 
obruit Enceladon, uasto qui pondere montis 
aestuat et petulans exspirat faucibus ignem. 

haec est uentosae uolgata licentia famae. 
uatibus ingenium est : hinc audit nobile carmen, 
plurima pars scaenae rerum est fallacia : uates 
sub terris nigros uiderunt carmine manis 
atque inter cineres Ditis pallentia regna, 
mentiti uates Stygias undasque canisque. 
Ill Tityon poena strauere in iugera foedum ; 
sollicitant illi te circum, Tantale, cena 
sollicitantque siti ; Minos, tuaque, Aeace, in umbris 
iura canunt idemque rotant Ixionis orbem, — 
quicquid et interius falsi sibi conscia terra est. 
nee tu, terra, satis : speculantur numina diuom 
nee metuunt oculos alieno admittere caelo. 
norunt bella deum, norunt abscondita nobis 
coniugia et falsa quotiens sub imagine peccet, 
taurus in Europen, in Ledam candidus ales, 
luppiter, ut Danaae pretiosus fluxerit imber. 

debita cai'minibus libertas ista, sed omnis 
in uero mihi cura : canam, quo feruida motu 
aestuet Aetna nouosque rapax sibi con fe rat ignis. 

r2p. Trecatio Terrae 

DEA sancta Tellus, rerum naturae parens, 
quae cuncta generas et regeneras indidem, 
quae sola praestas tuam tutelam gentibus, 
caeli ac maris diua arbitra rerumque omnium, 
per quam silet natura et somnos concipit, 
itemque lucem reparas et noctem fugas : 
tu Ditis umbras tegis et inmensum chaos 
uentosque et imbris tempestatesque cohibes 

275 



ANONYMOUS 

et, cum libet, dimittis et misces freta 

fugasque solis et procellas concitas, 

itemque, cum uis, hilarem promittis diem. 

tu alimenta uitae tribuis perpetua fide, 

et, cum recesserit anima, in tete refugimus : 

ita, quidquid tribuis, in te cuncta recidunt. 

merito uocaris Magna tu Mater deum, 

pietate quia uicisti diuum numina ; 

tu es ilia uere gentium et diuum parens : 

sine qua nee moritur quicquam nee nasci potest : 

tu es Magna tuque diuum regina es, dea. 

te, diua, adoro tuumque ego numen inuoco, 

facilisque praestes hoc mihi quod te rogo ; 

referamque, diua, gratias merito tibi. 

fidem quaeso, exaudi, et faue coeptis meis ; 

hoc quod peto a te, diua, mihi praesta uolens. 

herbas, quascumque generat maiestas tua, 

salutis causa tribuis cunctis gentibus : 

hanc nunc mihi permittas medicinam tuam. 

ueniat medicina cum tuis uirtutibus : 

quidque ex his fecero, habeat euentum bonum, 

cuique easdem dedero quique easdem a me acceperlnt, 

sanos eosdem praestes. nunc, diua, hoc mihi 

maiestas praestet tua quod supplex postulo. 

2^0. circa 35 A. d. 

Epitaph of Homonoea and 
C^timetus 

TV qui secura procedis mente, parumper 
siste gradum, quaeso, uerbaque pauca lege, 
ilia ego quae claris fueram praelata puellis, 
hoc Homonoea breui condita sum tumulo, 
376 



ANONYMOUS 

cui formam Paphie, Charites tribuere decorem, 

quam Pallas cunctis artibus erudiit. 
nondum bis denos aetas mea uiderat annos, 

iniecere manus inuida fata mihi. 
nee pro me queror hoe, morte est mihi tristior ipsa 

maeror Atimeti eoniugis ille mei. 
' sit tibi terra leuis, mulier dignissima uita 

quaeque tuis olim perfruerere bonis/ 

Si pensare animas sinerent crudelia fata 

et posset redimi morte aliena salus, 
quantulacumque meae debentur tempora uitae, 

pensassem pro te, cara Homonoea, libens. 
at nunc quod possum, fugiam lucemque deosque, 

ut te matura per Styga morte sequar. 
' parce tuam, coniux, fletu quassare iuuentam 

fataque maerendo sollicitare mea. 
nil prosunt lacrimae nee possunt fata moueri. 

uiximus, hie omnis exitus unus habet. 
parce : ita non unquam similem experiare dolorem 

et faueant uotis numina cuncta tuis. 
quodque mihi eripuit mors inmatura iuuentae, 

id tibi uicturo proroget ulterius.' 



2j/. The Complaint of the Garden God 

QVID frustra quereris, colone, mecum 
quod quondam bene fructuosa malus 
autumnis sterilis duobus adstem ? 
non me praegrauat, ut putas, senectus, 
nee sum grandinc uerberata dura, 
nee gemmas modo germine exeuntis 
seri frigoris ustulauit aura, 



ANONYMOUS 

nee uenti pluuiaeue siccitasue, 

quod de se quererer, malum dederunt ; 

non sturnus mihi gracculusue raptor 

aut comix anus aut aquosus anser 

aut coruus nocuit siticulosus : 

sed quod carmina pessimi poetae 

ramis sustineo laboriosis. 



L. ANNAEVS SENECA 

4 B. C.-65 A. D. 

232. Time 

OMNIA tempus edax depascitur, omnia carpit, 
omnia sede mouet, nil sinit esse diu. 
flumina deficiunt, profugum mare litora siccant, 

subsidunt montes et iuga celsa ruunt. 
quid tam parua loquor ? moles pulcherrima caeli 

ardebit flammis tota repente suis. 
omnia mors poscit. lex est, non poena, perire : 
hie aliquo mundus tempore nullus erit. 



2^1, Corsica 

BARBARA praeruptis inelusa est Corsica saxis, 
horrida, desertis undique uasta loeis. 
non poma autumnus, segetes non edueat aestas 

canaque Palladio munere bruma caret, 
imbriferum nullo uer est laetabile fetu 

nullaque in infausto naseitur herba solo, 
non panis, non haustus aquae, non ultimus ignis : 
hie sola haee duo sunt, exsul et exsilium. 



L. ANNAEVS SENECA 



234. wfthens 

Q VIS Q VIS Cecropias hospes cognoscis Athenas, 
quae ueteris famae uix tibi signa dabunt, 
* hasne dei ' dices ' caelo petiere rclicto ? 
pugnaque partitis haec fuit ora deis ? ' 
idem Agamemnonias dices cum uideris arces : 

' heu uictrix uicta uastior urbe iacet ! ' 
hae sunt, quas merito quondam est mirata uetustas ; 
magnarum rerum magna sepulcra uides ! 



2is* Britahi 

VICTA prius nulH, nullo spectata triumpko 
inlibata tuos gens patet in titulos. 
fabula uisa diu medioque recondita ponto 
libera uictori quam cito colla dedit ! 



216. On the 'Death of Crispus 

ABLATVS mihi Crispus est amicus, 
ijLpro quo si pretium dari liceret, 
nostros diuiderem libenter annos. 
nunc pars optima me mei reliquit, 
Crispus, praesidium meum, uoluptas, 
pectus, deliciae : nihil sine illo 
laetum mens mea iam putabit esse, 
consumptus male debilisque uiuam : 
plus quam dimidium mei recessit. 

279 



L. ANNAEVS SENECA 

?J7. The Only Immortality 

I 

HA EC urbem circa stulti monumenta laboris 
quasque uides molis, Appia, marmoreas, 
pyramidasque ausas uiclnum attingere caelum, 

pyramidas, medio quas fugit umbra die, 
et Mausoleum, miserae solacia mortis, 

intulit externum quo Cleopatra uirum, 
concutiet sternetque dies, quoque altius exstat 

quodque opus, hoc illud carpet edetque magis. 
carmina sola carent fato mortemque repellunt : 

carminibus uiues semper, Homere, tuis. 



Nullum opus exsurgit quod non annosa uetustas 
expugnet, quod non uertat iniqua dies, 

tu licet extollas magnos ad sidera montis 
et Lydas aeques marmore pyramidas. 

ingenio mors nulla nocet, uacat undique tutum : 
inlaesum semper carmina nomen habent. 



25<?. The Last Tilgrimage 

QVANTVS incedit populus per urbis 
ad noui ludos auidus theatri, 
quantus Eleum ruit ad Tonantem, 
quinta cum sacrum reuocauit aestas ; 
quanta, cum longae redit hora nocti 
crescere et somnos cupiens quietos 
Libra Phoebeos tenet aequa currus, 
turba secretam Cererem frequentat 



L. ANNAEVS SENECA 

et citi tectis properant relictis 
Attici noctem celebrare mystae : 
tanta per campos agitur silentis 
turba ; pars tarda graditur senecta, 
tristis et longa satiata uita ; 
pars adhuc currit melioris aeui : 
uirgines nondum thalamis iugatae 
et coniis nondum positis ephebi 
matris et nomen modo doctus infans. 
his datum solis, minus ut timerent, 
igne praelato releuare noctem ; 
ceteri uadunt per opaca tristes. 
qualis est uobis animus, remota 
luce cum maestus sibi quisque sensit 
obrutum tota caput esse terra ? 
Stat chaos densum tenebraeque turpes 
et color noctis malus ac silentis 
otium mundi uacuaeque nubes. 

sera nos illo referat senectus : 
nemo ad id sero uenit, unde numquam, 
cum semel uenit, poterit reuerti ; 
quid iuuat durum properare fiitum ? 
omnis haec magnis uaga turba terris 
ibit ad manis facietque inerti 
uela Cocyto : tibi crescit omne, 
et quod occasus uidet et quod ortus. 
parce uenturis : tibi, mors, paramur. 
sis licet segnis, properamus ipsi : 
prima quae uitam dedit hora carpit. 



2S1 



A^ 



L. ANNAEVS SENECA. 

ijp. Fatal Beauty 

NCEPS forma bonum mortalibus, 
exigui donum breue temporis, 
ut uelox celeri pede laberis ! 
Non sic prata nouo uere decentia 
aestatis calidae despoHat uapor, 
saeuit solstitio cum medius dies 
et noctes breuibus praecipitant rotis 
languescunt folio et lilia pallido ; 
ut gratae capiti deliciunt comae 
et fulgor teneris qui radiat genis 
momento rapitur nullaque non dies 
formonsi spolium corporis abstulit. 
res est forma fugax : quis sapiens bono 
confidat fragili ? dum licet, utere. 
tempus te tacitum subruit, horaque 
semper praeterita deterior subit. 

Quid deserta petis ? tutior auiis 
non est forma locis : te nemore abdito 
cum Titan medium constituit diem, 
cingent turba licens Naides improbae, 
formonsos solitae claudere fontibus, 
et somnis facient insidias tuis 
Panas quae Dryades montiuagos petunt. 



v: 



2^0. 'Death has no Terror 

'ERVM est an timidos fabula decipit 
umbras corporibus uiuere conditis, 
cum coniunx oculis imposuit manum 
supremusque dies solibus obstitit 
et tristis cineres urna cohercuit ? 
282 



L. ANNAEVS SENECA 

non prodest anlmam tradere funeri, 
sed restat miseris uiucre longius ? 
an toti morimur nullaque pars manet 
nostri, cum profugo spiritus halitu 
immixtus nebuHs cessit in aera 
et nudum tetigit subdita fax latus ? 

Quicquid sol oriens, quicquid et occidens 
nouit, caeruleis Oceanus fretis 
quicquid bis ueniens et fugiens lauat, 
aetas Pegaseo corripiet gradu. 
quo bis sena uolant sidera turbine, 
quo cursu properat uoluere saecula 
astrorum dominus, quo })roperat modo 
obliquis Hecate currere fiexibus ; 
hoc omnes petimus fata nee amplius, 
iuratos superis qui tetigit lacus, 
usquam est ; ut calidis fumus ab ignibus 
uanescit, spatium per breue sordidus, 
ut nubis, grauidas quas modo uidimus, 
arctoi Boreae dissicit impetus ; 
sic hie, quo regimur, spiritus effluet. 
post mortem nihil est ipsaque mors nihil, 
uelocis spatii meta noutssima ; 
spem ponant auidi, solliciti metum : 
tempus nos auidum deuorat et chaos, 
mors indiuidua est, noxia corpori 
nee parcens animae : Taenara et aspero 
regnum sub domino limen et obsidens 
custos non facili Cerberus ostio 
rumores uacui uerbaque inania 
et par sollicito fabula somnio. 
quaeris quo iaceas post obitum loco ? 
quo non nata iacent. 



L. ANNAEVS SENECA 



24/. Hymeneal 

AD regum thalamos numine prospero 
£r\ qui caelum superi quique regunt fretum 
adsint cum populis rite fauentibus. 
primum sceptriferis colla Tonantibus 
taurus celsa ferat tergore candido ; 
Lucinam niuei femina corporis 
intemptata iugo placet et asperi 
Martis sanguineas quae cohibet manus, 
quae dat belligeris foedera gentibus 
et cornu retinet diuite copiam, 
donetur tenera mitior hostia. 
et tu, qui facibus legitimis ades, 
noctem discutiens auspice dextera 
hue incede gradu marcidus ebrio, 
praecingens roseo tempora uinculo. 
et tu quae, gemini praeuia temporis, 
tarde, Stella, redis semper amantibus : 
te matres, auide te cupiunt nurus 
quam primum radios spargere lucidos. 

Vincit uirgineus decor 
longe Cecropias nurus, 
et quas Taygeti iugis 
exercet iuuenum modo 
muris quod caret oppidum, 
et quas Aonius latex 
Alpheosque sacer lauat. 

si forma uelit aspici, 
cedent Aesonio duci 
284 



L. ANNAEVS SENECA 

proles fulminis improbi 
aptat qui iuga tigribus, 
nee non, qui tripodas mouet, 
frater uirginis asperae, 
cedet Castore cum suo 
Pollux caestibus aptior. 
sic, sic, caelicolae, precor, 
uincat femina coniuges, 
uir longe superet uiros. 

Haec cum femineo constitit in choro, 
unius facies praenitet omnibus, 
sic cum sole perit sidereus decor, 
et densi latitant Pleiadum greges 
cum Phoebe solidum lumine non suo 
orbem circuitis cornibus alligat. 
ostro sic niueus puniceo color 
perfusus rubuit, sic nitidum iubar 
pastor luce noua roscidus aspicit. 
ereptus thalamis Phasidis horridi, 
effrenae solitus pectora coniugis 
inuita trepidus prendcre dextera, 
felix Aeoliam corripe uirginem 
nunc primum soceris, sponse, uolentibus. 
concesso, iuuenes, ludite iurgio, 
hinc illinc, iuuenes, mittite carmina : 
rara est in dominos iusta licentia. 

Candida thyrsigeri proles generosa Lyaei, 
multifidam iam tempus erat succendere pinum : 
excute sollemnem digitis marcentibus ignem, 
festa dicax fundat conuicia fescenninus, 
soluat turba iocos — tacitis eat ilia tenebris, 
si qua peregrine nubit furtiua marito. 

22s 



L. ANNAEVS SENECA 



Q' 



242. The Lot of Kings 

|VrS uos exagitat furor, 
alternis dare sanguinem 
et sceptrum scelere aggredi ? 
nescitis, cupidi arcium, 
regnuni quo iaceat loco, 
regem non faciunt opes, 
non uestis Tyriae color, 
non frontis nota reglae, 
non auro nitidae trabes : 
rex est qui posuit metus 
et diri mala pectoris, 
quern non ambitio inpotens 
et numquam stabilis fauor 
uulgi praecipitis niouet, 
non quicquid fodit Occidens 
aut unda Tagus aurea 
claro deuehit alueo, 
non quicquid Libycis terit 
feruens area messibus, 
quern non concutiet cadens 
obliqui uia fulminis, 
non Eurus rapiens mare 
aut saeuo rabidus freto 
uentosi tumor Hadriae, 
quern non lancea militis, 
non strictus domuit chalybs, 
qui tuto positus loco 
infra se uidet omnia 
occurritque suo libens 
fato nee queritur mori. 
Reges conueniant licet 



L. ANNAEVS SENECA 

qui sparsos agitant Dahas, 
qui rubri uada litoris 
et gemmis mare lucidum 
late sanguineis tenent, 
aut qui Caspia fortibus 
recludunt iuga Sarmatis, 
certet Danuuii uadum 
audet qui pedes ingredi 
et (quocumque loco iacent) 
Seres uellere nobiles : 
nil ullis opus est equis, 
nil armis et inertibus 
talis quae procul ingerit 
Parthus, cum simulat fugas, 
admotis nihil est opus 
urbis sternere machinis, 
longe saxa rotantibus. 
mens regnum bona possidet. 
rex est qui metuet nihil, 
rex est qui cupiet nihil : 
hoc regnum sibi quisque dat. 

Stet quicumque uolet potens 
aulae culmine lubrico : 
me dulcis saturet quies ; 
obscuro positus loco 
leni perfruar otio, 
nullis notaque litibus 
aetas per taciturn fluat. 
sic cum transierint mei 
xiullo cum strepitu dies, 
plebeius moriar senex. 
illi mors grauis incubat 
qui, notus nimis omnibus, 
ignotus moritur sibi. 

387 



L. ANNAEVS SENECA 



24J. ^JMMtability 

NVLLA sors longa est : dolor ac uoluptas 
inuicem cedunt ; breuior uoluptas. 
ima permutat leuis hora summis : 
ille qui donat diadema fronti, 
quern genu nixae tremuere gentes, 
cuius ad nutum posuere bella 
Medus et Phoebi propioris Indus 
' et Dahae Parthis cquitem minati, 
anxius sceptrum tenet et mouentis 
cuncta diuinat metuitque casus 
mobilis rerum dubiumque tempus. 

Vos quibus rector maris atque terrae 
ius dedit magnum necis atque uitae, 
ponite inflatos tumidosque uultus : 
quicquid a uobis minor expauescit, 
maior hoc uobis dominus minatur ; 
omne sub regno grauiore regnum est, 
quem dies uidit ueniens superbum, 
hunc dies uidit fugiens iacentem. 

Nemo confidat nimium secundis, 
nemo desperet meliora lassis : 
miscet haec illis prohibensque Clotho 
stare Fortunam rotat omne fatum. 
nemo tam diuos habuit fauentis 
crastinum ut posset sibi polliceri : 
res deus nostras celeri citatas 
turbine uersat. 



L. ANNAEVS SENECA 



244. The Saying of Orpheus 



V 



'ERVM est quod cecinit sacer 
Thressae sub Rhodopes iugls 
aptans Pieriam chelyn 
Orpheus Calliopae genus, 
aeternum fieri nihil. 

lllius stetit ad modos 
torrentis rapidi fragor, 
oblitusque sequi fugam 
amisit Hquor impetum ; 
et dum fluminibus mora est, 
defecisse putant Geten 
Hebruni Bistones ultimi. 
aduexit uolucrem nemus 
et silua residens uenit ; 
aut si qua aera peruolat, 
auditis uaga cantibus 
ales deficiens cadit ; 
abrumpit scopulos Atlios 
Centauros obiter ferens, 
et iuxta Rhodope stetit 
laxata niue cantibus ; 
et quercuni fugiens suam 
ad uatem properat Dryas ; 
ad cantus ueniunt tuos 
ipsis cum latebris ferae, 
iuxtaque inpauidum pecus 
sedit Marmaricus leo 
nee dammae trepidant lupos 
et seri)ens latebras fugit. 

Quin per Taenarias foris 
1444 L 389 



.L. ANNAEVS SENECA 

manis cum tacitos adit 
maerentem feriens chelyn, 
cantu Tartara flebili 
ct tristis Erebi deos 
uidit nee timuit Stygis 
iuratos superis lacus. 
haesit non stabilis rota 
uicto languid a turbine, 
increuit Tityi iecur, 
dum cantus uolucris tenet ; 
et uinci lapis improbus 
et uatem uoluit sequi ; 
tunc primum Phrygius senex 
undis stantibus immemor 
excussit rabidam sitim 
nee pomis adhibet manus. 
auditum quoque nauita, 
inferni ratis aequoris 
nullo remigio uenit. 
sic cum uineeret inferos 
Orpheus carmine funditus, 
consumptos iterum deae 
supplent Eurydices colus ! 
sed dum respieit immemor 
nee eredens sibi redditam 
Orpheus Eurydieen sequi, 
cantus praemia perdidit : 
quae nata est iterum perit. 
tunc, solamina cantibus 
quaerens, flcbilibus modis 
haec Orpheus cecinit Getis : 

Leges in superos datas 
et qui tempora digerit 
390 



L. ANNAEVS SENECA 

quattuor praecipitis deus 
anni, disposuit uices : 
nulli non auidi coins 
Parcas stamina nectere : 
quod natum est, patitur mori. 

Vati credere Thracio 
deuictus iubet Hercules, 
iam, iam legibus obrutis 
mundo cum ucniet dies, 
australis polus obruet 
quicquid per Libyam iacet 
et sparsus Garamas tenet ; 
arctous polus obruet 
quicquid subiacet axibus 
et siccus Boreas ferit. 
amisso trepidus polo 
Titan excutiet diem, 
caeli regia concidens 
ortus atque obitus trahet 
atque omnis pariter deos 
perdet mors aliqua et chaos, 
et mors fata nouissima 
in se constituet sibi. 
quis mundum capiet locus ? 
discedet uia Tartari, 
fractis ut pateat polis ? 
an quod diuidit aethera 
a terris spatium sat est 
et mundi nimium malis ? 
qiiis tantum capiet nefas, 
fratrum quis superans locus 
pontum Tartara sidera 
regna unas capiet tria ? 



291 



L. IVNIVS MODERATVS COLVMELLA 

10-80 A. D. 

2^y. The Flowery Sprmg 

QVIN et odoratls messis iam floribus instat : 
iam iier puipureum, iam uersicoloribus anni 
fetibus alma parens pingi sua tempora gaudet. 
iam Phrygiae loti gemmantia lumina promunt 
et coniucntis oculos uiolaria soluunt, 
oscitat et leo et ingenuo confusa rubore 
uirgineas adaperta genas rosa praestat lionores 
caelitibus templisque Sabaeum miscet odorem. 
nunc uos Pegasidum comites Acheloidas oro 
Maenaliosquc choros Dryadum nymphasque Napaeas, 
quae colitis nemus Amphrysi, quae Thessala Tempe, 
quae iuga Cyllenes et opaci rura Lycaei 
antraque Castaliis semper rorantia guttis, 
et quae Sicanii flores legistis Halaesi 
cum Cereris proles uestris intenta choreis 
aequoris Hennaei uernantia lilia carpsit 
raptaque, Lethaei coniunx mox facta tyranni, 
sideribus tristis umbras et Tartara caelo 
praeposuit Ditemque loui letumque saluti 
et nunc inferno potitur Proserpina regno : 
uos quoque iam posito luctu maestoque timore 
hue facili gressu teneras aduertite plantas 
tellurisque comas sacris aptate canistris. 
hinc nullae insidiae nymphis, non ulla rapina ; 
casta Fides nobis colitur sanctique Penates, 
omnia plena iocis, securo plena cachinno, 
plena mero, laetisque uirent conuiuia pratis, 
392 



L. IVNIVS MODERATVS COLVMELLA 

nunc uer cgelidum, nunc est mollisslmus annus, 
duni Phoebus tener ac tenera decunibere in herba 
suadet et arguto fuglentis gramine fontis 
nee rigidos potare iuuat nee sole tepentis. 
iamque Dionaeis rediniitur floribus hortus, 
iani rosa mitescit Sarrano elarior ostro. 
nee tarn nubifugo Borea Latonia Plioebe 
purpureo radiat uultu, nee Slrius ardor 
sic micat aut rutilus Pyrois aut ore corusco 
Hesperus, Eoo remeat cum Lucifer ortu, 
nee tarn sidereo fulget Thaumantias areu, 
quam nitidis hilares conlueent fetibus horti. 
quare age ucl iubare exorto iam nocte suprema, 
uel dum Phoebus cquos in gurgite mersat Hibero, 
sieubi odoratas praetexit amaracus umbras, 
earpite, narcissique comas sterilisque balausti. 
et tu, ne Corydonis opes despernat Alexis, 
formoso Nais pucro formosior ipsa 
fer calathis uiolam et nigro permixta ligustro 
balsama cum casia ncetens cioeeosque corymbos 
sparge mero Baeclii, nam Bacchus eondit odores. 
et uos, agrestes, dure qui pollice mollis 
demetitis flores, cano iam uimine textum 
sirpiculum ferrugineis cumulate hyacinthis. 
iam rosa distendat eontorti stamina iunci 
pressaque flammeola rumpatur fiscina ealta. 
mercibus ut uernis diues Vortumnus abundet, 
et titubante gradu, multo madefactus lacclio, 
aere sinus gerulus plenos grauis urbe rcportet. 



293 



ANONYMOUS 

54-5 A. D. 

2^6, Redeurtt Satumia Regna 

(Glyceranvs. Mystes) 

GL /^VID tacitus, Mystes? My. curae mea gaudia 
V^ turban t : 

cura dapes sequitur, magis inter pocula surgit 
et grauis anxietas laetis incumberc gaudet. 

GL non satis accipio. My. nee me iuuat omnia fari. 

Gl. forsitan imposuit pecori lupus? My. haud timet 
hostis 
turba canum uigilans. Gl. uigiles quoque somnus 
obumbrat. 

My. altius est, Glycerane, aliquid, non quod patet : arras. 

GL atquin turbari sine uentis non solet aequor. 

Aly. quod minime reris, satias mea gaudia uexat. 

GL deliciae somnusque solent adamare querelas. 

My. ergo si causas curarum scire laboras — 

GL quae spargit ramos, tremula nos uestiet umbra 
ulmus, et in tenero corpus summittere prato 
herba iubet : tu die quae sit tibi causa tacendi. 

My. cernis ut adtrito diffusus caesj)ite pagus 
annua uota ferat sollemnisquc imbuat aras ? 
spirant templa mero, resonant caua tympana pal mis, 
Maenalides teneras ducunt per sacra choreas, 
tibia laeta canit, pendet sacer hircus ab ulmo 
et iam nudatis ceruicibus exuit exta. 
ergo nunc dublo pugnant discrimine nati 
et negat huic aeuo stolidum pecus aurea regna ? 
Saturni rediere dies Astraeaque uirgo 
tutaque in antiquos redierunt saecula mores. 
294 



ANONYMOUS 

condit secura tolas spe messor aristas, 

languescit senio Bacchus, pecus errat in hcrba, 

nee gladio metimus nee clausis oppida muris 

bella tacenda parant ; nullo iani noxia partu 

femina quaecumque est hostem parit. arua iuuentus 

nuda fodit tardoque puer domifactus aratro 

miratur patriis pendentem sedibus ensem. 

est procul a nobis infelix gloria Sullae 

trinaque tempestas, moriens cum Roma supremas 

desperauit opes et Martia uendidit arma. 

nunc tellus inculta nouos parit ubere fetus, 

nunc ratibus tutis fera non irascitur unda ; 

mordent frena tigres, subeunt iuga saeua leones. 

casta faue, Lucina : tuus iam regnat Apollo ! 



C. CALPVRNIVS SICVLVS 

circa 55 A. D. 

2^7. ^ Singing ^S^ ate h 

(Meliboevs. Corydon. Amyntas) 

M. /^VID tacitus, Corydon, uultuque subinde minaci 
V^quidue sub hac platano, quam garrulus adstrepit 

umor, 
insueta statione sedes ? iuuat herbida forsan 
ripa leuatque diem uicini spiritus amnis ? 

C. carmina iam dudum, non quae nemorale resultent, 

uoluimus, o Meliboee ; sed haec, quibus aurea possint 
saecula cantari, quibus et deus ipse canatur, 
qui populos urbisque regit pacemque togatam. 

M. dulce quidem resonas, nee te diuersus Apollo 

29S 



C. CALPVRNIVS SICVLVS 

despicit, o iuuenis, sed magnae numina Roniae 
non ita cantari debent, ut ouile Menalcae. 

C. quldquid id est, siluestre licet uideatiir acutis 
auribus et nostro tantum memorabile pago ; 
non mea rusticitas, si non ualet arte polita 
carminis, at certe ualeat pietate probaii ? 
rupe sub hac eadem, quam proxima pinus obumbrat, 
haec cadem nobis frater meditatur Amyntas, 
quem uicina meis natalibus admouet aetas. 

M, iam puerum calamos et odorae uincula cerae 

iungere non cohibes, Icuibus quem saepe cicutis 
ludere conantem uetuisti fronte paterna ? 
dicentem, Corydon, te non semel ista notaui : 
' f range, puer, calamos et inanis desere Musas ; 
i, potius glandis rubicundaque collige coma, 
due ad mulctra greges et lac ucnale per urbem 
non tacitus porta, quid enim tibi fistula reddet, 
quo tutere famem ? certe mea carmina nemo 
praeter ab his scopulis uentosa remurmurat echo.' 

C, haec ego, confiteor, dixi, Meliboee, sed dim : 
non eadem nobis sunt tempora, non deus idem, 
spes magis adridet : certe ne fraga lubosque 
colligerem uiridique famem solarer hibisco, 
tu facis et tua nos alit indulgentia farre ; 
tu nostras miseratus opes docilemque iuuentam 
hiberna prohibes ieiunia soluere fago. 
ecce nihil querulum per te, Meliboee, sonamus ; 
per te secura saturi recubamus in umbra 
et fruimur siluis Amaryllidos, ultima nuper, 
ultima terrarum, nisi tu, Meliboee, fuisses, 
litora uisuri trucibusque obnoxia Mauris 
pascua Geryonis, liquidis ubi cursibus ingens 
dicitur occiduas impellere Baetis arenas. 
296 



C. CALPVRNIVS SICVLVS 

scilicet cxtremo nunc uilis in orbe iacerem, 
a dolor ! et pecudes inter conductus Iberas 
irrita septena modularer sibila canna ; 
nee quisquam nostras inter dumeta Camenas 
respiceret ; non ipse daret mihi forsitan aurem, 
ipse deus, uacuam, longeque sonantia uota 
scilicet extreme non exaudiret in orbe. 
sed nisi forte tuas melior sonus aduocat auris 
et nostris aliena magis tibi carmina rident, 
uis, hodierna tua subigatur pagina lima ? 
nam tibi non tantum uenturos dicere uentos 
agricolis qualemque ferat sol aureus ortum 
attribuere dei, sed dulcia carmina saepe 
concinis, et modo te Baccheis Musa corymbis 
munerat et lauro modo pulcher obumbrat Apollo, 
quod si tu faueas trepido mihi, forsitan illos 
experiar calamos, here quos mihi doctus loll as 
donauit dixitque : ' trucis haec fistula tauros 
conciliat : nostroque sonat dulcissima Fauno. 
Tityrus hanc habuit, cecinit qui primus in istis 
montibus Hyblaea modulabile carmen auena/ 

M. magna petis, Corydon, si Tityrus esse laboras. 
ille fuit uates sacer et qui posset auena 
praesonuisse chelyn, blandae cui saepe canenti 
adlusere ferae, cui substitit aduena quercus. 
quern modo cantantem rutilo spargebat acantho 
Nais et implicitos comebat pectine crinis. 

C. est — fateor, Meliboee, — deus ; sed nee mihi Phoebus 
forsitan abnuerit ; tu tantum commodus audi : 
scimus enim, quam te non aspernetur Apollo. • 

M. incipe, nam faueo ; sed prospice, ne tibi forte 
tinnula tam fragili respiret fistula buxo, 
quam resonare solet, si quando laudat Alexin. 
L 3 297 



C. CALPVRNIVS SICVLVS 

hos potius, magis hos calamos sectare : canalis 
exprime qui dignas cecinerunt consule siluas. 
incipe, ne dubita, uenit en et frater Amyntas ; 
cantibus iste tuis alterno succinct ore. 
ducite, nee mora sit, uicibusque reducite carmen ; 
tuque prior, Corydon, tu proximus ibis, Amynta. 

C. ab loue principium, si quis canit aethera, sumat, 
si quis Atlantiaci pondus molitur Olympi : 
at mihi, qui nostras praesenti numine terras 
perpetuamque regit iuuenili robore pacem, 
laetus et augusto felix adrideat ore. 

A. me quoque facundo comitatus Apolline Caesar 
respiciat, montis neu dedignetur adire, 
quos et Phoebus amat, quos lupiter ipse tuetur : 
in quibus augustos uisurae saepe tjiumphos 
laurus fructificant uicinaque nascitur arbos. 

C. ipse polos etiam qui temjjerat igne geluque, 
lupiter ipse parens, cui tu iam proximus esse, 
Caesar, ouas, posito paulisper fulmine saepe 
Cresia rura petit uiridique reclinis in antro 
carmina Dictaeis audit Curetica siluis. 

A, aspicis, ut uirides audito Caesare siluae 

conticeant ? memini, quamuis urgente procella 
sic nemus immotis subito requiescere ramis, 
et dixi : ' deus hinc, certe deus expulit euros.' 
nee mora ; Parrhasiae soniierunt sibila cannae. 

C, adspicis, ut teneros subitus uigor excitet agnos ? 
utque superfuso magis ubera lacte grauentur 
et nuper tonsis exundent uellera fetis ? 
hoc ego iam, memini, semel hac in ualle notaui 
et uenisse Palen pecoris dixisse magistros. 

A. scilicet omnis eum tellus, gens omnis adorat, 
diligiturque deis, quem sic taciturna uerentur 



C. CALPVRNIVS SICVLVS 

arbuta, cuius iners audito nomine tellus 
incaluit floremque dedit ; cui silua uocato 
densat odore comas, stupefacta regerminat arbos. 

C. illius ut primum senserunt numina terrae, 
coeiDit et uberior sulcis fallentibus olim 
luxuriare seges tandemque legumina plenis 
uix resonant siliquis ; nee praefocata malignum 
messis habet lolium nee incrtibus albet auenis. 

yi. iam neque damnatos metuit iactare ligones 
fossor et inucnto, si fors dedit, utitur auro ; 
nee timet, ut nuper, dum iugera uersat arator, 
ne sonet offenso contraria uomere massa, 
iamque palam presso magis et magis instat aratro. 

C. ille dat, ut primas Cereri dare eultor aristas 
possit et intaeto Bromium perfundere uino, 
ut nudus ruptas saliat calcator in uuas 
utque bono plaudat })aganiea turba magistro, 
qui facit egregios ad peruia compita ludos. 

/I. ille meis paeem dat montibus : ecce per ilium, 
seu cantare iuuat seu ter pede laeta ferire 
gramina, nuUus obest ; licet et cantare choreis 
et cantus uiridante licet mihi condere libro, 
turbida nee calamos iani surdant elassica nostros. 

C. numine Caesareo securior ipse Lycaeus 

Pan recolit siluas et amoena Faunus in umbra 
securus recubat plaeidoque in fonte lauatur 
Nais et humanum non ealeatura eruorem 
per iuga sieeato uelox pede eurrit Oreas. 

yi. di, precor, hunc iuuenem, quern uos (neque fallor) ab 
ipso 
aethere misistis, post longa redueite uitae 
temj)ora uel potius mortale resoluite pensum 
et date perpetuo caelestia iila metallo : 

299 



C. CALPVRNIVS SICVLVS 

sit deus ct nolit pensarc palatia caelo 1 

C, tu niodo mutata seu lupiter ipse figura, 

Caesar, ades seu quis superum sub imagine falsa 
mortalique lates (es enini deus) : hunc, precor, orbem 
hos, precor, aeternus populos rege ! sit tibi caeli 
uilis amor coeptamque, pater, ne desere pacem ! 

M» rustica credebam nemoralis carmina uobis 
concessisse deas et obesis auribus apta ; 
uerum, quae paribus modo concinuistis auenis, 
tarn liquidum, tarn dulce cadunt, ut non ego malim 
quod Peligna solent examina lambere nectar. 

C. o mihi quae tereti decurrent carmina uersu 

tunc, Meliboee, meum si quando montibus istis 

dicar habere Larem, si quando nostra uidere 

pascua contigerit ! ucllit nam saepius aurem 

inuida Paupertas et dicit : * ouilia cura ! ' 

at tu, si qua tamen non aspernanda putabis, 

fcr, Meliboee, dco mca carmina : nam tibi fas est 

sacra Palatini penetralia uisere Phoebi. 

tum mihi talis eris, qualis qui dulce sonantem 

Tityron e siluis dominam deduxit in urbem 

ostenditque deis ct ' spreto ' dixit * ouili, 

Tityre, rura prius, sed post cantabimus arma '. 

A. respiciat nostros utinam fortuna labores 

pulcrior et meritae faueat deus ipse iuuentae ! 
nos tamen interea tenerum mactabimus haedum 
et pariter subi»^yq^peragemus fercula cenae. 

M. nunc ad flumen ouis deducite : iam fremit aestas, 
iam sol contractas pedibus magis admouet umbras. 



300 



M. ANNAEVS LVCANVS (?) 

39-65 A. D. 

2^8. His Own Epitaph 

CORDVBA me genult, rapuit Nero, praella dixi. 
quae gessere pares hinc socer, inde gener. 
continuo numquam direxi carmina ductu, 

quae tractim serpant : plus mihi comma placet, 
fulminis in morem, quae sint miranda, citentur ; 
. haec uere sapiet dictio, quae ferict ! 

ANONYiMOUS 

circa 60 A. u. 

24^. Laus Tisonis 

SED prius emenso Titan uergetur Olympo, 
quam mea tot laudes decurrere carmina possint. 
felix et longa iuuenis dignissime uita 
eximiumque tuae gentis decus, accipe nostram 
cartulam et ut ueri complectere pignus amoiis, 
quod si digna tua minus est mea pagina laude, 
at uoluisse sat est : animum, non carmina iacto. 
tu modo laetus ades : forsan melioja canemus 
et uiris dabit ipse fauor, dabit ipsa feracem 
spes animum : dignare tuos aperire Penatis, 
hoc solum petimus. nee enim me diuitis auri 
imperiosa fames et habendi saeua libido 
impulerunt, sed laudis amor, iuuat, optime, tecum 
degere cumque tuis uirtutibus omne ^'^r aeuum 
carminibus certare meis : sublimior ibo, 
si famae mihi pandis iter, si detrahis umbram. 
abdita quid prodest generosi uena metalli, 
si cultore caret \ quid inerti condita portu, 
si ductoris eget, ratis efficit, omnia quamuis 
armamenta gerat teretique fluentia malo 

301 



ANONYMOUS 

possit ab excusso dimittere uela rudenti ? 
ipse per Ausonias Aeneia carmina gentis 
qui sonat, ingenti qui nomine pulsat Olympum 
Maeoniumque senem Romano prouocat ore, 
forsitan illius nemoris latuisset in umbra, 
quod canit, et sterili tantum cantasset auena , 
ignotus populis, si Maecenate careret. 
qui tamen haut uni patefecit limina uati 
nee sua Vergilio permisit carmina soli. 
Maecenas tragico quatientem pulpita gestu 
erexit Varium, Maecenas alta tonantis 
emit et populis ostendit syrmata Gracchi : 
carmina Romanis etiam resonantia chordis, 
Ausoniamque chelyn gracilis patefecit Horati. 
o decus, in totum merito uenerabilis aeuum, 
Pierii tutela chori, quo praeside tuti 
non umquam uates inopi timuere senectae, 
quod si quis nostris precibus locus, et mea uota 
si mentem subiere tuam, memorabilis olim 
tu mi hi Maecenas tereti cantabere uersu. 
possumus aeternae nomen committere famae 
si tamen hoc ulli de se promittere fas est 
et deus ultor abest ; superest animosa uoluntas 
ipsaque nescio quid mens excellentius audet. 
tu nanti protende manum : tu, Piso, latentem 
exsere. nos humilis domus, at sincera, parentum 
et tenuis fortuna sua caligine celat. 
possumus impositis caput exonerare tenebris 
et lucem spectare nouam, si quid modo laetus 
annuis et nostris subscribis, candide, uotis, 
est mihi, crede, meis animus constantior annis, 
quamuis nunc iuuenile decus mihi pingere malas 
coeperit et nondum uicesima uenerit aestas. 
302 



PETRONIVS ARBITER 

20 (?)-66 A. D. 

2^0. Thorns and Roses 

INVENIAT, quod quisque uelit : non omnibus unum est, 
quod placet : hie spinas colligit, ille rosas. 



2^/. ' Come to me in my dreams ' 

TE uigilans oculis, animo te nocte rcquiro, 
uicta iacent solo cum mea membra toro. 
uidi ego me tecum falsa sub imagine somni : 
somnia tu uinces si mihi uera uenis. 



2^2. True Nobility 



V 



NA est nobilitas argumentumque coloris 
ingenui, timidas non habuisse manus. 



2)-3. Contrasts 

1LLIC alternis depugnat pontus et aer, 
hie riuo tenui peruia ridet humus, 
illic demersas conplorat nauita puppis, 
hie pastor miti perluit amne pecus. 
illic inmanis mors obuia soluit hiatus, 
hie gaudet curua falce recisa Ceres, 
illic inter aquas urit sitis arida fauces, 
hie dea feit iuncto basia multa uiro. 
nauiget et fluctus lasset mendicus Vlixes : 
in terris uiuit Candida Penelope ! 

303 



M 



PETRONIVS ARBITER 

2y^. Fire and Tee 

E niue candenti petlit modo luHa. rebar 

igne carere niuem : nix tamen ignis crat. 

quid niue frigidius ? nostrum tamen urere pectus 

nix potuit manibus, lulia, missa tuis. 
quis locus insidiis dabltur mihi tutus amoris, 

frigore concreta si latet ignis aqua ? 
lulia sola potes nostras exstinguere flammas : 
non niue, non glacie, sed potes igne pari. 



L. VERGINIVS RVFVS 



2S^. His Own Epitaph 



63 A. D. 



H 



IC situs est Rufus, pulso qui Vindice quondam 
imperium adseruit non sibi, sed patriae. 



P. PAPINIVS STATIVS 



c 



2^6, Lncan's Birthday 

VCANI proprium diem frequentet 
quisquis collibus Isthmiae Diones 
docto pectora concitatus oestro 
pendentis bibit ungulae liquorem. 
ipsi quos penes est honor canendi, 
iiocalis citharae repertor Areas, 
et tu Bassaridum rotator Euhan, 
et Paean et Hyantiae sorores 
laetae purpureas nouate uittas, 
crinem comite, candidamque uestem 
304 



40-96 A. D. 



p. PAPINIVS STATIVS 

perfundant hederae recentiores. 
docti larglus euagentur amncs, 
et plus Aoniae uirete siluac, 
et, si qua patet aut diem recepit, 
sertis mollibus expleatur umbra, 
centum Thespiacis odora lucis 
stent altaria uictimaeque centum, 
quas Dirce lauat aut alit Cithaeron. 
Lucanum canimus, fauete linguis, 
uestra est ista dies, fauete, Musae, 
dum qui uos geminas tulit per artes, 
et uinctae pede uocis et solutac, 
Romani colitur chori sacerdos. 

Felix heu nimis et beata tellus, 
quae pronos Hyperionis meatus ' 
summis Oceani uides in undis 
stridoremque rotae cadentis audis ; 
quae Tritonide fertilis Athenas 
unctis, Baetica, prouocas trapetis : 
Lucanum potes imputare terris ! 
hoc plus quam Scnecam dedisse mundo 
aut dulcem generasse Gallionem. 
attollat refluos in astra fontis 
Graio nobilior Melete Baetis ; 
Baetim, Mantua, prouocare noli. 

Natum protinus atque humum per ipsam 
primo murmure dulce uagientem 
blando Calliope sinu recepit. 
tum primum posito remissa luctu 
longos Orpheos exuit dolores 
et dixit : ' puer o dicate Musis, 
longaeuos cito transiture uates, 
non tu flumina nee greges ferarum 

305 



p. PAPINIVS . STATIVS 

nee plectro Geticas mouebis ornos, 
sed septem iuga Martiumque Thybrim 
et doctos equites et eloquente 
cantu purpureum trahes senatum. 
nocturnas alii Phrygum ruinas 
et tarde reducis uias Vlixis 
et puppem temerariam Mineruae 
trita uatibus orbita sequantur : 
tu cams Latio memorque gentis 
carmen fortior exseres togatum. 
ac primum teneris adhuc in annis 
ludes Hectora Thessalosque currus 
et supplex Priami potentis aurum, 
et sedis reserabis inferorum ; 
ingratus Nero dulcibus theatris 
et noster tibi proferetur Orpheus, 
dices culminibus Remi uagantis 
infandos domini nocentis ignis, 
hinc castae titulum decusque Pollae 
iucunda dabis adlocutione. 
mox coepta generosior iuuenta 
albos ossibus Italis Philippos 
et Pharsalica bella detonabis, 
quod fulmen ducis inter arma diui, 
libertate grauem pia Catonem 
et gratum popularitate Magnum, 
tu Pelusiaci scelus Canopi 
deflebis pius et Pharo cruenta 
Pompeio dabis altius sepulcrum. 
haec primo iuuenis canes sub aeuo, 
ante annos Culicis Maroniani. 
cedet Musa rudis ferocis Enni 
et docti furor arduus Lucreti, 
306 



p. PAPINIVS STATIVS 

et qui per freta duxit Argonautas, 
et qui corpora prima transfigurat. 
quid maius loquar ? ipsa te Latinis 
Acneis uenerabitur canentem. 

Nee solum dabo carminum nitorem, 
sed taedis genialibus dicabo 
doctam atque ingenio tuo^decoram 
qualem bland a Venus daretque luno ; 
forma, simplicitate, comitate, 
censu, sanguine, gratia, decore, 
et uestros hymenaeon ante postis 
festis cantibus ipsa personabo. 

O saeuae nimium grauesque Parcae ! 
o numquam data longa fata summis ! 
cur plus, ardua, casibus patetis ? 
cur saeua uice magna non senescunt ? 
sic natum Nasamonii Tonantis 
post ortus obitusque fulminatos 
angusto Babylon premit sepulcro. 
sic fixum Paridis manu trementis 
Peliden Thetis horruit cadentem. 
sic ripis ego murmurantis Hebri 
non mutum caput Orpheos scquebar. 
sic et tu, rabidi nefas tyranni, 
iussus praecipitem subire Lethen, 
dum pugnas can is arduaque uoce 
das solatia grandibus sepulcris, 
(o dirum scelus ! o scelus !) tacebis.* 

Sjc fata est leuiterque decidentis 
abrasit lacrimas nitente plectro. 

At tu, seu rapidum poli per axem 
famae curribus arduis leuatus 
qua surgunt animae potentiores, 

307 



p. PAPINIVS STATIVS 

terras despicis et sepulcra rides ; 
seu pacis merito nemus reclusi 
felix Elysii tenes in oris, 
quo Pharsalica turba congregatur, 
et te nobile carmen insonantem 
Pompei comitantur et Catones ; 
seu magna sacer et superbus umbra 
noscis Tartaron et procul nocentum 
audis uerbera pallidumque uisa 
matris lampade respicis Neronem : 
adsis lucidus et uocante Polla 
unum, quaeso, diem deos silentum 
exores. solet hoc patere limen 
ad nuptas redeuntibus maritis. 
haec te non thiasis procax dolosis 
falsi numinis induit flgura, 
ipsum sed col it et frequentat ipsuni 
imis altius insitum medullis ; 
ac solatia uera subministrat 
uultus, qui simili notatus auro 
stratis praenitet incubatque somno 
securae. procul hinc abite, Mortes : 
haec uitae genialis est origo. 
cedat luctus atrox genisquc manent 
iam dulces lacrimae, dolorque festus 
quicquid fleuerat ante, nunc adoret. 

2^7. On the T>eath of a Favourite 
Tarrot 

PSTTTACE dux uolucrum, domini facunda uoluptas, 
humanac sollers imitator psittace linguae, 
quis tua tarn subito praeclusit murmura fato ? 
hesternas, miserande, dapes moriturus inisti 
308 



p. PAPINIVS STATEVS 

nobiscum, ct gratae carpenteni munera mensae 
errantemque toris mediae plus tempore noctis 
uldimus. affatus etiam meditataque uerba 
reddideras. at nunc aeterna silentia Lethes 
ille canorus habes. cedat Phaethontia uulgi 
fabula : non soli celebrant sua funera cygni. 

A tibi quanta domus rutila testudine fulgens, 
conexusque ebori uirgarum argenteus ordo, 
argutumque tuo stridentia limina cornu ! 
heu querulae iam sponte fores ! uacat illc beatus 
career, et angusti nusquam conuicia tecti ! 

Hue doctae stipentur aues quis nobile fandi 
ius natura dedit : plangat Phoebeius ales, 
auditasque memor penitus dimittere uoces 
sturnus, et Aonio uersae certamine picae, 
quique refert iungens iterata uocabula perdix, 
et quae Bistonio queritur soror orba cubili. 
ferte siniul gemitus cognataque ducite flammis 
funera, et hoc cunctae miserandum addiscite carmen : 
' occidit aeriae celeberrima gloria gentis 
psittacus, ille plagae uiridis regnator Eoae ; 
quern non gemmata uolucris lunonia cauda 
uinceret aspectu, gelidi non Phasidis ales, 
nee quas humenti Numidae rapucre sub austro.' 

Ille salutator regum nomenque locutus 
Caesareum et queruli quondam uice functus amici, 
nunc conuiua leuis monstrataque reddere uerba 
tam facilis ! quo tu, Melior dilecte, recluso 
numquam solus eras, at non inglorius umbris 
mittitur : Assyrio cineres adolcntur amomo 
et tenues Arabum respirant gramine plumae 
Sicaniisque crocis ; senio nee fessus inerti 
scandet odoratos phoenix felicior ignis. 

3"9 



p. PAPINIVS STATIVS 



2y8. The '.Carriage of Stella and 
Violent ill a 

VNDE sacro Latii sonuerunt carmine montes ? 
cui, Paean, noua plectra moues humeroque comanti 
facundum suspendis ebur ? procul ecce canoro 
d emigrant Helicone deae quantiuntque nouena 
lampade sollemnem thalamis coeuntibus ignem 
et de Pieriis uocalem fontibus undam. 
quas inter uultu petulans Elegia propinquat 
celsior adsueto, diuasque hortatur et ambit 
alternum fultura pedem, decimamque uideri 
se cupit et medias fallit permixta sorores. 
ipsa manu nuptam genetrix Aeneia ducit 
lumina demissam et dulci probitate rubentem ; 
ipsa toros et sacra parat cultuque Latino 
dissimulata deam crinem uultusque genasque 
temperat atque noua gestit minor ire marita. 

Nosco diem causasque sacri : te concinit iste 
(pande foris !), te, Stella, chorus ; tibi Phoebus et Euhan 
et de Maenalia uolucer Tegeaticus umbra 
serta ferunt, nee blandus Amor nee Gratia cessat 
am])lexum niucbs optatae coniugis artus 
floribus innumeris et olenti spargere nimbo. 
tu modo fronte rosas, uiolis modo lilia mixta 
excipis et dominae niueis a uultibus obstas. 
Ergo dies aderat Parcarum conditus albo 
Uellere, quo Stellae Violentillaeque professus 
clamaretur hymen, cedant curaeque metusque, 
cessent mendaces obliqui carminis astus, 
fama tace : subiit leges et frena momordit 
ille solutus amor : consumpta est fabula uulgi, 
3>o 



p. PAPINIVS STATIVS 

et narrata diu uiderunt oscula clues, 
tu tamen attonitus, quamuis data copia tantae 
noctis, adhuc optas permlssaque numine dextro 
uota paues. pone o dulcis susplria uates, 
pone ; tua est. licet expositum per linien aperto 
ire redire gradu : iam nusquam ianitor aut lex 
aut pudor. amplexu tandem satiare petito 
(contigit!) et duras pariter reminiscere noctis. 

Digna quidem merces, et si tibi luno labores 
Herculeos, Stygiis et si concurrere monstris 
fata darent, si Cyaneos raperere per aestus. 
banc propter tanti Pisaea lege trementem 
currere et Oenomai fremitus audire sequcntis. 
nee si Dardania pastor temerarius Ida 
sedisses haec dona forcnt, nee si alma per auras 
te potius prensum aueheret Titbonia biga. 

Sed quae causa toros inopinaque gaudia uati 
attulit, hie mecum, dum feruent agmine postes 
atriaque et multa pulsantur limina uirga, 
hie, Erato iucunda, doce. uacat apta mouere 
colloquia, et docti norunt audire penates. 

Forte, serenati qua stat plaga lactea caeli, 
alma Venus thalamo pulsa modo nocte iacebat 
amplexu duro Getici resoluta mariti. 
fulcra torosque deae tenerum premit agmen Amorum 
signa petunt, quas ferre faces, quae pectora figi 
imperet ; an terris saeuire an malit in undis, 
an miscere deos an adhuc uexare Tonantem, 
ipsi animus nondum nee cordi fixa uoluntas. 
fessa iacet stratis, ubi quondam conscia culpae 
Lemnia deprenso repserunt uincula lecto. 
hie puer e turba uolucrum cui plurimus ignis 
ore, manuque leui numquam fru strata sagitta, 

3" 



p. PAPINIVS STATIVS 

agmine de medio tenera sic dulce profatur 
uoce (pharetrati pressere silentia fratres) : 
' scis ut, mater/ ait ' nulla mihi dextera segnis 
militia ; quemcumque hominum diuumque dedisti, 
uritur. at quondam lacrimis et supplice dextra 
et uotis precibusque uirum concede moueri, 
o genetrix : duro nee enim ex adamante creati, 
sed tua turba sumus. clams de gente Latina 
est iuuenis, quern patriciis maioribus ortum 
nobilitas gauisa tulit praesagaque formae 
protinus e nostro posuit cognomina caelo. 
hunc egomet tota quondam (tibi dulce) pharetra 
improbus et densa trepidantem cuspide fixi. 
quamuis Ausoniis multum gener ille petitus 
matribus, edomui et uictum dominaeque potentis 
ferre iugum et longos iussi sperare per annos. 
ast illam summa leuiter (sic namque iubebas) 
lampade parcentes et inerti strinximus arcu. 
ex illo quantos iuuenis premat anxius ignis 
testis ego attonitus, quantum me nocte dieque 
urgentem ferat. baud ulli uehementior umquam 
incubui, genetrix, iterataque uulnera fodi. 
uidi ego et immiti cupidum decurrere campo 
Hippomenen, nee sic meta pallebat in ipsa ; 
uidi et Abydeni iuuenis certantia remis 
bracchia laudauique manus et saepe natanti 
praeluxi : minor ille calor quo saeua tepebant 
aequora : tu ueteres, iuuenis, transgressus amores. 
ipse ego te tantos stupui durasse per aestus, 
lirmauique animos blandisque madentia plumis 
lumina detersi. quotiens mihi questus Apollo 
sic uatem maerere suum ! iam, mater, amatos 
indulge thalamos. noster comes ille piusque 

3»^ 



p. PAPINIVS STATIVS 

signifer : armiferos poterat memorare labores 
claraque facta uirum et torrentis sanguine campos, 
sed tibi plectra dedit mitisque incedere uates 
maluit et nostra laurum subtexere myrto ; 
hie iuuenum lapsus suaque haut hesterna reuoluit 
uulnera ; pro ! quanta est Paphii reuerentia, mater, 
numinis : hie nostrae defleuit fata columbae/ 
Finis erat ; tenera matris ceruice pependit 
blandus et admotis tepefecit pectora pennis. 
ilia refert uultum non aspernata rogantis : 
' grande quidem rarumque uiris quos ipsa probaui 
Pierius uotum iuuenis cupit. hanc ego formae 
egregium mirata decus cui gloria patrum 
et generis certabat honos, tellure cadentem 
excepi fouique sinu ; nee colla genasque 
comere nee pingui crinem deducere amomo 
cessauit mea, nate, manus. mihi dulcis imago 
prosiluit. celsae procul aspice frontis honores 
suggestumque comae. Latias metire quid ultra 
emineat matres ; quantum Latonia nymphas 
uirgo premit quantumque egomet Nereidas exsto, 
haec et caeruleis mecum consurgere digna 
fluctibus et nostra potuit considere concha ; 
et si flammigeras potuisset scandere sedis 
hasque intrare domos, ipsi erraretis, Amores, 
huic quamuis census dederim largita beatos, 
uincit opes animo. queritor iam Seras auaros 
angustum spoliare nemus Clymeneaque desse 
germina nee uiridis satis inlacrimare sorores ; 
ucllera Sidonio iam pauca rubescere tabo 
raraque longaeuis niuibus crystalla gelari. 
huic Hermum fuluoque Tagum decurrere limo 
(nee satis ad cultus), huic Inda monilia Glaucum 

3«3 



p. PAPINIVS STATIVS 

Proteaque atque omnem Nereida quaerere iussi. 
hanc si Thessalicos uidisses, Phoebe, per agros, 
erraret secura Daphne, si in Jitore Naxi 
Theseum iuxta foret haec conspecta cubile, 
Gnosida desertam profugus Jiquisset et Euhan. 
quod nisi me longis placasset luno querelis, 
falsus huic pinnas et cornua sumeret aethrae 
rector, in hanc uafro cecidisset luppiter auro. 
sed dabitur iuueni, cui tu, mea summa potestas, 
nate, cupis, thalami quamuis iuga ferre secundi 
saepe neget maerens. ipsam iam cedere sensi 
inque uicem tepuisse uiro.' sic fata leuauit 
sidereos artus thalamique egressa superbum 
limen Amyclaeos ad frena citauit olores. 
iungit Amor laetamque uehens per nubila matrcm 
gemmato temone sedet. iam Thybridis arces 
Iliacae : pandit nitidos domus alta penatis, 
claraque gaudentes plauserunt limina cygni. 

Digna deae sedes, nitidis nee sordet ab astris. 
hie Libycus Phrygiusque silex, hie dura Laconum 
saxa uirent ; hie flexus onyx et con color alto 
uena mari, rupesque nitent quis purpura saepe 
Oebalis et Tyrii moderator liuet aeni. 
pendent innumeris fastigia nixa columnis ; 
robora Dalmatico lucent satiata metallo. 
excludunt radios siluis demissa uetustis 
frigora, jDerspicui uiuunt in maimore fontes. 
nee seruat natura uices : hie Sirius alget, 
bruma tepet, uersumque domus sibi temperat annum. 

Exsultat uisu tectisque potentis alumnae 
non secus alma Venus quam si Paphon aequore ab alto 
Idaliasque domes Erycinaque templa subiret. 
tunc ipsam solo reclinem adfata cubili : 

3«4 



p. PAPINIVS STATIVS 

' quonam hie usque sopor uacuique modestia lecti, 
o mihi Laurentis inter dilecta puellas? 
quis morum fideique modus ? numquamne uirili 
summittere iugo f* ueniet iam tristior aetas : 
exerce formam et fugientibus utere donis. 
non Ideo tibi tale decus uultusque superbos 
meque dedi, uiduos ut transmittare per annos 
ceu non cara mihi. satis o nimiumque priores 
despexisse procos. at enim hie tibi sanguine toto 
deditus unam omnis inter miratur amatque, 
nee formae nee stirpis egens : nam docta per Vrbem 
carmina qui iuuenes, quae non didicere puellae ? 
Imnc et bis senos (sic indulgcntia pergat 
praesidis Ausonii) cernes attollere fascis 
ante diem ; certe iam nunc Cybcleia mouit 
limina et Euboicae carmen legit ille Sibyllae. 
iamque parens Latins cuius praenoscere mentem 
fas mihi, purpureos habitus iuucnique curule 
indulgebit ebur, Dacasque (et gloria maior) 
cxuuias laurosque dabit celebrare recentis. 
ergo age, iunge toros atque otia deme iuuentae. 
quas ego non gentis, quae non face corda iugali ? 
alituum pecudumque mihi durique ferarum 
non renuere greges ; ipsum in conubia terrae 
aethera, cum pluuiis rarescunt nubila, soluo 
sic rerum series mundique reuertitur aetas. 
unde nouum Troiae decus ardentumque deorum 
raptorem, Phrygio si non ego iuncta marito ? 
Lydius unde meos iterasset Thybris lulos ? 
quis septemgeminae posuisset moenia Romae 
imperii Latiale caput nisi Dardana furto 
cepisset Martem, nee me prohibente, sacerdos ? ' 
His mulcet dictis taciteque inspirat honorem 

3 '5 



R PAPINIVS STATIVS 

conubii. redeunt animo iam dona precescjue 
et lacrimae iiigilesque uiri prope limina questus, 
Asteris et uati totam cantata per Vrbem, 
Asteris ante dapes, nocte Asteris, Asteris ortu, 
quantum non clamatus Hylas. ianique aspera coepit 
flectere corda libens et iam sibi dura uideri. 

Macte toris, Latios inter placidissime uates, 
quod durum permensus iter coeptique laboris 
prendisti portus. uiduae sic transfuga Pisae 
amnis in externos longe flammatus amores 
flumina demerso trahit intemerata canali, 
donee Sicanios tandem prolatus anhelo 
ore bibat fontis : miratur dulcia Nais 
oscula nee credit pelago uenisse maritum. 

Quis tibi tunc alacri caelestum in munere claro, 
Stella, dies ? quanto salierunt pectora uoto, 
dulcia cum dominae dexter conubia uultus 
adnuit ! ire polo nitidosque errare per axis 
uisus. Amyclaeis minus exsultauit harenis 
pastor ad Idaeas Helena ueniente carinas ; 
Thessala nee talem uiderunt Pelea Tempe, 
cum Thetin Haemoniis Chiron accedere terris 
erecto prospexit equo. quam longa morantur 
sidera ! quam segnis uotis Aurora mariti ! 

At procul ut Stellae thalamos sensere parari 
Letous uatum pater et Semeleius Euhan; 
hie mouet Ortygia, mouet hie rapida agmina Nysa. 
huic Lycii montes gelidaeque umbracula Thymbrae 
et, Parnase, sonas : illi Pangaea resultant 
Ismaraque et quondam genialis litora Naxi. 
tunc caras iniere fores comitique canoro 
hie chelyn, hie flauam maculoso nebrida tergo, 
hie thyrsos, hie plectra ferunt ; hie enthea lauro 
^•6 



p. PAPINIVS STATIVS 

tempora, Minoa crinem prerait ille corona. 

Vixdum emissa dies, et iam socialia praesto 
omina, iam festa feruet domus utraque pompa. 
fronde uirent postes, effulgent compita flammis, 
et pars immensae gaudet celeberrima Romae. 
omnis honos, cuncti ueniunt ad limina fasces ; 
omnis plebeio teritur praetexta tumultu ; 
hinc eques, hinc iuuenum questus, stola mixta laborat. 
felices utrosque uocant, sed in agmine plures 
inuidere uiro. iamdudum poste reclinis 
quaerit Hymen thalamis intactum dicere carmen, 
quo uatem mulcere queat. dat luno uerenda 
uincula et insigni geminat Concordia taeda. 
hie fuit ille dies : noctem canat ipse maritus ! 
quantum nosse licet, sic uicta sopore doloso 
Martia fluminea posuit latus Ilia ripa ; 
non talis niueos tinxit Lauinia uultus 
cum Turno spectante rubet ; non Claudia talis 
respexit populos mota iam uirgo carina. 

Nunc opus, Aonidum comites tripodumque ministri, 
diuersis certare modis : eat enthea uittis 
atque hederis redimita cohors, ut pollet ouanti 
quisque lyra. sed praecipui qui nobile gressu 
cxtremo fraudatis opus, date carmina festis 
digna toris. hunc ipse Coo plaudente Philetas 
Callimachusque senex Vmbroque Propertius antro 
ambissent laudare diem, nee tristis in ipsis 
Naso Tomis diuesque foco lucente Tibullus. 

Me certe non unus amor simplexque canendi 
causa trahit : tecum similes iunctaeque Camenae, 
Stella, mihi, multumque pares bacchamur ad aras 
et sociam doctis haurimus ab aninibus undam. 
at te nascentem gremio mea i)rinia recepit 

317 



p. PAPINIVS STATIVS 

Parthenope, dulcisque solo tu gloria nostro 
rcptasti. nitidum consurgat ad aethera tellus 
Eubois et pulcra tumeat Sebethos alumna ; 
nee sibi sulpureis Lucrinae Naides antris 
nee Pompeiani placeant magis otia Sarni. 

Eia age, praeelaros Latio properate nepotes, 
qui leges, qui eastra regant, qui caimina ludant. 
acceleret partu decimum bona Cynthia mensem, 
sed parcat Lucina precor ; tuque ipse parenti 
paree, puer, ne moUem uterum, ne stantia laedas 
peetora ; cumque tuos tacito natura recessu 
formarit uultus, multum de patre decoris, 
plus de matre feras. at tu, pulcerrima forma 
Italidum, tandem merito possessa marito, 
uincla diu quaesita foue : sie damna decoris 
nulla tibi ; longe uirides sic flore iuuentae 
perdurent uultus, tardeque haee forma senescat. 



fp. o^ J^//Ia at Tihur 

C ERNE RE facundi Tibur glaciale Vopisci 
si quis et inserto geminos Aniene penatis, 
aut potuit sociae commereia noseere ripae 
certantisque sibi dominum defendere uillas, 
ilium nee calido latrauit Sirius astro 
nee grauis aspexit Nemeae frondentis alumnus : 
talis hiems teetis, frangunt sic improba solem 
frigora, Pisaeumque domus non aestuat annum, 
uisa manu tenera telam scripsisse Voluptas : 
tum Venus Idaliis unxit fastigia sueis 
permulsitque comis blandumque reliquit honorem 
sedibus et uolucris uetuit discedere natos. 
3>8 



P, PAPINIVS STATIVS 

O longum memoranda dies ! quae mente reporto 
gaudia, quam lassos per tot miracula uisus ! 
ingenium quam mite solo ! quae forma beatis 
ante manus artemque locis ! non largius usquam 
indulsit natura sibi. nemora alta citatis 
incubuere uadis ; fallax responsat imago 
frondibus, et longas eadem fugit umbra per undas. 
ipse Anien (miranda fides) infraque superque 
spumeus hie tumidam rabiem saxosaque ponit 
murmura, ceu placidi ueritus turbare Vopisci 
Pieriosque dies et habentis carmina somnos. 
litus utrumque domi, nee te mitissimus amnis 
diuidit. alternas seruant praetoria ripas, 
non externa sibi fluuiumue obstare queruntur. 
Sestiacos nunc fama sinus pelagusque natatum 
iactet et audaci uictos delphinas ephebo ! 
hie aeterna quies, nullis hie iura procellis, 
numquam feruor aquis. datur hie transmittere uisus 
et uoces et paene manus. sic Chalcida fluctus 
expellunt reflui ? sic dissociata profundo 
Bruttia Sicanium circumspicit ora Pelorum ? 
quid primum mediumue canam, quo fine quiescam ? 
auratasne trabis an Mauros undique postis 
an picturata lucentia marmora uena 
mirer, an emissas per cuncta cubilia nymphas ? 
hue oculis, hue mente trahor. uenerabile dicam 
lucorum senium ? te, quae uada fluminis infra 
cernis, an ad siluas quae respicis, aula, tacentis, 
qua tibi tuta quies offensaque turbine nullo 
nox silet et pigros inuitant murmura somnos ? 
an quae graminea suscepta crepidine fumant 
balnea et impositum riuis algentibus ignem ? 
quaque uaporiferis iunctus fornacibus amnis 

319 



p. PAPINIVS STATIVS 

ridet anhelantis uicino flumine nymphas ? 
uldi artis ueterumque manus uariisque metalla 
uiua modis. labor est auri memorare figuras 
aut ebur aut dignas digitis contingere gemmas ; 
quicquid et argento primum uel in acre minori 
lusit et enormis manus est experta colossos. 
diim uagor aspectu ulsusque per omnia duco, 
calcabam necopinus opes, nam splendor ab alto 
defluus et nitidum referentes aera testae 
monstrauere solum ; uarias ubi picta per artis 
gaudet humus superatque nouis asarota figuris : 
expauere gradus. 

Quid nunc iungentia mirer 
aut quid partitis distantia tecta trichoris ? 
quid te, quae mediis seruata penatibus arbor 
tecta per et postis liquidas emergis in auras^ 
quo non sub domino saeuas passura bipennis ? 
ct nunc ignaro forsan uel lubrica Nais 
uel non abruptos tibi demet Hamadryas annos. 
quid referam alternas gemino super aggere mensas 
albentisque lacus altosque in gurgite fontis ? 
tequc, per obliquum penitus quae laberis amnem, 
Marcia, et audaci transcurris flumina plurrtbo, 
ne solum loniis sub fluctibus Elidis amnem 
dulcis ad Aetnaeos deducat semita portus ? 
illic ipse antris Anien ct fonte relicto 
nocte sub arcana glaucos exutus amictus 
hue illuc fragili prosternit pectora musco, 
aut ingens in stagna cadit uitreasque natatu 
plaudit aquas, ilia recubat Tiburnus in umbra, 
illic sulpureos cupit Albula mergere crinis ; 
liaec domus Egeriae nemoralem abiungere Phoeben 
et Dryadum uiduare choris algentia possit 
320 



p. PAPINIVS STATIVS 

Taygeta et siluis accersere Pana Lycaeis. 
quod ni templa daient alias Tirynthia sortis, 
et Praenestinae poterant migrare Sorores. 

Quid bifera Alcinoi laudem pomaria uosque, 
qui numquam uacui prodistis in aethera, rami ? 
cedant Telegoni, cedant Laurentia Tumi 
iugera Lucrinaeque domus litusque cruenti 
Antiphatae ; cedant uitreae iuga perfida Circes 
Dulichiis ululata lupis, arcesque superbae 
Anxuris et sedes Phrygio quas mitis alumno 
debet anus ; cedant, quae te iam solibus artis 
Antia nimbosa reuocabunt litora bruma. 

Scilicet hie illi meditantur pondera mores ; 
hie premitur fecunda quies uirtusque serena 
fronte grauis sanusque nitor luxuque carentes 
deliciae, quas ipse suis digressus Athenis 
mallet deserto senior Gargettius horto ; 
haec per et Aegaeas hiemes Hyadumque niuosum 
sidus et Oleniis dignum petiisse sub astris, 
si Maleae credenda ratis Siculosque per aestus 
sit uia : cur oculis sordet uicina uoluptas ? 
hie tua Tiburtes Faunos chelys et iuuat ipsum 
Alciden dictumque lyra maiore Catillum ; 
seu tibi Pindaricis animus contendere plectris, 
siue ehelyn tollas heroa ad robora, siue 
liuentem satiram nigra rubigine uibres, 
seu tua non alia splendescat epistola cura. 
digne Midae Croesique bonis et Perside gaza. 
macte bonis animi ! cuius stagnantia rura 
debuit et flauis Hermus transcurrere ripis 
et limo splendente Tagus. sic docta frequentes 
otia, sic omni detectus pectora nube 
finem Nestoreae precor egrediare senectae. 
1444 M 321 



p. PAPINIVS STATIVS 



260, To Claudius Etruscus on the 
'Death of his Father 

SVMMA deum, Pietas, cuius gratissima caelo 
rara profanatas inspectant numina terras, 
hue uittata comam niueoque insignis amictu, 
qualis adhuc praesens nullaque expulsa nocentum 
fraude rudis populos atque aurea regna colebas, 
mitibus exsequiis ades et lugentis Etrusci 
cerne pios fletus laudataque lumina terge. 
nam quis inexpleto rumpentem pectora questu 
complexumque rogos incumbentemque fauillis 
aspiciens non aut primaeuae funera plangi 
coniugis aut nati modo pubescentia credat 
ora rapi flammis ? pater est qui fletur. adeste 
dique hominesque sacris. procul hinc, procul ite nocentes, 
si cui corde nefas taciturn fessique senectus 
longa patris, si quis pulsatae conscius anguem 
matris et inferna rigidum timet Aeacon urna : 
insontis castosque uoco. tenet ecce senilis 
leniter implicitos uultus sanctamque parentis 
canitiem spargit lacrimis animaeque supremum 
frigus amat ; celeris genitoris filius annos 
(mira fides !) nigrasque putat properasse Sorores. 

Exsultent placidi Lethaea ad flumina manes, 
Elysiae gaudete domus ; date serta per aras, 
festaque pallentis hilarent altaria lucos. 
felix, a, nimium felix plorataque nato 
umbra uenit. longe Furiarum sibila, longe 
tergeminus custos, penitus uia longa patescat 
322 



p. PAPINIVS STATIVS 

manibus egregiis. eat horrendumcjue silentis 
accedat domini solium, gratisque supremas 
pcrferat, et totidem iuueni roget anxius annos. 

Macte pio gemitu ! dabimus solatia dignis 
luctibus Aoniasque tuo sacrabimus ultro 
inferias, Etrusce, seni I tu largiis Eoa 
germina, tu messis Cilicumque Arabumque superbas 
merge rogis ; ferat ignis opes heredis et alto 
aggere missuri nitido pia nubila caelo 
stipentur cineres : nos non arsura teremus 
munera, uenturosque tuus durabit in annos 
me monstrante dolor, neque enim mihi flere parentem 
ignotum ; similis gemui proiectus ad ignis, 
ille mihi tua damna dies compescere cantu 
suadet, et ipse tuli quos nunc tibi confero questus. 

Non tibi clara quidem, senior placidissime, gentis 
linea nee proauis demissum stemma, sed ingens 
suppleuit fortuna genus culpamque parentum 
occuluit. nee enim dominos de plebe tulisti, 
sed quibus oecasus pariter famulantur et ortus. 
nee pudor iste tibi : quid enim terrisque poloque 
parendi sine lege manet ? uiee cuneta reguntur 
alternisque premunt. propriis sub regibus omnis 
terra ; premit felix regum diademata Roma ; 
hane dueibus frenare datum ; mox erescit in illos 
imperium superis. sed habent et numina legem : 
seruit et astrorum uelox ehorus et uaga seruit 
luna, nee iniussae totiens redit orbita lueis, 
et (modo si fas est aequare iaeentia summis) 
pertulit Eurysthei Tirynthius horrida regis 
paeta, nee erubuit famulantis fistula Phoebi. 

Sed neque barbarieis Latio transmissus ab oris : 
Smyrna tibi gentile solum potusque uerendo 

323 



p. PAPINIVS STATIVS 

fonte Meles Hermique uadum, quo Lydius intrat 
Bacchus et aurato reficit sua cornua limo. 
laeta dehinc series uariisque ex ordine curls 
auctus honos ; semperque gradi projDe numlna, semper 
Caesareum coluisse latus sacrisque deorum 
arcanls haerere datum. Tibereia primum 
aula tibi ulxdum ora noua mutante iuuenta 
panditur. hie annis multa super indole uictis 
libertas oblata uenit ; nee proximus heres, 
immitis quamquam et Furiis agitatus, abegit. 
huic et in Arctoas tendis comes usque pruinas 
terribilem affatu passus uisuque tyrannum 
immanemque suis, ut qui metuenda ferarum 
corda domant mersasque iubent iam sanguine tacto 
reddere ab ore manus et nulla uiuere praeda. 
praecipuos sed enim merito surrexit in actus 
nondum stelligerum senior dimissus in axem 
Claudius et longo transmittit habere nepoti. 
quis superos metuens pariter tot templa, tot aras 
promeruisse datur ? summi louis aliger Areas 
nuntius ; imbrifera potitur Thaumantide luno ; 
Stat celer obsequio iussa ad Neptunia Triton : 
tu totiens mutata ducum iuga rite tulisti 
integer, inque omni felix tua cumba profundo. 

lamque piam lux alta domum praecelsaque toto 
intrauit Fortuna gradu ; iam creditur uni 
sanctarum digestus opum partaeque per omnis 
diuitiae populos magnique impendia mundi. 
quicquid ab auriferis eiectat Hiberia fossis, 
Dalmatico quod monte nitet, quod messibus Afris 
uerritur, aestiferi quicquid terit area Nili, 
quodque legit mersus pelagi scrutator Eoi, 
et Lacedaemonii pecuaria culta Galaesi 
324 



p. PAPINIVS STATIVS 

perspicuaeque nines Massy laque robora et Indi 
dentis honos : uni parent commissa ministro, 
quae Boreas quaeque Eurus atrox, quae nubilus Auster 
inuehit : hibernos citius numeraueris inibris 
siluarumque comas, uigil idem animique sagacis 
cognitus euoluit quantum Roman a sub omni 
pila die quantumque tribus, quid templa, quid alti 
undarum cursus, quid propugnacula poscant 
aequoris aut longe series porrecta uiarum ; 
quod domini celsis niteat laquearibus aurum, 
quae diuum in uultus igni formanda liquescat 
massa, quid Ausoniae scriptum crepet igne Monetae, 
hinc tibi rara quies animoque exclusa uoluptas, 
exiguaeque dapes et numquam laesa profundo' 
cura mero ; sed iura tamen genialia cordi 
et mentem uincire toris ac iungere festa 
conubia et fidos domino genuisse clientis. 

Quis sublime genus formamque insignis Etruscae 
nesciat ? baud quamquam proprio mihi cognita uisu, 
sed decus eximium famae par reddit imago, 
uultibus et similis natorum gratia monstrat. 
nee uulgare genus ; fascis summamque curulem 
frater et Ausonios ensis mandataque fidus 
signa tulit, cum prima trucis amentia Dacos 
impulit et magno gens est damnata triumpho. 
sic quicquid patrio cessatum a sanguine, mater 
reddidit, obscurumque latus clarescere uidit 
conubio gauisa domus. nee pignora longe ; 
quippe bis ad partus uenit Lucina manuque 
ipsa leui grauidos tetigit fecunda labores. 
felix a ! si longa dies, si cernere uultus 
natorum uiridisque genas tibI iusta dedissent 
stamina ! sed media cecidere abrupta iuuenta : 

3^5 



p. PAPINIVS STATIVS 

gaudia florentisque manu scidit Atropos annos ; 
qiialia pallentis declinant lilia culmos 
pubentesque rosae i)rimos moriuntur ad austros, 
aut ubi uerna nouis exspirat jmrpura pratis. 
ilia sagittiferi circumuolitastis Amores 
funera maternoque rogos unxistis amomo ; 
nee modus aut pennis laceris aut crinibus ignem 
spargere, collectaeque pyram struxere pharetrae. 
quas tunc inferias aut quae lamenta dedisses 
maternis, Etrusce, rogis, qui funera patris 
baud matura putas atque hos pius ingeniis annos ! 

Ilium et qui nutu superas nunc temperat arcis 
progeniem claram terris partitus et astris, 
laetus Idumaei donauit honore triumphi, 
dignatusque loco uictricis et ordine pompae 
non uetuit, tenuesque nihil minuere parentes. 
atque idem in cuneos populo deduxit equestris, 
mutauitque genus laeuaeque ignobilc ferrum 
exuit et eel so natorum aequauit honorem. 
dextra bis octonis fluxerunt saecula lustris, 
atque aeui sine nube tenor, quam diues in usus 
natorum totoque uolens excedere censu, 
testis adhuc largi nitor inde assuetus Etrusci, 
cui tua non humilis dedit indulgentia mores, 
hunc siquidem amplexu semper reuocante tenebas 
blandus et imperio numquam pater ; huius honori 
pronior ipse etiam gaudebat cedere frater. 

Quas tibi deuoti iuuenes pro patre renato, 
summe ducum, gratis, aut quae pia uota rependunt ! 
tu (seu tarda situ rebusque exhausta senectus 
crrauit, seu blanda diu Fortuna regressum 
maluit) attonitum et uenturi fulminis ictus 
horrentem tonitru tantum lenique procella 
3^6 



p. PAPINIVS STATIVS 

contentus monuisse seneni ; ciimque horrida supra 
aequora curarum socius procul Itala rura 
linqueret, hie mollis Campani litoiis oras 
et Diomedeas concedere iussus in arcis, 
atque hospes, non exsul, erat. nee longa moratus 
Romuleum reseras iterum, Germaniee, limen 
maerentemque foues inclinatosque penatis 
erigis. haut mirum, ductor placidissime, quando 
haec est quae uietis parcentia foedera Cattis, 
quaeque suuni Dacis donat elementia montem, 
quae modo Marcomanos post horrida bella uagosqut 
Sauromatas Latio non est dignata triumpho. 
lamque in fine dies, et inexorabile pensuni 
deficit, hie maesti pietas me poscit Etrusei 
qualia nee Siculae modulantur carmina rupes 
nee fati iani eertus olor saeuique marita 
Tereos. heu quantis lassantem braeehia uidi 
planetibus et prono fusum super oseula uultu 1 
uix famuli comitesque tenent, uix arduus ignis 
summouet. haut aliter gemuit per Sunia Theseus 
litora qui falsis deeeperat Aegea uelis. 
tunc immane gemens foedatusque era tepentis 
afFatur cineres : ' cur nos, fidissime, linquis 
fortuna redeunte, pater ? modo numina magni 
praesidis atque breuis superum placauimus iras, 
nee frueris ? tantique orbatus muneris usu 
ad manis, ingrate, fugis ? nee flectere Parcas 
aut plaeare make datur aspera numina Lethes ? 
felix, cui magna patrem ceruiee uehenti 
sacra Myeenaeae patuit reuerentia flammae ! 
quique tener saeuis genitorem Scipio Poenis 
abstulit, et Lydi pietas temeraria Lausi. 
ergo et Thessalici coniunx pensare mariti 

327 



p. PAPINIVS STATIVS 

funus, et immitem potuit Styga ulncere supplex 
Thraclus ? hoc quanto melius pro pat re liceret 1 
non totus rapiere tamen, nee funera mittam 
longius ; hie manis, hie intra teeta tenebo : 
tu custos dominusque laris, tibi cuncta tuorum 
parebunt ; ego rite minor sempercjue seeundus 
assiduas libabo dapes et poeula saeris 
manibus effigiesque eolam : te lueida saxa, 
te similem doctae referet mihi Hnea cerae ; 
nune ebur et fuluuni uultus imitabitur aurum. 
inde uiam morum longaeque examina uitae 
affatusque pios monituraque somnia poscam.' 

Talia dicentem genitor duleedine laeta 
audit, et immitis lente deseendit ad umbras 
uerbaque dilectae fert narraturus Etruseae, 

Salue supremum, senior mitissime patrum, 
supremumque uale, qui numquam sospite nato 
triste ehaos maestique situs patiere sepuleri. 
semper odoratis spirabunt floribus arae, 
semper et Assyrios felix bibet urna liquores 
et laerimas, qui maior honos. hie saera litabit 
manibus eque tua tumulum tellure leuabit. 
nostra quoque exemplo meritus tibi carmine sancit 
hoe etiam gaudens cinerem donasse sepulero. 



p. PAPINIVS STATIVS 



261. ' He hath outsoared the shadow 
of our night ' 

HIC finis rapto ! quin tu iam uulnera sedas 
et tollis mersum luctu caput ? omnia functa 
aut moritura uides : obeunt noctesquc diesque 
astraque, nee solidis prodest sua machina terris. 
nam populus mortale genus ; plebisque caducae 
quis fieat interitus ? hos bella, hos aequora poscunt ; 
his amor exitio, furor his et saeua cupido, 
ut si learn morbos ; hos ora rigentia bruniae, 
illos implacido letalis Sirius igni, 
hos manet imbrifero pallens Autumnus hiatu. 
quicquid init ortus, finem timet, ibimus omnes, 
ibimus : immensis urnam quatit Aeacus umbris. 

Ast hie, quem gemimus, felix hominesque deosque 
et dubios casus et eaeeae lubriea uitae 
efFugit, immunis fatis. non ille rogauit, 
non timuit renuitue mori : nos anxia plebes, 
nos miseri, quibus unde dies suprema, quis aeui 
exitus ineertum, quibus instet fulmen ab astris, 
quae nubes fatale sonet. nil flecteris istis ? 
sed flectere libens. ades hue emissus ab atro 
limine, eui soli cuneta impetrare facultas, 
Glaucia! — nam insontis animas nee portitor arcet, 
nee durae comes ille serae : — tu pectora mulce, 
tu prohibe manare genas noctisque beatas 
duleibus allpquiis et uiuis uultibus imple, 
et periisse nega : desolatamque sororem, 
qui potes, et miseros perge insinuare parentis. 



M 3 



p. PAPINIVS STATIVS 



262. To Sleep 

CRIMINE quo merui, luuenis, placidissime diuum, 
quoue errore miser, donis ut solus egerem, 
Somne, tuis ? tacet omne pecus uolucresque feraeque 
et simulant fessos curuata cacumina somnos, 
nee trucibus fluuiis idem sonus ; occidit horror 
aequoris, et tenis maria acclinata quiescunt. 
septima iam rediens Phoebe mihi respicit aegras 
stare genas ; totidem Oetaeae Paphiaeque reuisunt 
lampades et totiens nostros Tithonia questus 
praeterit et gelido parcit miserata flagello. 
unde ego sufficiam ? non si mihi lumina mille 
quae uafer alterna tantum statione tenebat 
Argas et haud umquam uigilabat corpore toto. 
at nunc heu ! si aliquis longa sub nocte puellae 
bracchia nexa tenens ultro te, Somne, repellit, 
inde ueni. nee te totas infundere pennas 
luminibus compello meis (hoc turba precetur 
laetior) : extremo me tange cacumine uirgae 
(sufficit) aut leuiter suspense poplite transi. 



330 



M. VALERIVS MARTIALIS 

40-104? A. n. 

26s. BilhiUs 

VERONA docti syllabus amat uatis, 
Marone fellx Mantua est, 
censetur Aponi Liuio suo tellus 

Stellaque nee Flacco minus, 
Apollodoro plaudit imbrifer Nilus, 

Nasone Paeligni sonant, 
duosque Senecas unicunique Lucanum 

facunda loquitur Corduba, 
gaudent iocosae Canio suo Gades, 

Enierita Deciano meo : 
te, Liciniane, gloriabitur nostra, 

nee me tacebit Bilbilis. 



26^. He sends his Book to Caesius 

NOSTI si bene Caesium, libelle, 
montanae decus Vmbriae Sabinum, 
Auli municipem mei Pudentis, 
illi tu dabis haec uel occupato. 
instent mille licet premantque curae, 
nostris carminibus tamen uacabit. 
nam me diligit ille proximumque 
Turni nobilibus leget libellis. 
o quantum mihi nominis paratur i 
o quae gloria ! quam frequens amator ! 
te conuiuia, te forum sonabit, 
aedes, compita, porticus, tabernae. 
uni mitteris, omnibus legeris. 



M. VALERIVS MARTIALIS 
26 y. To Silius It aliens 

To lay aside the Punka, and read the light 
Verses of Martial 

SILI, Castalidum decus sororum, 
qui periuria barbarl furoris 
ingenti premis ore perfidosque 
astus Hannibalis leuisque Poenos 
magnis cedere cogis Africanis : 
paulum seposita seueritate, 
duni blanda uagus alea December 
incertis sonat hinc et hinc fritillis 
et ludit tropa nequiore talo, 
nostris otia commoda Camenis, 
nee torua lege fronte, sed remissa 
lasciuis madidos iocis libellos. 
sic forsan tener ausus est Catullus 
magno mittere passerem Maroni. 

266. Life not Legends 

|VI legis Oedipoden caligantemque Thyesten, 
Colchidas et Scyllas, quid nisi monstra legis ? 
quid tibi raptus Hylas, quid Parthenopaeus et Attis, 

quid tibi dormitor proderit Endymion ? 
exutusue puer pinnis labentibus ? aut qui 
odit amatrices Hermaphroditus aquas ? 
quid te uana iuuant miserae ludibria chartae \ 

hoc lege, quod possit dicere uita ' Meum est*, 
non hie Centauros, non Gorgonas Harpyiasque 

inuenies : hominem pagina nostra sapit. 
sed non uis, Mamurra, tuos cognoscere mores 
nee te scire : legas Aetia Callimachi. 
33a 



quid t 



M. VALERIVS MARTIALIS 



267. To /Valerius F lace us 

The Decay of Poetry and Poets 



TEMPORIBVS nostris aetas cum cedat auorum 
creuerit et maior cum duce Roma suo, 
ingenium sacri miraris deesse Maronis, 

nee quemquam tanta bella sonare tuba, 
sint Maecenates, non deerunt, Flacce, Marones, 

Vergiliumque tibi uel tua rura dabunt. 
iugera perdiderat miserae uicina Cremonae 

flebat et abductas Tityrus aeger ouis. 
risit Tuscus eques, paupertatemque malign am 

reppulit et celeri iussit abire fuga. 
' accipe diuitias et uatum maximus esto ; 

tu licet et nostrum ' dixit ' Alexin ames \ 
adstabat domini mensis pulcerrimus ille 

marmorea fundens nigra Falerna manu, 
et libata dabat roseis carchesia labris, 

quae poterant ipsum sollicitare louem. 
excidit attonito pinguis Galatea poetae, 

Thestylis et rubras messibus usta genas : 
protinus Italiam concepit et Arma Virvmqve, 

qui modo uix Culicem fleuerat ore rudi. 
quid Varios Marsosque loquar ditataque uatum 

nomina, magnus erit quos numerare labor ? 
ergo ego Vergilius, si munera Maecenatis 

des mihi ? Vergilius non ero, Marsus ero. 

333 



M. VALERIVS MARTIALIS 



O mihi curarum pretium non uile mearum, 

Flacce, Antenoi-ei spes et alumne laris, 
Plerios differ cantiis citharamque sororum ; 

aes dabit ex istis nulla puella tibi. 
quid petis a Phoebo ? nummos habet area Mineruae ; 

haec sapit, haec omnes fenerat una deos. 
quid possunt hederae Bacchi dare ? Palladis arbor 

inclinat uarias pondere nigra comas, 
praeter aquas Helicon et serta lyrasque dearum 

nil habet ct magnum sed perinane sophos. 
quid tibi cum Cirrha ? quid cum Permesside nuda ? 

Romanum propius diuitiusque forum est. 
illic aera sonant : at circum pulpita nostra 

ct sterilis cathedras basia sola crepant. 



268. Character of a Happy Life 



QVINTILIANE, uagae moderator summe iuuentae, 
gloria Romanae, Quintiliane, togae, 
uiuere quod propero pauper nee inutilis annis, 

da ueniam : properat uiuere nemo satis, 
differat hoc patrios optat qui uincere census 

atriaque immodicis artat imaginibus. 
me focus et nigros non indignantia fumos 

tecta iuuant et fons uiuus et herba rudis. 
sit mihi uerna satur, sit non doetissima eoniunx, 

sit nox cum somno, sit sine lite dies. 

334 



M. VALERIVS MARTIALIS 

a 

Dum tu forsitan inquietus erras 
clamosa, luuenalis, in Subura, 
aut collem dominae teris Dianae ; 
dum per limina te potentiorum 
sudatrix toga uentilat uagumque 
maior Caelius et minor fatigant : 
me miiltos repetita post Decembres 
accepit mea rusticumque fecit 
auio Bilbilis et superba ferro. 
hie pigri colimus labore dulci 
Boterdum Plateamque ; Celtiberis 
haec sunt nomina crassiora terris. 
ingenti fruor improboquc somno, 
quem nee tertia saepe rumpit hora, 
et totum mihi nunc repono, quidquid 
ter denos uigilaueram per annos. 
ignota est toga, sed datur petenti 
rupta proxima uestis a cathedra, 
surgentem focus excipit superba 
uicini stiue cultus iliceti, 
multa uilica quem coronat olla. 
dispensat pueris rogatque longos 
leuis ponere uilicus capillos. 
sic me uiuere, sic iuuat perire. 

in 
Si tecum mihi, care Martialis, 
securis liceat frui diebus, 
si disponere tempus otiosum 
et uerae pariter uacare uitae : 
nee nos atria, nee domos potentum, 
nee litis tetricas forumque triste 

33S 



M. VALERIVS MARTIALIS 

nossemus, nee imagines superbas ; 
sed gestatio, fabulae, libelH, 
campus, porticus, umbra, uirgo, thermae, 
haec essent loca semper, hi labores. 
nunc uiuit necuter sibi bonosque 
soles effugere atque abire sentit, 
qui nobis pereunt et imputantur, 
quisquam uiuere cum sciat, moratur ? 

iv 
Vitam quae faciant beatiorem, 
iucundissime Martialis, haec sunt ; 
res non parta labore, sed relicta ; 
non ingratus ager, focus perennis ; 
lis numquam, toga rara, mens quieta ; 
uires ingenuae, salubre corpus ; 
prudens simplicitas, pares amici ; 
conuictus facilis, sine arte mensa ; 
nox non ebria sed soluta curis ; 
non tristis torus et tamen pudicus ; 
somnus qui faciat breuis tenebras : 
quod sis, esse uelis nihilque malis ; 
summum nee metuas diem nee optes. 



2^p. ^l^intus Ovtd'ms^ Birthday 

SI credis mihi, Quinte, quod mereris, 
natalis, Ouidi, tuas Aprilis 
ut nostras amo Martias Kalendas. 
felix utraque lux diesque nobis 
signandi melioribus lapillis ! 
hie uitam tribuit, sed hie amicum. 
plus dant, Quinte, mihi tuae Kalendae. 
336 



M. VALERIVS MARTIALIS 



270, The t3iarriage of Tudens and 
Claudia 

CLAVDIA, Rufe, meo nubit Peregrina Pudenti 
macte esto taedis, o Hynienaee, tuis. 
tam bene rara suo miscentur cinnama nardo, 

Massica Thesels tam bene uina fauis ; 
nee melius teneris iunguntur uitibus ulmi, 

nee plus lotos aquas, Htora myrtus amat. 
Candida perpetuo reside, Concordia, lecto, 

tamque pari semper sit Venus aequa iugo. 
diligat ilia senem quondam, sed et ipsa marito 

tum quoque cum fuerit, non uideatur anus. 



277. In ^JMemorJam 



Alcimus 

A LCIME, quern raptum domino crescentibus annis 
/^ Lauicana leui caespite uelat humus, 
accipe non Pario nutantia pondera saxo, 

quae cineri nanus dat ruitura labor, 
sed facilis buxos et opacas palmitis umbras 

quaeque uirent lacrimis roscida prata meis. 
accipe, care puer, ueri monimenta doloris : 

hie tibi perpetuo tempore uiuet honor, 
cum mihi supremos Lachesis perneuerit annos, 

non aliter cineres mando iacere meos, 

337 



M. VALERIVS MARTIALIS 

ti 

Glaucias 

Libertus Melioris ille notus, 

tota qui cecidit dolente Roma, 

cari deliciae brcues patroni, 

hoc sub marmore Glaucias humatus 

iuncto Flaminiae iacet sepulcro : 

castus moribus, integer pudore, 

uelox ingenio, decore felix. 

bis senis modo messibus peractis 

uix unum | uer applicabat annum. 

qui fles talia, nil fleas, uiator, 

iii 

Paris 

Quisquis Flaminiam tens, uiator, 
noli nobile praeterire marmor. 
Vrbis deliciae salesque Nili, 
ars et gratia, lusus et uoluptas, 
Romani decus et dolor theatri 
atque omnes Veneres Cupidinesque 
hoc sunt condita, quo Paris, sepulcro. 

iv 
Erotion 

Puella senibus dulcior mihi cygnis, 
agna Galaesi moUior Phalantini, 
concha Lucrini delicatior stagni, 
cui nee lapillos praeferas Erythraeos, 
nee modo politum pecudis Indicae dentem 
niuesque primas liliumque non tactum ; 
338 



M. VALERIVS MARTIALIS 

quae crine uicit Baetici gregis uellus 
Rhenique nodos aureamque nitellam ; 
fragrauit ore, quod rosarium Paesti, 
quod Atticarum prima mella cerarum, 
quod sucinorum rapta de manu gleba ; 
cui comparatus indecens erat pauo, 
inamabilis sciurus et frequens phoenix : 
adhuc recenti tepet Erotion busto, 
quam pessimorum lex amara fatorum 
sexta peregit hieme, nee tamen tota, 
nostros amores gaudiumque lususque. 
et esse tristem me meus uetat Paetus, 
pectusque pulsans pariter et comam uellens : 
' deflere non te uernulae pudet mortem ! 
ego coniugem ' inquit ' extuli et tamen uiuo, 
notam, superbam, nobilem, locupletem \ 
quid esse nostro fortius potest Paeto ? 
ducentiens accepit et tamen uiuit. 

272. ' T^e- Ledean stars so famed for love 
JVondered at us from above' 
I, Lucane, tibi uel si tibi, Tulle, darentur 
qualia Ledaei fata Lacones habent, 
nobilis haec esset pietatis rixa duobus, 

quod pro fratre mori uellet uterque prior, 
diceret infernas et qui prior isset ad umbras : 
' Viue tuo, frater, tempore, uiue meo.' 



S" 



273. The F"tlla ofJuUus ^^fartialis 

VLI iugera pauca Martialis 
hortis Hesperidum beatiora 
longo laniculi iugo recumbunt : 

339 



I 



M. VALERIVS MARTIALIS 

lati collibus imminent recessus 
et planus modico tumore iiertex 
caelo perfruitiir sereniore, 
et curuas nebula tegente uallis 
solis luce nitet peculiari : 
puris leniter admouentur astris 
celsae culmina delicata uillae. 
hinc septem dominos uidere montis 
et totam licet aestimare Romam, 
Albanos quoque Tusculosque collis 
et quodcumque iacet sub urbe frigus, 
Fidenas ueteres breuisque Rubras, 
et quod uirgine nequiore gaudet 
Annae pomiferum nemus Perennae. 
ilHnc Flaminiae Salariaeque 
gestator patet essedo tacente, 
ne blando rota sit molesta somno, 
quern nee rumpere nauticum celeuma, 
nee clamor ualet helciariorum, 
cum sit tam prope Muluius, sacrumque 
lapsae per Tiberim uolent carinae. 
hoc rus, seu potius domus uocanda est, 
commendat dominus : tuam putabis ; 
tam non inuida tamque liberalis, 
tam comi patet hospitalitate. 
credas Alcinoi pios Penatis, 
aut facti modo diuitis Molorchi. 
uos nunc omnia parua qui putatis, 
centeno gelidum ligone Tibur 
uel Praeneste domate pendulamque 
uni dedite Setiam colono : 
dum me iudice praeferantur istis 
luli iugera pauca Martialis. 
340 



M. VALERIVS MARTI ALIS 

27^. Diadumenos 

QVOD spiral tenera malum mordente puella, 
quod de Corycio quae uenit aura croco ; 
uinea quod primis cum floret cana racemis, 

gramina quod redolent, quae modo carpsit ouis ; 
quod myrtus, quod messor Arabs, quod sucina trita, 

pallidus Eoo ture quod ignis olet ; 
gleba quod aestiuo leuiter cum spargitur imbre, 

quod madidas nardo passa corona comas : 
hoc tua, saeue puer Diadumene, basia fragrant. 

quid si tota dares ilia sine inuidia ? 

27S' Earims 



NOMEN cum uiolis rosisque natum 
quo pars optima nominatur anni, 
Hyblam quod sapit Atticosque flores, 
quod nidos olet alitis superbae ; 
nomen nectare dulcius beato, 
quo mallet Cybeles puer uocari 
et qui pocula temperat Tonanti : 
quod si Parrhasia sones in aula, 
respondent Veneres Cupidinesque ; 
nomen nobile, moUe, delicatum 
uersu dicere non rudi uolebam : 
sed tu syllaba contumax repugnas. 
dicunt Eiarinon tamen poetae, 
sed Graeci quibus est nihil negatum 
et quos 'Apey "Apes decet sonare. 
nobis non licet esse tarn disertis, 
qui musas colimus seueriores. 

34« 



M. VALERIVS MARTIALIS 

a 

Si daret auctumnus mihi nomen, Oporinos esscni 
horrida si brumae sidera, Chimerinos. 

dictus ab aestiuo Therinos tibi mense uocarer : 
tempora cui nomen uerna dedere cjuis est ? 

J 7^. To a Schoolmaster 

CDI magister, parce simplici turbae : 
sic te frequentes audiant capillati 
et delicatae diligat chorus mensae, 
nee calculator, nee notarius uelox 
maiore quisquam circulo coronetur, 
albae Leone flammeo calent luces 
tostamque feruens lulius coquit messem. 
cirrata loris horridis Scythae pellis, 
qua uapulauit Marsyas Celaenaeus, 
ferulaeque tristes, sceptra paedagogoruni. 
cessent et Idus dormiant in Octobris : 
aestate pueri si ualent, satis discunt. 

277' Long Life and Strong Life 

SEXAGESIMA, Marciane, messis 
acta est et, puto, iam secunda Cottae. 
nee se taedia lectuli calentis 
expertum meminit die uel uno. 
ostendit digitum, sed impudicum, 
Alconti Dasioque Symmachoque. 
at nostri bene computentur anni 
et quantum tetricae tulere febres, 
aut languor grauis, aut mali dolores, 
a uita meliore separentur : 
343 



M. VALERIVS MARTIALIS 

infantes sumus, et senes uidemur- 
aetatem Priamique Nestorisque 
longam qui putat esse, Marciane, 
multum decipiturque falliturque. 
non est uiuere, sed ualere uita est. 

278. The Conditions of Friendship 

TRIGINTA mihi quattuorque messes 
tecum, si memini, fuere, luli. 
quarum dulcia mixta sunt amaris, 
sed iucunda tamen fuere plura. 
et si calculus omnis hue et illuc 
diuersus bicolorque digeratur, . 

uincet Candida turba nigriorem. 
si uitare uoles acerba quaedam 
et tristis animi cauere morsus, . 
nulli te facias nimis sodalem. 
gaudebis minus et minus dolebis. 

27 g. jDomestic Life 

DIFFICILIS facilis, iucundus acerbus es idem 
nee tecum possum uiuere nee sine te. 

2H0, Saturnalia 

VNCTIS falciferi senis diebus, 
regnator quibus imperat fritillus, 
uersu ludere non laborioso 
permittis, puto, pileata Roma, 
risisti ; licet ergo, nee uetamun 
pallentes procul hinc abite curae ; 
quidquid uenerit obuium, loquamur 



M. VALERIVS MARTIALIS 

morosa sine cogltatione. 
misce dimidios, puer, trientis, 
quales Pythagoras dabat NeronI ; 
misce, Dindyme, sed frequentiores. 
possum nihil ego sobrius ; bibenti 
succurrent mihi quindecim poetae. 
da nunc basia, sed Catulliana : 
quae si tot fuerint quot ille dixit, 
donabo tibi passerem CatuUi. 

281. To the Rhine to send Trajan 

safe home 

NYMPHARVM pater amniumque, Rhene, 
quicumque Odrysias bibunt pruinas, 
sic semper liquidis fruaris undis, 
nee te barbara contumeliosi 
calcatum rota conterat bubulci ; 
sic et cornibus aureis receptis 
et Romanus eas utraque ripa : 
Traianum populis suis et urbi, 
Tibris te dominus rogat, remittas. 

282. c^ purer Sappho 

OMNES Sulpiciam legant puellae, 
uni quae cupiunt uiro placere ; 
omnes Sulpiciam legant mariti, 
uni qui cupiunt placere nuptae. 
non haec Colchidos asserit furorem, 
diri prandia nee refert Thyestae ; 
Scyllam, Byblida nee fuisse credit, 
sed eastos docet et probos amores, 
344 



M. VALERIVS MARTIALIS 

lusus, delicias facetiasque. 
cuius carmina qui bene aestimarit, 
nullam dixerit esse nequiorem, 
nullam dixerit esse sanctiorem. 
talis Egeriae iocos fuisse 
udo crediderim Numae sub antro. 
hac condiscipula uel hac magistra 
esses doctior et pudica, Sappho : 
sed tecum pariter simulque uisam 
durus Sulpiciam Phaon amaret. 
frustra : namque ea nee Tonantis uxor, 
nee Bacchi, nee ApoUinis puella 
erepto sibi uiueret Caleno. 

28^, Tosthumous Fame 

EDE tuos tandem populo, Faustine, libellos 
et cultum docto pectore prefer opus, 
quod nee Ceeropiae damnent Pandionis arces 

nee sileant nostri praetereantque senes. 
ante foris stantem dubitas admittere Famam 

teque piget eurae praemia ferre tuae ? 
post te uieturae per te quoque uiuere chartae 
incipiant : cineri gloria sera uenit. 

28^, Contemporary Fame 

I 

HIC est quern legis ille, quern requiris, 
toto notus in orbe Martialis 
argutis epigrammaton libellis : 
cui, leetor studiose, quod dedisti 
uiuenti deeus atque sentienti 
rari post cineres habent poetae. 

34S 



M. VALERIVS MARTIALIS 



Vndenis pedibusque syllabisque 
et multo sale, nee tanien proteruo, 
notus gentibus ille Martialis 
et notus populis — quid inuidetis ? — 
non sum Andraemone notior caballo. 



o 



28^. Valedictory 

J HE iam satis est, ohe Jibelle, 
iam peruenimus usque ad umbilicos. 
tu procedere adhuc et ire quaeris, 
nee summa potes in scheda teneri, 
sie tamquam tibi res peracta non sit, 
quae prima quoque pagina peracta est. 
iam lector queriturque deficitque, 
iam librarius hoc et ipse dicit 
' ohe iam satis est, olie libelle.* 



ANONYMOUS 
2S6, Epitaphs 



circa 90 A. u. 



Nepos 

QVVM praematura raptum mihi morte Nepotem 
flerem Parcarum putria fila querens 
et gemerem tristi damnatam sorte iuuentam 

uersaretque nouus uiscera tota dolor, 
me desolatum, me desertum ac spoliatum 
clamarem largis saxa mouens lacrimis, 
exacta prope nocte sues quum Lucifer ignis 
346 



ANONYMOUS 

spargeret et uolucri roscidus iret equo, 
uidi sidereo radiantem lumine formam 

aethere delabi. non fuit ilia quies, 
sed uerus iuueni color et sonus, at status ipse 

maior erat nota corporis effigie. 
ardentis oculorum orbes umerosque nitentis 

ostendens roseo reddidit ore sonos ; 
^adfinis meniorande, quid o me ad sidera caeli 

ablatum quereris ? desine flere deum, 
ne pietas ignara superna sede receptum 

lugeat et laedat numina tristitia. 
non ego Tartareas penetrabo tristis ad undas, 

non Acheronteis transuehar umbra uadis, 
non ego caeruleam remo pulsabo carinam 

nee te terribilem fronte timebo, Charon, 
nee Minos mihi iura dabit grandaeuus et atris 

non errabo locis nee cohibebor aquis. 
surge, refer matri ne me noctisque diesque 

defleat ut maerens Attica mater Ityn. 
nam me sancta Venus sedis non nosse silentum 

iussit et in caeli lucida templa tulit.' 
erigor et gelidos horror perfuderat artus, 

spirabat suaui tinctus odore locus, 
die Nepos, seu tu turba stipatus Amorum 

laetus Adoneis lusibus insereris, 
seu grege Pieridum gaudes seu Palladis arte, 

omnis caelicolum te chorus excipiet ; 
si libeat thyrsum grauidis aptare corymbis 

et uelare comam palmite, Liber eris : 
pascere si crinem et lauro redimire manuque 

arcum cum pharetra sumere, Phoebus eris. 
indueris teretes manicas, Phrygium decus, Attis 

non unus Cybeles pectore uiuet amor. 

347 



ANONYMOUS 

si spumantis equi libeat quatere ora lupatis, 
Cyllare, formosi membra uehes equitis. 

sed quicumque deus, quicumque uocaberis heros, 
sit soror et mater, sit puer incolumis. 

haec dona unguentis et sunt potiora corollis, 
quae non tempus edax, non rapit ipse rogus. 



Tib. Claudius Esquilina Tiberinus 

Tu quicumque mei ueheris prope limina busti, 

supprime festinum quaeso uiator iter, 
perlege, sic numquam doleas pro funere acerbo : 

inuenies titulo nomina fixa meo. 
Roma mihi patria est, media de plebe parentes. 

uita fuit nullis tunc uiolata malis. 
gratus eram populo quondam notusque fauore, 

nunc sum defleti parua fauilla rogi. 
quis bona non hilari uidit conuiuia uoltu 

adque meos mecum peruigilare locos ? 
quondam ego Pierio uatum monimenta canore 

doctus cycneis enumerare modis, 
doctus Maeonio spirantia carmina uersu 

dicere, Caesareo carmina nota foro : 
nunc amor et nomen superest de corpore toto, 

quod spargit lacrimis maestus uterque parens, 
serta mihi floresque nouos, mea gaudia, ponunt : 

fusus in Elysia sic ego ualie moror. 
quod meat in stellis Delphin, quod Pegasus ales, 

tot mea natalis fata dedere mihi. 



348 



p. AELIVS HADRIANVS IMPERATOR 

76-138 A. D. 

287. To his Soul 

ANIMVLA uagula blandula, 
IX hospes comesque corporis, 
quae nunc abibis in loca 
pallidula rigida nudula, 
nee ut soles dabis iocos ! 



ANONYMOUS 

120 A. D, (?) 

288. Epitaph of M. Pomponius Bassulus 

E more pecoris otio transfungerer, 
Menandri paucas uorti scitas fabulas 
et ipsus etiam sedulo finxi nouas. 
id quale qualest chartis mandatum diu. 
uerum uexatus animi curis anxiis, 
non nullis etiam corporis doloribus, 
utrumque ut esset taediosum ultra modum, 
optatam mortem sum potitus. ea mihi 
suo de more cuncta dat leuamina. 
uos in sepulcro hoc elogium, oro, incidite, 
quod sit documento post rogos mortalibus 
inmodice ne quis uitae scopulis haereat, 
cum sit paratus portus eiaculantibus, 
qui nos excipiat ad quietem perpetem. 
set iam ualete donee uiuere expedit. 



N 



349 



I 



V- 



ANONYMOUS 

I20A.D. (?). 

28 p. Epitaph of Serenus 

VVENIS Sereni triste cernitis marmor, 
pater supremis quod sacrauit et frater 
pietate mira peiditum dolens fratrem, 
quern fleuit omnis planctibus nouis turba, 
quod Interisset forma, flos, pudor simplex, 
dole meator, quisquis hoc legis carmen, 
et ut meretur, anima, lacrimam accommoda. 

circa 126 A. D. 

2go. Epitaph ofUrsus 

'RSVS togatus uitrea qui primus pila 
lusi decenter cum meis lusoribus 
laudante populo maximis clamoribus 
thermis Traiani, thermis Agrippae et Titi, 
multum et Neronis, si tamen mihi creditis, 
ego sum. ouantes conuenite pilicrepi 
statuamque amici floribus, uiolis rosis 
folioque multo adque unguento marcido 
onerate amantes et merum profundlte 
nigrum Falernum aut Setinum aut uel Caecubiim 
uiuo ac uolenti de apotheca dominica, 
Vrsumque canite uoce concordi senem 
hilarem iocosum pilicrepum scholasticum, 
qui uicit omnes antecessores suos 
sensu, decore adque arte suptilissima. 
nunc uera uersu uerba dicamus senes : 
sum uictus ipse, fateor, a ter consule 
Vero patrono, nee semel sed saepius, 
cuius libenter dicor exodiarius. 
350 



ANNIVS FLORVS 

circa 130 A. D. 

2pi. ' Tongues I'll hang on every tree' 

QVANDO ponebam nouellas arbores mali et piri 
cortici summae notaui nomen ardoris mei. 
nulla fiet inde finis uel quies cupidinis : 
crescit arbor, gliscit ardor : animus implet litteras. 

2g2. Apollo and Bacchus 

SIC Apollo, deinde Liber sic uidetur ignifer : 
ambo sunt flammis creati prosatique ex ignibus ; 
ambo de donis calorem, uite et radio, conferunt ; 
noctis hie rumpit tenebras, hie tenebras pectoris. 

2p5. Bacchus 

BACCHE, uitium repertor, plenus adsis uitibus : 
effluas duleem liquorem conparandum neetari, 
conditumque fac uetustum, ne malignis uenulis 
asperum ducat saporem uersus usum in alterum. 

2p4. IVomen 

MNIS mulier intra pectus celat uirus pestilens : 
dulce de labris locuntur, corde uiuunt noxio. 



o 



2g$. JEvil Communications 



Q 



VI mali sunt, non fuere matris ex aluo mali, 
sed males faciunt malorum falsa contubernia. 



35t 



ANNIVS FLORVS 



2g6. ^ Study in ^yTntithesis 

TAM malum est habere nummos, non habere quam 
malum est ; 
tarn malum est audere semper, quam malum est semperpudor ; 
tam malum est tacere multum, quam malum est multum loqui ; 
tarn malum est foris amica, quam malum est uxor domi : 
nemo non haec uera dicit, nemo non contra facit. 



jp/. French and Rnglish 

SPERNE mores transmarinos, mille habent ofFucia. 
ciue Romano per orbem nemo uiuit rectius : 
quippe malim unum Catonem quam trecentos Socratas. 

zgS, The Rarity of Toets and their 
Tatrons 

CONSVLES fiunt quotannis et noui proconsules; 
solus aut rex aut poeta non quotannis nascitur. 



C. SVLPICIVS APOLLINARIS 

circa 140 A. D. 

!pp. J^ergiTs ^eneid 

IVSSERAT haec rapidis aboleri carmina flammis 
Vergilius, Phrygium quae cecinere ducem ; 
Tucca uetat Variusque, simul tu, maxime Caesar, 

non sinis et Latiae consulis historiae. 
infelix gemino cecidit prope Pergamon igni, 
et paene est alio Troia cremata rogo. 
35a 



C. SVLPICIVS APOLLINARI8 

Soo. Epitaph of Seneca 

CVRA, labor, meritum, sumpti pro munere honores, 
ite, alias posthac sollicitate animas ! 
me procul a uobis deus euocat. ilicet actis 

rebus terrenis, hosplta terra, uale. 
corpus, auara, tamen sollempnibus accipe saxis : 
namque animam caelo reddimus, ossa tibi. 



ANONYMOUS 

215 A. D. 

"^01, f^iue 

VIVE laetiis quique uiuis, uita paruom munus est, 
orta mox sensim uigescit, deinde sensim deficit. 

P. LICINIVS GALLIENVS IMPERATOR 

circa 260 A. D. 

502. Ludtte 

ITE agite, o iuuenes, et desudate medullis 
omnibus inter uos I non murmura uestra columbae, 
brachia non hederae, non uincant oscula conchae. 
ludite ; sed iiigilis nolite exstinguere lychnos : 
omnia nocte uident, nil eras meminere lucernae. 

M. AVRELIVS OLVMPIVS NEMESIANVS 

circa 260 A. u. 

505. Exordium to a Toem on Hunting 

VENANDI cano mille uias hilarisque labores 
discursusque citos, securi proelia ruris, 
pandimus. Aonio iam nunc mihi pectus ab oestro 
aestuat : ingentis Helicon iubet ire per agros, 
1444 N 353 



M. AVRELTVS OLVMPIVS NEMESIANVS 

Castaliusque mihi noua pocula fontis alumnus 
ingerit et late campos metatus apertos 
imponitque iuguni uati retinetque corymbis 
Impllcitum ducitque per auia, qua sola numquam 
trita rotis. iuuat aurato procedere curru 
et parere deo : uiridis en ire per herbas 
imperat : intacto premimus uestigia musco ; 
et, quamuis cursus ostendat tramite noto 
obuia Calliope facilis, insistere prato 
complacitum, rudibus qua luceat orbita sulcis. 
nam quis non Nioben numeroso funere maestam 
iam cecinit ? quis non Semelen ignemque iugalem 
letalemque simul nouit de paelicis astu ? 
quis magno recreata tacet cunabula Baccho, 
ut pater omnipotens maternos reddere mensis 
dignatus iusti complerit tempora partus ? 
sunt qui sacrilege rorantis sanguine thyrsos 
(nota nimis) dixisse uelint, qui uincula Dirces 
Pisaeique tori legem Danaique cruentum 
imperium sponsasque truces sub foedere primo 
dulcia funereis mutantis gaudia taedis. 
Byblidos indictum nulli scelus ; impia Myrrhae 
conubia et saeuo uiolatum crimine patrem 
nouimus, utque Arabum fugiens cum carperet arua 
iuit in arboreas frondis animamque uirentem. 
sunt qui squamosi referant fera sibila Cadmi 
stellatumque oculis custodem uirginis lus 
Herculeosque uelint semper numerare labores 
miratumque rudis se tollere Terea pinnas 
post epulas, Philomela, tuas ; sunt ardua mundi 
qui male temptantem curru Phaethonta loquantur 
exstinctasque canant emisso fulmine flammas 
fumantemque Padum, Cycnum plumamque senilem 

354 



M. AVRELIVS OLVMPIVS NEMESIANVS 

et flentis semper germani funere siluas. 

Tantalidum casus et sparsas sanguine mensas 

condentemque caput uisis Titana Mycenis 

horrendasque uices generis dixere priores. 

Colchidos iratae sacris imbuta uenenis 

munera non canimus pulchraeque incendia Glauces, 

non crinem Nisi, non saeuae pocula Circes, 

nee nocturna pie curantem busta sororem : 

haec iam magnorum praecepit copia uatum, 

omnis et antiqui uulgata est fabula saecli. 

nos saltus uiridisque plagas camposque patentis 

scrutamur totisque citi discurrimus aruis 

et uarias cupimus facili cane sumere praedas ; 

nos timidos lepores, inbellis figere dammas 

audacisque lupos, uulpem captare dolosam 

gaudemus ; nos flumineas errare per umbras 

malumus et placidis ichneumona quaerere ripis 

inter harundineas segetes faelemque minacem 

arboris in trunco longis perfigere telis 

implicitumque sinu spinosi corporis erem 

ferre domum ; talique placet dare lintea curae, 

dum non magna ratis, uicinis sueta moueri 

litoribus tutosque sinus percurrere remis, 

nunc primum dat uela notis portusque fidelis 

linquit et Adriacas audet temptare procellas. 

mox uestros meliore lyra memorare triumphos 

accingar, diui fortissima pignora Cari, 

atque canam nostrum geminis sub finibus orbis 

litus et edomitas fraterno numine gentis, 

quae Rhenum Tigrimque bibunt Ararisque remotum 

principium Nilique uident in origine fontem ; 

nee taceam, primum quae nuper bella sub Arcto 

felici, Carine, nianu confeceris, ipso 

355 



M. AVRELIVS OLVMPIVS NEMESIANVS 

paene prior genitore deo, utque intima frater 

Persidos et ueteres Babylonos ceperit arcis, 

ultus Romulei uiolata cacumina regnl ; 

imbellemque fugam referam clausasque pharetras 

Parthorum laxosque arcus et spicula nulla. 

haec uobis nostrae libabunt carmina Musae, 

cum primum uultus sacros, bona numlna terrae, 

contigcrit uldisse mihi : iam gaudia nota 

temporis inpatiens sensus spretorque morarum 

praesumit uideorque mihi iam cernere fratrum 

augustos habitus, Romam clarumque senatum 

et fidos ad bella duces et milite multo 

agmina, quis fortis animat deuotio mentis : 

aurea purpureo longe radiantia uelo 

signa micant sinuatque trucis leuis aura dracones. 

tu modo, quae saltus placidos siluasque pererras, 

Latonae, Phoebe, magnum decus, heia age suetos 

sume habitus arcumque manu pictamque pharetram 

suspende ex humeris, sint aurea tela, sagittae, 

Candida puniceis aptentur crura coturnis, 

sit chlamys aurato multum subtegmine lusa 

conrugesque sinus gemmatis balteus artet 

nexibus, implicitos cohibe diademate crinis. 

tecum Naiades faciles uiridique iuuenta 

pubentes Dryades Nymphaeque, unde amnibus umor, 

adsint et docilis decantet Oreadas Echo. 

due age, diua, tuum frondosa per auia uatem : 

te sequimur, tu pande domos et lustra ferarum. 

hue Igitur mecum, quisquis pereussus amore 

uenandi damnas litis rabidosque tumultus 

ciuilisque fugis strepitus bellique fragores 

nee praedas auido sectaris gurgite ponti. 



356 



M. AVRELIVS OLVMPIVS NEMESIANVS 



SO 4. Tan 

NYCTILVS atque Micon nee non et pulcer 
Amyntas 
torrentem patula uitabant ilice solem, 
cum Pan uenatu fessus recubare sub ulmo 
coeperat et somno lassatas sumere uiris ; 
quern super ex tereti pendebat fistula ramo. 
banc pueri, tamquam praedem pro carmine possent 
sumere fasque esset calamos tractare deorum, 
inuadunt furto; sed nee resonare canorem 
fistula quem suerat nee uult contexere carmen, 
sed pro carminibus male dissona sibila reddit, 
cum Pan excussus sonitu stridentis auenae 
iamque uidens ' pueri, si carmina poscitis *, inquit, 
' ipse canam : nulli fas est inflare cicutas, 
quas ego Maenaliis cera coniungo sub antris. 
iamque ortus, Lenaee, tuos et semina uitis 
ordine detexam : debemus carmina Baeeho/ 
haec fatus coepit calamis sic montiuagus Pan : 
* te cano, qui grauidis hederata fronte corymbis 
uitea serta plicas quique udo palmite tigris 
ducis odoratis perfusus colla capillis, 
uera louis proles ; nam cum post sidera caeli 
sola louem Semele uidit louis ora professum, 
hunc pater omnipotens, uenturi prouidus aeui, 
pertulit et iusto produxit tempore partus, 
hunc Nymphae Faunique senes Satyrique procaces, 
nosque etiam Nysae uiridi nutrimus in antro. 
quin et Silenus paruum ueteranus alumnum 
aut gremio fouet aut resupinis sustinet ulnis, 
euocat aut risum digito motuue quietem 

357 



M. AVRELIVS OLVMPIVS NEMESIANVS 

allicit aut tremulis quassat crepitacula palmis. 
cui deus arridens horrentis pectore setas 
uellicat aut digitis auris astringit acutas 
adplauditue manu mutilum caput aut breue mentum 
et simas tenero collidit pollice naris. 
interea pueri florescit pube iuuentus 
flauaque niaturo tumuerunt tempora cornu. 
turn primum laetas extendit pampinus uuas : 
mirantur Satyri frondis et poma Lyaei. 
turn deus 'o Satyri, matures carpite fetus' 
dixit 'et ignotos primi calcate racemos'. 
uix haec ediderat, decerpunt uitibus uuas  
et portanf calathis celerique elidere planta 
concaua saxa super properant : uindemia feruet 
collibus in summis, crebi'o pede rumpitur uua 
nudaque purpureo sparguntur pectora musto. 
turn Satyri, lasciua cohors, sibi pocula quisque 
obuia corripiunt : quae fors dedit, occupat usus. 
cantharon hie retinet, cornu bibit alter adunco, 
concauat ille manus palmasque in pocula uertit, 
pronus at ille lacu bibit et crepitantibus haurit 
musta labris ; alius uocalia cymbala mergit, 
atque alius latices pressis resupinus ab uuis 
excipit : at potus (saliens liquor ore resultat) ; 
euomit, inque humeros et pectora defluit humor, 
omnia ludus habet cantusque chorique licentes ; 
turn primum roseo Silenus cymbia musto 
plena senex auide non aequis uiribus hausit. 
ex illo uenas inflatus nectare dulci 
hesternoque grauis semper ridetur laccho. 
quin etiam deus ille, deus loue prosatus ipso, 
et plantis uuas premit et de uitibus hastas 
integit et lynci praebet cratera bibenti.' 
358 



M. AVRELIVS OLVMPIVS NEMESIANVS 

haec Pan Maenalia pueros in ualle docebat, 
sparsas donee ouis campo conducere in unum 
nox iubet, uberibus suadens siccare fluorem 
lactis et in niueas astrictum cogere glebas. 



ANONYMOUS 

soy. Epitaph on cJT^. T. Flav'ms 
Tostumius Karus 



V 



I XI beatus dis, amicis, literis. 
nianis colamus, namque opertis manibus 
diuina uis est aeuiterni temporis. 



lo6. To the Sea 

VNDARVM rector, genitor maris, arbiter orbis, 
Oceane o placido conplectens omnia fluctu, 
tu legem terris moderate limite signas, 
tu pelagi quodcumque facis fontisque lacusque. 
flumina quin etiam te norunt omnia patrem, 
te potant nubes ut reddant frugibus imbris ; 
Cyaneoque sinu caeli tu diceris oras 
partibus ex cunctis inmensas cingere nexu. 
tu fessos Phoebi reficis sub gurgite currus 
exhaustisque die radiis alimenta ministras, 
gentibus ut clarum referat lux aurea solem. 
si mare, si terras caelum mundumque gubernas, 
me quoque cunctorum partem, uenerabilis, audi, 
alme parens rerum, supplex precor. ergo carinam 
conserues, ubicumque tuo committere ponto 
banc animam, transire fretum et discurrere cursus 
aequoris horrisoni sortis fera iussa iubebunt : 

359 



ANONYMOUS 

tende fauens glaucum per leuia dorsa profundum, 
ac tantum tremulo crispentur caerula motu, 
quantum uela ferant, quantum sinat otia remis ; 
sint fluctus, celerem ualcant qui pellere puppem, 
quos numerare libens possim, quos cernere laetus ; 
seruet inoffensam laterum par linea libram, 
et sulcante uiam rostro submurmuret unda. 
da pater, ut tute liceat transmittere cursum, 
perfer ad optatos securo in litore portus 
me comitesque meos. quod cum permiseris esse, 
reddam, quod potero, plenas pro munere gratis. 



107, Boating Song 

HEI A, uiri, nostrum reboans echo sonet heia ! 
arbiter effusi late maris ore sereno 
placatum strauit pelagus posuitque procellam, 
edomitique uago sederunt pondere fhictus. 

heia, uiri, nostrum reboans echo sonet heia I 
annisu parili tiemat ictibus acta carina, 
nunc dabit arridens pelago concordia caeli 
uentorum motu praegnanti currere uelo. 

heia, uiri, nostrum reboans echo sonet heia! 
aequora prora secet delphinis aemula saltu, 
quisque gemat largum, promat se quisque lacertis, 
pone trahens canum deducta sit orbita sulcum. 

heia, uiri, nostrum reboans echo sonet heia ! 
echo te jjultet, portiscule : nos tamen heia. 
conuulsum remis spumet mare : nos tamen heia. 
uocibus adsiduis litus resonet : tamen heia. 



360 



ANONYMOUS 

A Dogs Epitaph 

GALLIA me genuit, nomen mlhi diuitis undae 
concha dedit, formae nominis aptus honos. 
docta per incertas audax discurrere siluas 

coJlibus hirsutas atque agitare feras, 
non grauibus uinclis unquam consueta teneri 

uerbera nee niueo corpore saeua pati. 
moUi namque sinu domini dominaeque iacebam 

et noram in strato lassa cubare toro, 
et plus quam licuit muto canis ore loquebar : 

nulli latratus pertimuere meos. 
sed iam fata subi partu iactata sinistro, 

quam nunc sub paruo marmore terra tegit. 



CLAVDIVS 

circa 280 (?) A. d. 

log. To the ^^Moori 

ENA decus mundi, magni pars maxima caeli, 
Luna, uagus noctis splendor, quam signa secuntur, 
Luna parens mensum numerosa prole renascens : 
tu biiugos stellante polos ab Sole gubernas, 
te redeunte dies fraternus colligit horas ; 
te pater Oceanus renouato respicit amne, 
te spirant terrae, tu uinclis Tartara cingis ; 
tu sistro resonas, Brimo, tu cymbala quassas ; 
Isis Luna Core, uel Vesta es Tuno Cybelle. 
septenis tu lumine eges sub mense diebus 
et rursum renouas alternans lumina mensis. 

N 3 36t 



CLAVDIVS 

tunc minor es, cum plena uenis ; tunc plena resurgens, 
cum minor es : crescis semper, cum deficis orbe. 
hue ades et nostris precibus dea blandior esto 
Luciferique iugis concordis siste iuuencas, 
ut uoluat fortuna rotam, qua prospera currant. 



L. CAELIVS LACTANTIVS FIRMIANVS 

11. 290 A. U. 

Sio. The Thoenix 

EST locus in primo felix oriente remotus, 
qua patet aeterni maxima porta poli. 
nee tamen aestiuos hiemisue propinquus ad ortus 

sed qua sol uerno fundit ab axe diem, 
illic planities tractus diffundit apertos, 

nee tumulus crescit nee caua uallis hiat, 
sed nostros montis, quorum iuga celsa putantur, 

per bis sex ulnas imminet ille locus, 
hie Solis nemus est et consitus arbore multa 

lucus perpetuae frondis honore uirens. 
cum Phaethonteis flagrasset ab ignibus axis, • 

ille locus flammis inuiolatus erat ; 
et cum diluuium mersisset fluctibus orbcm 

Deucalioneas exsuperauit aquas, 
non hue exsangues Morbi, non aegra Senectus 

nee Mors crudelis nee Metus asper adest, 
nee Scelus infandum nee opum uesana Cupido 

aut Sitis aut ardens caedis amore Furor ; 
Luctus acerbus abest et Egestas obsita pannis 

et Curae insomnes et uiolenta Fames. 
362 



L. CAELIVS LACTANTIV8 FIRMIANVS 

non ibi tempestas nee uis furit horrida uenti 

nee gelido terram rore pruina tegit ; 
nulla super eampos tendit sua uellera nubes 

nee eadit ex alto turbidus unior aquae, 
est fons in medio, quern uiuum nomine dicunt, 

perspicuus, lenis, dulcibus uber aquis ; 
qui semel erumpens per singula tempora mensum 

duodecies undis inrigat omne nemus. 
hie genus arboreum procero stipite surgens 

non lapsura solo mitia poma gerit. 
hoe nemus, hos lueos auis ineolit unica Phoenix, 

uniea si uiuit morte refeeta sua. 
paret et obsequitur Phoebo ueneranda satelles : 

hoe Natura parens munus habere dedit. 
lutea eum primum surgens Aurora rubeseit, 

cum primum rosea sidera luce fugat, 
ter quater ilia pias inmergit corpus in undas, 

ter quater e uiuo gurgite libat aquam. 
tollitur ac summo considit in arboris altae 

uertice, quae totum despicit una nemus, 
et conuersa nouos Phoebi naseentis ad ortus 

exspectat radios et iubar exoriens. 
atque ubi Sol pepulit fulgentis limina portae 

et primi emicuit luminis aura leuis, 
ineipit ilia sacri modulamina fundere cantus 

et mira lucem uoee ciere nouam ; 
quam nee aedoniae uoces nee tibia possit 

musica Cirrhaeis adsimulare modis, 
et neque olor moriens imitari posse putetur 

nee Cylleneae fila canora lyrae. 
pdstquam Phoebus equos in aperta effudit Olympi 

atque orbem totum protulit usque means, 
ilia ter alarum repetito uerbere plaudit 

igniferumque caput ter uenerata silet. 

363 



L. CAELIVS LACTANTIVS FIRMIANVS 

atque eadem celeris etiam discriminat horas 

innarrabilibus nocte dieque sonis, 
antistes luci nemorumque uerenda sacerdos 

et sola arcanis conscia, Phoebe, tuis. 
quae postquam uitae iam mille peregerit annos 

ac si reddiderint tempora longa grauem, 
ut reparet lapsum spatiis uergentibus aeuum, 

adsuetum nemoris dulce cubiJe fugit ; 
cumque renascendi studio loca sancta reliquit, 

tunc petit hunc orbem, mors ubi regna tenet, 
derigit in Syriam celeris longaeua uolatus, 

Phoenicen nomen cui dedit ipsa uetus, 
secretosque petit deserta per auia lucos, 

sicubi per saltus silua remota latet. 
turn legit aerio sublimem uertice palmam, 

quae Graium Phoenix ex aue nomen habet, 
in quam nulla nocens animans prorepere possit, 

lubricus aut serpens aut auis ulla rapax. 
turn uentos claudit pendentibus Aeolus antris, 

ne uiolent flabris aera purpureum, 
neu concreta noto nubes per inania caeli 

submoueat radios solis et obsit aui. 
construit inde sibi seu nidum siue sepulcrum ; 

nam perit ut uiuat, se tamen ipsa creat. 
colligit hinc sucos et odores diuite silua, 

quos legit Assyrius, quos opulentus Araps, 
quos aut Pygmaeae gentes aut India carpit 

aut molli geneiat terra Sabaea sinu. 
cinnamon hie auramque procul spirantis amomi 

congerit et mixto balsama cum polio, 
non casiae mitis nee olens suffimen acanthi 

nee turis lacrimae guttaque pinguis abest. 
his addit teneras nardi pubentis aristas 

et sociat myrrae uim, Nabathaea, tuae. 
364 



L. CAELIVS LACTANTIVS FIRMIANVS 

protlnus instructo corpus mutabile nido 

uitalique toro membra uieta locat. 
ore dehinc sucos membris circumque supraque 

inicit exs^quiis inmoritura suis. 
tunc inter uarios animam commendat odores, 

depositi tanti nee timet ilia fidem. 
interea corpus genitali morte peremptum 

aestuat, et flammam parturit ipse calor, 
aetherioque procul de lumine concipit ignem, 

flagrat et ambustum soluitur in cineres. 
quos uelut in massam generans in morte coactos 

conflat ; et efFectum seminis instar habet. 
complerit mensum si fetus tempora certa, 

sese oui teretis colligit in speciem ; 
hinc animal primum sine membris fertur oriri, 

sed fertur uermi lacteus esse color : 
ac uelut agrestes, cum filo ad saxa tenentur, 

mutari tineae papilione solent : 
inde reformatur quali fuit ante figura 

et Phoenix ruptis pullulat exuuiis. 
non illi cibus est nostro concessus in orbe 

nee euiquam inplumem paseere cura subest ; 
ambrosios libat caelesti nectare rores, 

stellifero tenues qui cecidere polo, 
hos legit, his alitur mediis in odoribus ales, 

donee maturam proferat effigiem. 
ast ubi primaeua coepit florere iuuenta, 

euolat ad patrias iam reditura domus. 
ante tamen, proprio quicquid de corpore restat, 

ossaque uel cineres exuuiasque suas 
unguine balsameo myrraque et ture soluto 

condit et in formam conglobat ore pio. 
quam pedibus gestans contendit Solis ad urbem 

inque ara residens ponit in aede sacra. 

36s 



L. CAELIVS LACTANTIVS FIRMIANVS 

niirandam sese piaestat praebetque uerendam ; 

tantus aui decor est, tantus abundat honor, 
praecipuus color est, quali sunt sidera caeli, 

praecoqua uel qualis Punica grana tegit : 
quails inest foliis, quae fert agreste papauer, 

cum pandit uestes Flora rubente solo, 
hoc humeri pectusque decens uelamine fulgent, 

hoc caput, hoc ceruix summaque terga nitent ; 
caudaque porrigitur fuluo distincta metallo, 

in cuius maculis purpura mixta rubet ; 
aura auri pennas insignit, desuper Iris 

pingere ceu nubis splendida rore solet ; 
albicat insignis mixto uiridante smaragdo 

et puro cornu gemmea cuspis hiat ; 
ingentis oculos credas geminos hyacinthos, 

quorum de medio lucid a flamma micat ; 
arquata est rutilo capiti ladiata corona 

Phoebei referens uerticis alta decus ; 
crura tegunt squamae Tyrio depicta ueneno, 

ast unguis roseo tinguit honore color, 
effigies inter pauonis mixta iiguram 

cernitur et pictam Phasidis inter auem. 
magnitiem, terris Arabum quae gignitur, ales 

uix aequare potest, seu fera seu sit auis. 
non tamen est tarda, ut uolucres quae corpore magno 

incessus pigros per graue pondus habent, 
sed leuis ac uelox, regali plena decore ; 

talis in aspectu se tenet usque hominum. 
hue uenit Aegyptus tanti ad miracula uisus 

et raram uolucrem turba salutat ouans. 
protinus exsculpunt sacrato in marmore formam 

et titulo signant remque diemque nouo. 
contrahit in coetum sese genus omne uolantum, 

nee praedae memor est uUa nee ulla metus. 
366 



L. CAELIVS LACTANTIVS FIRMIANVS 

alituum stipata choro uolat ilia per ahum 

turbaque prosequitur munere laeta pio. 
sed postquam puri peruenit ad aetheris auras, 

mox redit ; ilia suis conditur inde locis. 
o fortunatae sortis finisque uolucrem, 

cui de se nasci praestitit ipse deus ! 
o felix, seu mas seu femina siue necutrum, 

felix quae Veneris foedera nulla coit ! 
mors illi Venus est, sola est in morte uoluptas : 

ut possit nasci, appetit ante mori. 
ipsa sibi proles, suus est pater et suus heres, 

nutrix ipsa sui, semper alumna sibi. 
ipsa quidem, sed non eadem est ; eademque nee ipsa est, 

aeternam uitam mortis adepta bono. 



CATO 

290 (?) A. D. 

SI I. dMora/ T>istkhs 

l 

Learning 

(a) TNSTRVE praeceptis animum, ne discere cessa ; 

1 nam sine doctrina uita est quasi mortis imago. 
{b) multa legas facito, tum lectis neglege multa ; 

nam miranda canunt, sed non credenda poetae, 
(f) disce sed a doctis, indoctos ipse doceto ; 

propaganda etenim est rerum doctrina bonarum. 

{(T) discere ne cessa : cura sapientia crescit, 
rara datur longo prudentia temporis usu. 

{e) disce aliquid ; nam cum subito Fortuna recessit, 
ars remanet uitamque hominis non deserit umquam. 

367 



CATO 



Religion 



(a) OI deus est animus, nobis ut carmlna dicunt, 
k3 hie tibi praecipue sit pura mente colendus. 

(b) an di sint caelumque regant ne quaere doceri : 
cum sis mortalis,  quae sunt moitalia cura. 

(r) quid deus intendat noli perquirere sorte : 
quid statuat de te sine te deliberat ille. 

id) ture deum placa, uitulum sine crescat aratro : 
ne credas gaudere deum cum caede litatur. 



Friendship 

(a) Q\ potes, ignotis etiam prodesse memento : 
Ii3 utilius regno est meritis adquirere amicos. 

{b) cum tibi uel socium uel fidum quaeris amicum, 
non tibi fortuna est hominis sed uita petenda. 

(c) ignotum notis noli praeponere amicis : 
cognita iudicio constant, incognita casu. 

(d) uincere cum possis, interdum cede sodali, 
obsequio quoniam dulces retinentur amici. 

(e) gratior officiis, quo sis mage carior, esto, 
ne nomen subeas quod dicunt officiperdi. 

(/) officium alterius multis narrare memento ; 
at quaecumque aliis benefeceris ipse, sileto. 

{g) damnaris numquam post longum tempus amicum 
mutauit mores, sed pignora prima memento. 
368 



CATO 

iv 

Death 

{a) X TE timeas illam, quae ultae est ultima finis: 

1 \| qui mortem metuit, quod uiuit, perdit id ipsum. 

{V) linque metum leti ; nam stultum est tempore in omni, 
dum mortem metuas, amittere gaudia uitae. 

(^) fac tibi proponas, mortem non esse timendam : 

quae bona si non est, finis tamen ilia malorum est. 

(</) rebus in aduersis animum submittere noli : 

spem retine ; spes una hominem nee morte relinquit. 

The Speech of Men 

(a) TT^ROSPICITO tecum tacitus quid quisque 
Ji loquatur : 

sermo hominum mores et celat et indicat idem. 

(b) contra uerbosos noli contendere uerbis : 
sermo datur cunctis, animi sapientia paucis. 

{c) cum te aliquis laudat, iudex tuus esse memento : 

plus aliis de te quam tu tibi credere noli. 
{c{) iudicium populi numquam contempseris unus : 

ne nulli placeas, dum uis contemnere multos. 
(tf) cum recte uiuas, ne cures uerba malorum : 

arbitrii non est nostri quid quisque loquatur, 
(J) si uitam inspicias hominum, si denique mores, 

cum culpant alios ; nemo sine crimine uiuit. 

vi 
Wives and Slaves 

{a) /^^VM seruos fueris proprios mercatus in usus 

^^ et famulos dicas, homines tamen esse memento. 

369 



CATO 

(If) nil temere uxori de seruis crede querenti : 
semper enim mulier queni coniux diligit odit. 

(c) uxoris linguam, si frugi est, ferre memento ; 

namque malum est non uelle pati nee carpere posse. 

{(i) uxorem fuge ne ducas sub nomine dotis, 
nee retinere uelis, si coeperit esse molesta. 



REPOSIANVS 

circa 290 A. D. 

j/2. T^e Bridal Bower of ^3iars and 
F^enus 

ORNAT terra nemus : nunc lotos mitis inumbrat, 
nunc laurus, nunc myrtus. habent sua munera rami ; 
namque hie per frondis redolentia mala relucent. 
uilia non illo surgebant gramina lueo : 
pingunt purpureos eandentia lilia flores ; 
hie rosa cum uiolis, hie omnis gratia odorum, 
hie inter uiolas coma mollis laeta hyaeinthi : 
dignus amore locus, cui tot sint munera rerum. 
non tamen in lucis aurum, non purpura fulget : 
flos lectus, flos uinela tori, substramina flores : 
deliciis Veneris diues natura laborat. 
texerat hie liquidos fontis non uilis arundo, 
sed qua saeua puer conponat tela Cupido. 
hune solum Paphie puto lucum fecit amori : 
hie Martem exspeetare solet. quid Gratia cessat, 
quid Charites ? eur, saeue puer, non lilia neetis ? 
tu lectum eonsterne rosis, tu serta parato 
et roseis erincm nodis subnecte decenter ! 



370 



PENTADIVS 

circa 290 A. D. 

jrj. Narcissus 

HIC est ille, suis nimium qui credidit umbrisj 
Narcissus uero dignus amore puer. 
cernis ab inriguo repetentem gramine ripas, 
ut per quas periit crescere possit aquas. 

5/4. JVoman 

CREDE ratem uentis, animum ne crede puellis ; 
namque est feminea tutior unda fide, 
femina nulla bona est, uel, si bona contigit una, 
nescio quo fato est res mala facta bona. 



ANONYMOUS 

circa 290 A. D, 

5/_f. Epitaph on the ^ctor Fj talis 

QVID tibi, mors, faciam, quae nulli parcere nosti, 
nescia laetitiam, nescia amare iocos. 
his ego praeualui toto notissimus orbi, 

hinc mihi larga domus, hinc mihi census erat. 
gaudebam semper ; quid enim, si gaudia desint, 

hie uagus ac fallax utile mundus habet ?* 
me uiso rabidi subito cecidere furores ; 
ridebat summus me ueniente dolor, 
non licuit quemquam curis mordacibus uri 

nee rerum incerta mobilitate trahi. 
uincebat cunctos praesentia nostra timores 
et mecum felix quaelibet hora fuit. 

37» 



ANONYMOUS 

motibus ac dlctis (tragici quoque larua placebat) 

exhilarans uariis tristia corda modis 
fingebam uultus, habitus ac uerba loquentum, 

ut plures uno credibile ore loqui. 
ipse etiam, quern nostra oculis gemlnabat imago, 

horruit in uultu se magis esse meo. 
o quotiens imitata meo se femina gestu 

uidit et erubuit totaque muta fuit ! 
ergo quot in nostro uiuebant corpore formae 

tot mecum raptas abstulit atra dies, 
quo uos iam tristi turbatus deprecor ore, 

qui titulum legitis cum pietate meum : 
' o quam laetus eras, Vitalis ' dicite maesti, 

' sint tibi di tali, sint tibi fata, modo/ 



TIBERIANVS 



5Z<5. ^ JV 00 dland Scene 



fl. A. D. 335. 



AMNIS ibat inter arua ualle fusus frigida, 
Jr\, luce ridens calculorum, flore pictus herbido. 
caerulas superne laurus et uirecta myrtea 
leniter motabat aura blandiente sibilo. 
subter autem molle gramen flore adulto creuerat : 
et croco solum rubebat et lucebat liliis 
et nemus fragrabat omne uiolarum suspiritu. 
inter ista dona ueris gemmeasque gratias 
omnium regina odorum uel colorum Lucifer 
auriflora praeminebat, flamma Diones, rosa. 
roscidum nemus rigebat inter uda gramina : 
fonte crebro murmurabant hinc et inde riuuli, 
antra muscus et uirentes intus myrtus uinxerant, 
qua fluenta labibunda guttis ibant lucidis. 
37a 



TIBERIANVS 

has per umbras omnis ales plus canora quam putes 
cantibus uernis strepebat et susurris dulcibus ; 
hie loquentis murmur amnis concinebat frondibus, 
quis melos uocalis aurae musa zephyri mouerat. 
sic euntem per uirecta pulcra odora et musica 
ales amnis aura lucus flos et umbra iuuerat. 



5/7, 



Gold 



AVRVM, quod nigri manes, quod turbida mersant 
£'\. flumina, quod duris extorsit poena metallis ! 
aurum, quo pretio reserantur limina Ditis, 
quo Stygii regina poli Proserpina gaudet ! 
aurum, quod penetrat thalamos rumpitque pudorem, 
qua tectus saepe inlecebra micat impius ensis 1 
in gremium Danaes non auro fluxit adulter 
mentitus pretio faciem fuluoque ueneno ? 
non Polydorum hospes saeuo necat incitus auro ? 
altrix infelix, sub quo custode pericli 
commendas natum, cui regia pignora credis ? 
fit tutor pueri, fit custos sanguinis aurum ! 
inmitis nidos coluber custodiet ante 
et uitulos fetae poterunt seruare leaenae. 
sic etiam ut Troiam popularet Dorica pubes 
aurum causa fuit : pretium dignissima merces. 
infami probro palmam conuendit adulter, 
denique cernamus, quos aurum uenit in usus. 
auro emitur facinus, pudor almus uenditur auro, 
tum patria atque parens, leges pietasque fidesque : 
omne nefas auro tegitur, fas proditur auro. 
porro hoc Pactolus, porro fluat et niger Hermus ! 
aurum, res gladii, furor amens, ardor auarus, 
te celent semper uada turbida, te uada nigra, 

373 



TIBERIANV8 

te tellus mersum premat infera, te sibi nasci 
Tartareus cupiat Phlegethon Stygiaeque paludes ! 
inter Huentis pereat tibi fulgor arenas, 
nee post ad superos redeat famis aurea puros ! 



A 



^i8. *' Too Adventurous JVings^ 

^LES, dum madidis grauata pennis 
udos tardius explicat uolatus, 
defecta in medio repente nisu 
capta est pondere depremente plumae : 
cassato solito uigore pennae, 
quae uitam dederant, dedere letum ; 
ac, quis ardua nunc tenebat alis, 
isdem protinus incidit ruinae. 
quid sublimia circuisse prodest ? 
qui eel si steterant, iacent sub imis ! 
exemplum capiant, nimis petendo 
qui mentis tumidi uolant secundis. 

J /p. God 

OMNIPOTENS, annosa poli quern suspicit aetas 
quem sub millenis semper contutibus unum 
nee numero quisquam poterit pensare nee aeuo, 
nunc esto atfatus, si quo te nomine dignum est, 
seu sacer ignoto gaudes, quo maxima tellus 
intremuit, sistunt rapidos uaga sidera cursus. 
tu solus, tu multus item, tu primus et idem 
postremus mediusque simul mundique superstes 
(nam sine fine tui labentia tempora finis), 
altera ab alterno spectans fera turbine certo 
rerum fata rapi uitasque inuoluier aeuo 
374 



TIBERIANVS 

atque iterum reducis supera in conuexa referri, 
scilicet ut niundo redeat quod partubus astra 
perdiderint refluumque iterum per corpora fiat, 
tu (siquidem fas est in temet tendere sensum 
et speciem temptare sacram, qua sidera cingis 
immensus longamque simul complecteris aethram) 
fulgentis forsan rapida sub imagine Phoebi 
Hammifluum quoddam iubar es, quo cuncta coruscans 
ipse uides nostrumque premis solemque diemque. 
tu genus omne deum, tu rerum causa uigorque, 
tu natura omnis, deus innumerabilis unus, 
tu sexu plenus toto, tibi nascitur olim 
sidereus mundus (genus hinc hominumque deumque), 
lucens, augusto stellatus flore iuuentae. 
quern (precor, aspires), qua sit ratione creatus, 
quo genitus factusue modo, da nosse uolenti ; 
da, pater, augustas ut possim noscere causas, 
mundanas olim molis quo foedere rerum 
sustuleris animamque leui quo maximus olim 
texueris numero, quo congrege dissimilique, 
quidque id sit uegetum, quod per cita corpora uiuit. 



^20. Temigilium Veneris 

CR ASamet quinumquamamauit quique amauit eras amet! 
uer nouum : uer iam canorum : uere natus orbis est ! 
uere concordant amores, uere nubunt alites 
et nemus comam resoluit de maritis imbribus : 
et recentibus uirentis ducit umbras floribus. 
eras amorum copulatrix inter umbras arborum 
inplicat casas uirentis de flagello myrteo, 
eras Dione iura dicet fulta sublimi throno. 

375 



TIBERIANVS 

eras amet qui numquam amauit quique amauit eras amet ! 
ipsa gemmis purpurantem pingit annum floridis, 
ipsa surgentis papillas de Fauoni spiritu 
urget in nodos tepentis, ipsa roris lueidi, 
noctis aura quern relinquit, spargit umentis aquas, 
en micant lacrimae trementes de caduco pondere : 
gutta praeceps orbe paruo sustinet casus suos. 
en pudorem florulentae prodiderunt purpurae : 
umor ille quern serenis astra rorant noctibus 
mane uirgines papillas soluit umenti peplo. 
ipsa iussit mane totae uirgines nubant rosae ; 
facta Cypridis de cruore deque Amoris osculis 
deque gemmis deque flabris deque solis purpuris, 
eras pudorem qui latebat ueste tectus ignea 
unico marita uoto non rubebit soluere. 

eras amet qui numquam amauit quique amauit eras amet ! 
ipsa Nymphas diua luco iussit ire myrteo : 
' ite, Nymphae, posuit arma, feriatus est Amor : 
iussus est inermis ire, nudus ire iussus est, 
neu quid arcu neu sagitta neu quid igne laederet/ 
it puer comes puellis ; nee tamen credi potest, 
esse Amorem feriatum, si sagittas exult ; 
sed tamen, Nymphae, cauete, quod Cupido pulcer est : 
totus est in armis idem quando nudus est Amor. 

eras amet qui numquam amauit quique amauit eras amet! 
conpari Venus pudore mittit ante uirgines : 
' una res est quam rogamus : cede, uirgo Delia, 
ut nemus sit incruentum de ferinis stragibus. 
ipsa uellet te rogare, si pudicam flecteret, 
ipsa uellet ut uenires, si deceret uirginem. 
iam tribus choros uideres feriantis noctibus 
congreges inter cateruas ire per saltus tuos 
floreas inter coronas, myrteas inter casas. 
376 



TIBERIANVS 

nee Ceres nee Baechus absunt nee poetarum deus. 
'peruiglanda tota nox est, est reeinenda canticis : 
regnet in siluis Dione : tu recede, Delia/ 

eras amet qui numquam amauit quique amauit eras amet ! 
iussit Hyblaeis tribunal stare diua floribus : 
praeses ipsa iura dicet, adsidebunt Gratiae. 
Hybla, tot OS funde flores, quidquid annus adtulit ; 
Hybla, floruni subdeuestem, quantus Ennae campus est. 
ruris hie erunt puellae uel puellae fontium 
quaeque siluas quaeque lucos quaeque mentis incolunt. 
iussit omnes adsidere pueri mater alitis, 
iussit at nudo puellas nil Amori credere: 

eras amet qui numquam amauit quique amauit eras amet ! 
eras erit quom primus aether eopulauit nuptias. 
ut pater totum crearet uernis annum nubibus, 
in sinum maritus imber fluxit almae coniugis, 
• unde fetus mixtus omnis aleret magno corpore, 
tune cruore de superno spumeo pontus globo 
eaerulas inter eauernas inter et uiridis specus 
fecit undantem Dionen de marinis imbribus. 

eras amet qui numquam amauit quique amauit eras amet 1 
ipsa uenas atque mentem permeanti spiritu 
intus oeeultis gubernat procreatrix uiribus, 
perque caelum perque terras perque pontum subditum 
praeuium sui teporem seminali tramite 
inbuit iussitque mundum nosse naseendi uias. 

eras amet qui numquam amauit quique amauit eras amet ! 
ipsa Troianos penatis in Latinos transtulit, 
ipsa Laurentem puellam coniugem nato dedit, 
moxque Marti de sacello dat pudieam uirginem, 
Romuleas ipsa fecit cum Sabinis nuptias. 
unde Ramnes et Quirites atque prolem posterum 
Romulo marem crearet et nepotem Caesarem ; 

377 



TIBERIANVS 

eras amet qui numquam amauit quique amauit eras amet ! 

rura fecundat uoluptas, rura Vcnerem sentiunt ; 

ipse Amor puer Dionae rure natus dieitur. 

hunc ager cum parturiret ipsa suscepit sinu, 

ipsa florum delicatis edueauit osculis. 
eras amet qui numquam amauit quique amauit eras amet ! 

eece iam subter genestas explieant tauri latus, 

quisque tutus quo tenetur coniugali foedere : 

subter umbras eum maritis ecce balantum greges. 

iam loquaces ore rauco stagna eygni perstrepunt : 

et canoras non taeere diua iussit alites : 

adsonat Terei puella subter umbram populi, 

ut putes motus amoris ore dici musico 

et neges queri sororem de marito barbaro. 

ilia cantat : nos tacemus ? quando uer ueniet meum ? 

quando fiam uti ehelidon ut taeere desinam ? 

perdidi Musam tacendo nee me Phoebus respicit. 

sic Amyclas cum taeerent perdidit silentium. 
eras amet qui numquam amauit quique amauit eras amet ! 



ANONYMOUS 

circa 350 A. D. (?). 

S2i. Epitaph of a Charioteer 

HOC rudis aurigae requiescunt ossa sepulero 
nee tamen ignari flectere lora manu» 
iam qui quadriiugos auderem scandere eurrus 

et tamen a biiugis non remouerer equis. 
inuidere meis annis erudelia fata, 

fata quibus nequeas opposuisse manus. 
nee mihi eoneessa est morituro gloria eirci, 
donaret lacrimas ne pia turba mihi. 
378 



ANONYMOUS 

ussere ardentes intus mea uiscera morbi, 
ulncere quos medicae non potuere manus. 

sparge, precor, flores supra mea busta, uiator : 
fauisti uiuo forsitan ipse mihi. 

ALCIMIVS 
522. f^ergil and Homer 



fl. 354 A. D. 



DE numero uatum si quis seponat Homerum, 
proximus a primo tunc Maro primus erit. 
at si post primum Maro seponatur Homerum, 
longe erit a primo, quisque secundus erit. 

it 
Maeonio uati qui par aut proximus esset, 

consultus Paean risit et haec cecinit ; 
si potuit nasci, quem tu sequereris, Homere, 

nascetur, qui te possit, Homere, sequi. 

^25. o^ T resent from Leshia 

IVX mea puniceum misit mihi Lesbia malum : 
_j lam sordent animo cetera poma meo. 
sordent uelleribus uestita cydonia canis, 

sordent hirsutae munera castaneae ; 
nolo nuces, Amarylli, tuas nee cerea pruna : 

rusticus haec Corydon munera magna putet. 
horreo sanguineo male mora rubentia suco : 

heu graue funesti crimen amoris habent ! 
missa et dente leui paulo libata placenta : 

nectarea e labris dulcia liba suis : 
nescio quid plus melle sapit, quod contigit ipsa 

spirans Cecropium dulcis ab ore thymum. 

379 



ALCIMIVS 



524. Eloquent Eyes 

OBLANDOS oculos et facetos 
et quadam propria nota loquacis ! 
illic et Venus et leues Amores 
atque ipsa in medio sedet Voluptas. 



D. MAGNVS AVSONIVS 

310-95 A. D. 

12$, T)edkatmi 

' /^^ VI dono lepidum nouum Irbellum ? ' 
V>« Veronensis ait poeta quondam, 
inuentoque dedit statim Nepoti. 
at nos inlepidum, rudem libellum, 
burras quisquilias ineptiasque, 
credemus gremio cui fouendum ? 
inueni, trepidae silete nugae, 
nee doctum minus et magis benignum, 
quam quern Gallia praebuit Catullo. 
hoc nullus mihi carior meorum, 
quern pluris faciunt nouem sorores, 
quam cunctos alios, Marone dempto. 
Pacatum haut dubie, poeta, dicis. 
ipse est. intrepide uolate, uersus, 
et nidum in gremio fouete tuto. 
hie uos diligere, hie uolet tueri : 
ignoscenda teget, probata tradet : 
post hunc iudicium timete nullum. 



380 



D. MAGNVS AVSONIVS 



S2(^. To Tetradius: c^ Remonstrance 

OQVI uenustos uberi facundia 
sales opimas, Tetradi, 
cauesque, ne sit tristis et dulci carens 

amara concinnatio : 
qui felle carmen atque melle temperans 

torpere musas non sinis, 
pariterque fucas quaeque gustu ignaua sunt 

et quae sapore tristia : 
rudis camenas qui Suessae praeuenis 

aeuoque cedis, non stilo : 
cur me propinquum Santonorum moenibus 

declinas, ut Lucas boues 
olim resumpto praeferocis proelio 

fugit iuuentus Romula ? 
non ut tigris te, non leonis inipetu, 

amore sed caro expeto. 
uidere alumni gestio uoltus mei 

et indole optata frui. 
inuitus olim deuoraui absentiae 

necessitatem pristinae, 
quondam docendi munere adstrictum graui 

Iculisma cum te absconderet, 
et inuidebam deuio ac solo loco 

opes camenarum tegi. 
at nunc frequentis atque claros nee procul 

cum floreas inter uiros 
tibique nostras uentus auras deferat 

aurisque sermo uerberet, 
cur me supino pectoris fastu tumens 

spernis poetam consulem, 

381 



D. MAGNVS AVSONIVS 

tuique amantem teque mirantem ac tua 

deslderantem carmina 
oblitus alto neglegis fastidio ? 

plectendus exemplo tuo, 
ni stabilis aeuo pectoris nostri fides 

quamquam recusantis amet. 
uale. ualere si uoles me, peruola 

cum scrinio et musis tuis. 

S27. c/f Letter to TauUnus 

IAMBE Parthis et Cydonum spiculis, 
iambe pinnis alitum ueloclor, 
Padi ruentis impel u torrentior, 
magna sonorae grandinis ui densior, 
flammis corusci fulguris uibratior, 
iam nunc per auras Persei talaribus 
petasoque ditis Arcados uectus uola. 
si uera fama est Hippocrene, quam pedis 
pulsu citati cornipes fudit fremens, 
tu fonte in ipso procreatus Pegasi, 
primus duorum metra iunxisti pedum 
trimetrisque Musis concinentibus nouem 
caedem in draconis concitasti Delium. 
fer banc salutem praepes et uolucripes 
Paulini ad usque moenia, Ebromagum loquor, 
et protinus, iam si resumptis uiribus 
alacri refecti corporis motu uiget, 
saluere iussum moK reposce mutuum. 
nihil moreris iamque, dum loquor, redi, 
imitatus ilium stirpis auctorem tuae, 
triplici furentem qui Chimaeram incendio 
superuolauit tutus igne proximo, 
die te ualere, die saluere te iubet 
382 



D. MAGNVS AVSONIVS 

amicus et uicinus et fautor tuus, 
honoris auctor, altor ingeni tui. 
die et magister, die parens, die omnia 
blanda atque sancta caritatis nomina 
haueque dicto die uale actutum et redi. 
quod si rogabit, quid super scriptis noiiis 
maturus aeui nee rudis diiudicem, 
nescire diees, sed paratum iam fore 
heroieorum uersuum plenum essedum. 
cui subiugabo de molarum ambagibus, 
qui niachinali saxa uoluunt pondere, 
tripedes cabal los terga ruptos uerbere, 
his ut uehantur tres sodales nuntii. 
fors et rogabit, quos sodalis dixeris 
simul ucnire : die, * trinodem dactylum 
uidi paratum crucianti cantherio : 
spondeus illi lentipes ibat comes, 
paribus moratur qui locis cursum meum, 
mihique similis, semper aduersus tamen, 
nee par nee impar, qui trochaeus dieitur.' 
haec fare cursim nee moratus peruola, 
aliquid reportans interim munuseuli 
de largitate musici promptarii. 



V; 



S28. To his IVife 

'XOR, uiuamusque ut uiximus et teneamus 
nomina, quae primo sumpsimus in thalamo : 
nee ferat ulla dies, ut commutemur in aeuo, 

quin tibi sim iuuenis tuque puella mihi. 
Nestore sim quamuis proueetior aemulaque annis 

uincas Cumanam tu quoque Deiphoben, 
nos ignoremus quid sit matura seneetus. 
scire aeui meritum, non numerare decet. 

383 



D. MAGNVS AVSONIVS 
52p. Nemesis 

(From the Greek) 

ME lapidem quondam Persae aduexere, tropaeum 
ut fierem bello : nunc ego sum Nemesis. 
ac sicut Graecis uictoribus adsto tropaeum, 
punio sic Persas uanilocos Nemesis. 

5^0. One-sided Love 

(From the Greek) 

HOC quod amare uocant misce aut dissolue, Cupido 
aut neutrum flammis ure uel ure duos. 

Ill, The Spartan s Shield 

MATER Lacaena clipeo obarmans filium 
'cum hoc', inquit, 'aut in hoc redi.' 

1^2. In Commendation of his BooJ^ 

EST quod mane legas, est et quod uespere. laetis 
seria miscuimus, temperie ut placeant. 
non unus uitae color est nee carminis unus 

lector : habet tempus pagina quaeque suum. 
hoc mitrata Venus probat, hoc galeata Minerua, 

Stoicus has partis, has Epicurus amat. 
salua mihi ueterum maneat dum regula morum, 
plaudat permissis sobria Musa iocis. 

m. To his Book^ 

SI tineas cariemque pati te, charta, necesse est, 
incipe uersiculis ante perire meis. 
* malo,' inquis, ' tineis.' sapis, aerumnose libelle, 
perfungi .mauis quod leuiore malo. 
384 



D. MAGNVS AVSONIVS 

ast ego damnosae nolo otia perdere Musae, 

iacturam somni quae parit atque olei. 
' utilius dormire fuit quam perdere somnum 

atque oleum.' bene ais : causa sed ista mihi est, 
irascor Proculo, cuius facundia tanta est 

quantus honos. scripsit plurima quae cohibet. 
hunc studeo ulcisci : et prompta est propria ultio uati, 

qui sua non edit carmina, nostra legat. 
huius in arbitrio est, seu te iuuenescere ccdro 

seu iubeat duris uermibus esse cibum. 
huic ego, quod nobis superest ignobilis oti, 

deputo, siue legat quae dabo siue tegat. 



SS4. ^^Myro's Heifer 

BVCVLA sum caelo genitoris facta Myronis 
aerea : nee factam me puto sed genitam. 
sic me taurus init, sic proxima bucula mugit, 

sic uitulus sitiens ubera nostra petit. 
miraris quod fallo gregem ? gregis ipse magister 
inter pascentis me numerare solet. 



J J j". ^ ^Picture of Echo 

VANE, quid affectas faciem mihi ponere, pictor, 
ignotamque oculis sollicitare deam ? 
aeris et linguae sum filia, mater inanis 
indicii, uocem quae sine mente gero. 
extremos pereunte modos a fine reducens 

ludificata sequor uerba aliena meis. 
auribus in uestris habito penetrabilis echo : 
me si uis similem pingere, pinge sonum. 
1444 385 



D. MAGNVS AVSONIVS 

J J <5. The Ideal ^SH is tress 

SIT mihi talis arnica uelim, 
iurgia quae temere incipiat 
nee studeat quasi casta loqui, 
pulcra, procax, petulante manu, 
uerbera quae ferat et regerat 
caesaque ad oscula confugiat. 
nam nisi moribus his fuerit, 
casta modesta pudenter agens, 
dicere abominor, uxor erit. 

Ji7. Nayvissus 

FVRITIS, procaces Naides, 
amore saeuo et irrito : 
ephebus iste flos erit. 

^l8. ^Dedication of a ^^inor 

TAIS anus Veneri speculum dico : dignum habeat sc 
L< aeterna aeternum forma ministerium. 
at mihi nullus in hoc usus, quia cernere talem 
qualis sum nolo, qualis eram nequeo. 

Hg. The Graves oj a Household 



His Wife 

HACTENVS ut caros, ita iusto funere fletos 
functa piis cecinit nenia nostra modis. 
nunc, dolor atque cruces nee contrectabile fulmen, 
coniugis ereptae mors memoranda mihi. 
386 



D. MAGNVS AVSONIVS 

nobilis a proauis ct origine claia senatus, 

moribus usque bonis clara Sabina magis, 
te iuuenis primis luxi deceptus in annis 

perque nouem caelebs te fleo olympiadas. 
nee licet obductum senio sopire dolorem : 

semper crudescit nam mihi poena recens. 
admittunt alii solacia temporis aegri : 

haec grauiora facit uulnera longa dies, 
torqueo deceptos ego uita caelibe canos, 

quoque magis solus, hoc mage maestus ago. 
uolnus alit, quod muta domus silet et torus alget, 

quod mala non cuiquam, non bona participo. 
maereo, si coniunx alii bona, maereo contra, 

si mala : ad exemplum tu mihi semper ades. 
tu mihi crux ab utraque uenis, siue est mala, quod tu 

dissimilis fueris, seu bona, quod similis. 
non ego opes cassas et inania gaudia plango, 

sed iuuenis iuueni quod mihi rapta uiro : 
laeta, pudica, grauis, genus inclita et inclita forma, 

o dolor atque decus coniugis Ausonii ; 
quae modo septenos quater inpletura Decembris, 

liquistl natos, pignora nostra, duos, 
ilia fauore dei, sicut tua uota fuerunt, 

florent, optatis accumulata bonis, 
et precor ut uigeant tandemque superstite utroque 

nuntiet hoc cineri nostra fauilla tuo. 

a 

His Father-in-Ianv 
Desinite, o ueteres, Calpurnia nomina, Frugi 

ut proprium hoc uestrae gentis habere decus : 
nee solus semper censor Cato nee sibi solus 
iustus Aristides his placeant titulis. 

387 



D. MAGNVS AVSONIVS 

nam sapiens quicumque fuit uerumque fidemque 

qui coluit, comitem se tibi, Censor, agat. 
tu grauis et comis cum iustitiaque remissus, 

austeris doctus iungere temperiem. 
tu non adscito tibi me nee sanguine iuncto 

optasti nostras consociare domos. 
nempe aliqua in nobis morum simulacra tuorum 

effigies nostri praebuit ingenii : 
aut iam Fortunae sic se uertigo rotabat, 

ut pondus fatis tarn bona uota darent. 
si quid apud manis sentis, fouet hoc tibi mentem, 

quod fieri optaras, id uoluisse deum. 

Hi 

His Aunt 

Et amita Veneria properiter obiit, 
cui breuia melea modifica recino : 
cinis ita placidulus adoperiat eam 
locaque tacita celeripes Erebi adeat. 

S4.0. ^n Epitaph for his Father 

NOMEN ego Ausonius, non ultimus arte medendi 
et, mea si nosses tempora, primus eram. 
uicinas urbis colui patriaque domoque, 

Vasates patria, sed lare Burdigalam. 
curia me duplex et uterque senatus habebat 

muneris exsortem, nomine participem. 
non opulens nee egens, parcus sine sordibus egi : 

uictum habitum mores semper inempta habui. 
sermone inpromptus Latio, uerum Attica lingua 
. sufFecit culti uocibus cloquii. 



D. MAGNVS AVSONIVS 

optuli opem cunctis poscentibus artis inemptae 

officiumque meum cum pietate fuit. 
iudicium de me studui praestare bonorum : 

ipse mihi numquam, iudice me, placui. 
officia in multos diuerso debita cultu 

personis meritis tempore distribui. 
litibus abstinui : non auxi, non minui rem : 

indice me millus, set neque teste perit. 
inuidi numquam : cupere atque ambire refugi : 

iurare aut falsum dicere par habui. 
factio me sibi non, non coniuratio iunxit : 

sincero colui foedere amicitias. 
felicem sciui, non qui quod uellet haberet, 

set qui per fatum non data non cuperet. 
non occursator, non garrulus, obuia cernens 

ualuis et uelo condita non adii. 
famam, quae posset uitam lacerare bonorum, 

non finxi et, ueram si scieram, tacui. 
ira procul, spes uana procul, procul anxia cura 

inque bonis hominum gaudia falsa procul. 
uitati coetus eiuratique tumultus 

et semper fictae principum amicitiae. 
deliquisse nihil numquam laudem esse putaui 

atque bonos mores legibus antetuli. 
irasci promptus properaui condere motum 

atque mihi poenas pro leuitate dedi. 
conlugium per lustra nouem sine crimine concors 

unum habui : natos quattuor edidimus. 
prima obiit lactans : at qui fuit ultimus aeui, 

pubertate rudi non rudis interiit. 
maximus ad summum columen peruenit honorum, 

praefectus Gallis et Libyae et Latio, 
tranquillus, clemens, oculis uoce ore serenus, 

in genitore suo mente animoque pater. 

389 



D. MAGNVS AVSONIVS 

huius ego et natum et generum pro consule uidi 

consul ut ipse foret, spes mihi certa fuit. 
matronale decus possedit filia, cuius 

egregia et nuptae laus erat et uiduae. 
quae nati generique et progeneri simul omnium 

multiplici inlustris uidit honore domos. 
ipse nee affectans nee detrectator honorum 

praefectus magni nuncupor Illyrici. 
haec me fortunae larga indulgentia suasit 

numine adorato uitae obitum petere, 
ne fortunatae spatium inuiolabile ujtae 

fatali morsu stringeret ulla dies, 
optinui auditaeque preces : spem uota timorem 

sopitus placido fine relinquo aliis. 
inter maerentis, sed non ego maestus, amicos 

dispositis iacui funeris arbitriis. 
nonaginta annos, baculo sine, corpore toto 

exegi, cunctis integer officiis. 
liaec quicumque leges, non aspernabere faii : 

talis uita tibi qualia uota mihi. 

34/. In ^JMcfnory of his Teacher^ 
Nepotianus 

FACETE, comis, animo iuuenali senex, 
cui felle nullo, melle multo mens madens 
aeuum per omne nil amarum miscuit, 
medulla nostri, Nepotiane, j^ectoris : 
tam seriorum quam iocorum particeps, 
taciturne, Amyclas ut silendo uiceris, 
te fabulantem non Vlixes linqueret, 
liquit canentis qui melodas uirgines : 
probe et pudice, parce, frugi, abstemie ; 
390 



D. MAGNVS AVSONIVS 

facunde, nuUi rhetorum cedens stilo, 
et disputator ad Cleanthen stoicus, 
Scaurum Probumque corde callens intimo 
et Epirote Cinea memor magis : 
sodalis et conuictor, hospes iugiter, 
pariim quod hospes, mentis agitator meae. 
consilia nullus mente tarn pura dedit 
iiel altiore conditu texit data, 
tionore gesti praesidatus inclitus, 
decies nouenas functus annoruni uices, 
duos relinquens liberos, mortem oppetis, 
dolore multo quam tuorum tarn meo. 



S42. Epitaphs of Heroes 



Menelaus 

FELIX o Menelae, deum cui debita sedes 
decretumque piis manibus Elysium, 
Tyndareo dilecte gener, dilecte Tonanti, 

coniugii uindex, ultor adulterii, 
aeterno pollens aeuo aeternaque iuuenta 
nee leti passus tempora nee senii. 



Detphobus 

PRODITVS ad poenam sceleratae fraude Lacaenae 
et deformato corpore Deiphobus 
non habeo tumulum, nisi quern mihi uoce uocantis 
et pius Aeneas et Maro conposuit. 

39» 



D. MAGNVS AVSONIVS 

S4S- Tn Tumulo Hominis F elk is 

SPARGE mero cineres bene olentis et unguine nardi 
hospes, et adde rosis balsama puniceis. 
perpetuum mihi uer agit inlacrimabilis urna 

et commutaui saecula, non obii. 
nulla mihi ueteris perierunt gaudia uitae, 
seu meminisse putes omnia siue nihil. 

544. To his J^illa 

SALVE, herediolum, maiorum regna meorum, 
quod proauus, quod auus, quod pater excoluit, 
quod mihi iam senior properata morte reliquit ; 

eheu nolueram tarn cito posse frui ! 
iusta quidem series patri succedere, uerum 

esse simul dominos gratior ordo piis. 
nunc labor et curae mea sunt : sola ante uoluptas 

partibus in nostris, cetera patris erant. 
paruum herediolum, fateor : set nulla fuit res 

parua umquam aequanimis, adde etiam unanimis. 
ex animo rem stare aequo puto, non animum ex re. 

cuncta cupit Croesus, Diogenes nihilum. 
spargit Aristippus mediis in Syrtibus aurum ; 

aurea non satis est Lydia tota Midae. 
cui nullus finis cupiendi, est nullus habendi. 

ille opibus modus est, quern statuas animo. 
uerum ager iste meus quantus sit, nosce : etiam me 

noueris et noris te quoque, si potis es, 
quamquam difficile est se noscere : yi/w^t o-cavroi/ 

quam propere legimus tam cito neclegimus. 
agri his centum colo iugera, uinea centum 

iugeribus colitur prataque dimidio. 
392 



D. MAGNVS AVSONIVS 

silua supra duplum, quam prata et uinea et aruum. 

cultor agri nobis nee superest nee abest. 
fons propter puteusque breuis, turn purus et amnis : 

nauiger hie refluus me uehit ae reuehit. 
eonduntur fruetus geminum mihi semper in annum. 

cui non longa penus, huie quoque prompta fames, 
haee mihi nee proeul urbe sita est nee prorsus ad urbem, 

ne patiar turbas utque bonis potiar. 
et quotiens mutare loeum fastidia cogunt, 

transeo et alternis rure uel urbe fruor. 

54f. The ^JMartyrdom of Cupid 

A Dream of Fair Women 

AERIS in campis, memorat quos musa Maronis, 
L myrteus amentis ubi lucus opaeat amantis, 
orgia dueebant heroides et sua quaeque, 
ut quondam oeciderant, leti argumenta gerebant, 
errantes silua in magna et sub luee maligna 
inter harundineasque eomas grauidumque papauer 
et taeitos sine labe laeus, sine murmure riuos. 
quorum per ripas nebuloso lumine marcent 
fleti, olim regum et puerorum nomina, flores : 
mirator Narcissus et Oebalides Hyacinthus 
et Croeus aurieomans et muriee pictus Adonis 
et tragico seriptus gemitu Salaminius Aeas. 
omnia quae lacrimis et amoribus anxia maestis 
rursus in amissum reuoeant heroidas aeuum. 
exercent memores obita iam morte dolores. 
fulmineos Semele deeepta puerpera partus 
deflet et ambustas lacerans per inania eunas 
uentilat ignauum simulati fulguris ignem. 
irrita dona querens, sexu gauisa uirili, 

o 3 393 



D. MAGNVS AVSONIVS 

maeret in antiquam Caenis reuocata figuram. 

uulnera siccat adhuc Procris Cephalique cruentam 

diligit et percussa manum. fert fumida testae 

lumina Sestiaca praeceps de turre puella. 

et de nimboso saltum Leucate minatur 

mascula Lesbiacis Sappho peritura sagittis. 

Harmoniae in cultu se Eriphyle maesta recenset, 

infelix nato nee fortunata maiito. 

tota quoque aeriae Minoia fabula Cretae 

picturarum instar tenui sub imagine uibrat. 

Pasiphae niuei sequitur uestigla tauii. 

licia fert glomerata manu deserta Ariadne. 

respicit abiectas desperans Phaedra tabellas. 

haec laqueum gerit, haec uanae simulacra coronae : 

Daedaliae pudet hanc latebras subiisse iuuencae. 

praereptas queritur per inania gaudia noctis 

Laudamia duas, uiui functique mariti. 

parte truces alia strictis mucronibus omnes 

et Thisbe et Canace et Sidonis horret Eiissa. 

coniugis haec, haec patris et haec gerit hospitis ensem. 

errat et ipsa, olim qualis per Latmia saxa 

Endymioneos solita affectare sopores 

cum face et astrigero diademate Luna bicornis. 

centum aliae ueterum recolentes uulnera amorum 

dulcibus et maestis refouent tormenta querellis. 

quas inter medias furuae caliginis umbram 

dispulit inconsultus Amor stridentibus alis. 

agnouere omnes puerum memorique recursu 

communem sensere reum, quamquam umida circum 

nubila et auratis fulgentia cingula bullis 

et pharetram et rutilae fuscarent lampados ignem : 

agnoscunt tamen et uanum uibrare uigorem 

occipiunt hostemque unum loca non sua nactum, 

394 



D. MAGNVS AVSONIVS 

cum pigros ageret densa sub nocte uolatus, 
facta nube premunt. trepidantem et cassa parantem 
sufTugia in coetum mediae traxere cateruae. 
eligitur maesto myrtus notissima luco, 
inuidiosa deum poenis. cruciauerat illic 
spreta olim memorem Veneris Proserpina Adonim. 
huius in excel so suspensum stipite Amorem 
deuinctum post terga manus substrictaquc plantis 
uincula maerentem nullo moderamine poenae 
afficiunt. reus est sine criminc, iudice nullo 
accusatur Amor, se quisque absoluere gestit, 
transferal ut proprias aliena in crimina culpas, 
cunctae exprobrantes tolerati insignia leti 
expediunt : haec arma putant, haec ultio dulcis, 
ut quo quaeque perit studeat pun ire dolore. 
haec laqueum tenet, haec speciem mucronis inanem 
ingerit, ilia cauos amnis rupemque fragosam 
insanique metum pelagi et sine fluctibus aequor. 
nonnullae flammas quatiunt trepidaeque minantur 
stridentis nullo igne facis. rescindit adultum 
Myrrha uterum lacrimis lucentibus inque pauentem 
gemmea fletiferi iaculatur sucina trunci. 
ipsa etiam simili genetrix obnoxia culpae 
alma Venus tantos penetrat secura tumultus. 
nee circumuento properans suffragia nato 
terrorem ingeminat stimulisque accendit amaris 
ancipites furias natique in crimina confert 
dedecus ipsa suum, quod uincula caeca mariti 
deprenso Mauorte tulit, quod pube pudenda 
Hellespontiaci ridetur forma Priapi, 
quod crudelis Eryx, quod semiuir Hermaphroditus, 
nee satis in uerbis. roseo Venus aurea serto 
maerentem pulsat puerum et grauiora pauentem. 

395 



D. MAGNVS AVSONIVS 

olli purpureum mulcato corpore lorem 
sutilis expressit crebro rosa uerbere, quae iam 
tincta prius traxit rutilum magis ignea fucum. 
inde truces cecidere minae uindictaque maior 
crimine uisa suo, Venerem factura nocentem. 
ipsae intercedunt heroides et sua quaeque 
funera crudeli malunt adscribere fato. 
turn gratis pia mater agit cessisse dolentis 
et condonatas puero dimittere culpas. 
talia nocturnis oHm simulacra figuris 
exercent trepidam casso terrore quietem. 
quae postquam multa perpessus nocte Cupido 
efFugit, pulsa tandem caligine somni 
euolat ad superos portaque euadit eburna. 



54(f. yaledktory 

SET damnosa nimis panditur area, 
fac campum replices, Musa, papyrium. 
nee iam fissipedis per calami uias 
grassetur Gnidiae sulcus harundinis. 
pingens aridulae subdita paginae 
Cadmi filiolis atricoloribus. 
aut cunctis pariter uersibus oblinat 
furuam lacticolor sphongia sepiam. 
parcamus uitio Dumnitonae domus, 
ne sit charta mihi carior ostreis. 



396 



MODESTTNVS 

circa 350 A. d. 

S47. Another '^Martyrdom of Cupid 

FORTE iacebat Amor uictus puer alite somno 
myrti inter frutices pallentis roris in herba. 
hunc procul emissae tenebrosa Ditis ab aula 
circueunt animae, saeua face quas cruciarat. 
* ecce meus uenator \ ait ' hunc ' Phaedra ' ligemus ! ' 
crudelis ' crinem' clamabat Scylla ' metamus ! * 
Colchis et orba Procne ' numerosa caede necemus ! ' 
Didon et Canace ' saeuo gladio perimamus ! ' 
Myrrha ' meis ramis ', Euhadneque ' igne crememus ! ' 
'hunc* Arethusa inquit Byblisque ' in fonte necemus ! ' 
ast Amor euigilans dixit ' mea pinna, uolemus '. 



v: 



PSEVDO-AVSONIVS 

350-400 (?) A. D. 

J 4<? . * Gather ye Ro sebuds ' 

'ER erat et blando mordentia frigora sensu 
spirabat croceo mane reuecta dies : 
strictior Eoos praecesserat aura iugalis 

aestiferum suadens anticipare diem, 
errabam riguis per quadrua compita in hortis 

mature cupiens me uegetare die. 
uidi concretas per gramina flexa pruinas 

pendere aut holerum stare cacuminibus. 
uidi Paestano gaudere rosaria cultu 

exoriente nouo roscida Lucifero. 
rara pruinosis canebat gemma frutetis 

ad primi radios interitura die. 
ambigeres raperetne rosis Aurora ruborem 

an daret et flores tingeret orta dies. 

397 



PSEVDO-AVSONIVS 

ros upus, color unus et unum mane duorum : 

sideris et floris nam domina una Venus. 
forsan et unus odor : sed celsior ille per auras 

difHatur, spirat proximus iste magis. 
communis Paphie dea sideris et dea floris 

praecipit unius muricis esse habitum. 
momentum intererat, quo se nascentia florum 

germina conparibus diuiderent spatiis. 
haec uiret angusto foliorum tecta galero, 

lianc tenui folio purpura rubra notat, 
haec aperit primi fastigia celsa obelisci 

mucronem absoluens purpurei capitis, 
uertice collectos ilia exsinuabat amictus 

iam meditans foliis se numerare suis : 
nee mora : ridentis calathi patefecit honorem 

prodens inclusi semina densa croci. 
ac modo quae toto rutilauerat igne comarum 

pallida conlapsis deseritur foliis. 
mirabar celeiem fugitiua aetate rapinam 

et dum nascuntur consenuisse rosas : 
ecce et defluxit rutili coma punica floris, 

dum loquor, et tellus tecta rubore micat. 
tot species tantosque ortus uariosque nouatus 

una dies aperit, conficit una dies, 
conquerimur, Natura, breuis quod gratia talis : 

ostentata oculis ilico dona rapis. 
quam longa una dies, aetas tam longa rosarum, 

quas pubescentis iuncta senecta premit. 
quam modo nascentem rutilus conspexit Eous, 

hanc rediens sero uespere uidit anum. 
sed bene, quod paucis licet interitura diebus 

succedens aeuum prorogat ipsa suum. 
collige, uirgo, rosas, dum flos nouus et noua pubes, 

et memor esto aeuum sic properare tuum. 

39« 



PSEVDO-AVSONIVS 



S4p, For a Statue of T>iclo 

ILL A ego sum Dido, uultu quern conspicis, hospes, 
assimilata modis pulcraque mirificis. 
talis eram, sed non Maro quam mihi finxit erat mens 

uita nee incestis laesa cupidinibus. 
namque nee Aeneas uidit me Troius umquam 

nee Libyam aduenit classibus lliaeis, 
sed furias fugiens atque arma procacis Hiarbae 

seruaui, fateor, moite pudicitiam, 
pectore transfixo, castus quod perculit ensis, 

non furor aut laeso crudus amore dolor, 
sie ceeidisse iuuat : uixi sine uulnere famae, 

ulta uirum positis moenibus oppetii. 
inuida, cur in me stimulasti, Musa, Maronem, 

fingeret ut nostrae damna pudicitiae? 
uos magis historicis, lectores, eredite de me 

quam qui furta deum concubitusque canunt 
falsidici uates, temerant qui carmine uerum 

humanisque deos assimilant uitiis. 

ISO. ^TrettyBoy 

DVM dubitat natura marem faceretne puellam, 
factus es, o pulcher, paene puella, puer. 



ir'. 



Galhi 



VADO, sed sine me, quia te sine, nee nisi tecum 
totus ero, pars cum sim altera, Galla, tui. 
uado tamcn, sed dimidius, uado minor ipso 
dimidio nee me iam locus unus habet : 

399 



PSEVDO-AVSONIVS 

nam tecum fere totus ero, quocumque recedam 
pars ueniet mecum quantulacumque mei. 

separor unus ego, sed partem sumo minorem 
ipse mei, tecum pars mea maior abit. 

si redeam, tibi totus ero : pars nulla uacabit, 
quae mox non redeat in tua iura. uale. 

AVIENVS 

fl. 380 A. D. 

5X2. Trologue to the <iyiratea 

CARMINI S incentor mihi lupplter ! auspice terras 
linquo loue et celsam reserat dux lupjjiter aethram. 
imus in astra louis monitu, louis omine caelum 
et louis imperio mortalibus aethera pando. 

Hie statio, hie sedes primi patris. iste paterni 
principium motus, uis fulminis iste corusci, 
uita elementorum, mundi ealor, aetheris ignis 
astrorumque uigor, perpes substantia lucis 
et Humerus eelsi modulaminis. hie tener aer 
materiaeque grauis eoncretio, sucus ab alto 
corporibus caelo, eunctarum alimonia rerum, 
flos et flamma animae. qui discurrente meatu 
mentis primigenae penetralia dura resoluens 
impleuit largo uenas operatus amore, 
ordinis ut proprii foedus daret. iste calorem, 
quo digesta capax solidaret semina mundus, 
inseruit. rite hunc primum, medium adque secundum 
uox secreta canit sibi, nam permixtus utrimque 
et fultus sese geminum latus unus et idem est, 
auctor agendorum propriique patrator amoris 
et mundi uere faetus pater, hie chaos altum 
lumine perrupit, tenebrarum hie uineula primus 
400 



AVIENVS 

soluit et ipse parens rerum fluitantia fixit. 
hie dispersa locis statuit primordia iustis, 
hie digestorum speciem dedit, iste eolorem 
inposuit rebus sexuque inmixtus utroquc 
adque aeui pariter gemini, simul omnia lustrans, 
suffieit aherno res semine. rerum opifex hie, 
hie altor rerum, rex mundi, celsa potestas 
aetheris adque Erebi, pigra inelinatio nodi, 
insociabilium diseretio iusta deorum. 
euius et extremuni tellus opus, ignea cuius 
lumina sunt late sol et soror : ille diei 
tend at ut infusi rutilum iubar, altera noetis 
ut face flammanti tenebrosos rumpat amietus, 
ne desit genitis pater ullo in tempore rebus, 
istius ille anni pulcer chorus, alta ut hebescat 
terra gelu, uer ut blandis adrideat auris, 
puluerulenta siti tellurem ut torreat aestas 
et grauis autumni redeat fetura parentis, 
hoe duce per tumidi ferimur freta gurgitis, isto 
praeceptore solum grauibus uersamus aratris. 
iste modum statuit signis, hie rebus honorem 
infundit, tenebris hie interlabitur aethrae, 
uiseera et aetherios animans genitabilis artus. 
denique ne longum marcentia eorda iaeerent 
mundanique ortus mens inmemor omnia sensim 
iiilia coneiperet neque se subdueeret umquam 
fontis in aeterni primordia, quo uelut amnis, 
quem festina citis urget natura fluentis, 
lapsu continue ruiturae in corpora nostra 
prorumpunt animae seriemque per aethera nectunt : 
hie primum Cnidii radium senis intulit astris 
mortalemque loqui docuit conuexa deonim, 
cur Hyperionios nepa circumflecteret ignis, 

401 



AVIENVS 

autumni reditu cur sub gelido Capricorno 
bruma pruinosi iuga tristia solueret anni, 
cur spatium lucis, madidae cur tempora noctis 
Libra celerque Aries demenso pondere Olympi 
aequarent, qua parte polus sublimior alto 
cardine caeruleas Thetidis non tangeret undas, 
quis polus umbrifero lateat decliuis in axe 
et uaga palanti cur signa errore ferantur. 
quae rursum ingenio numerisque Solensibus idem 
Tuppiter efFerri melius dedit, incola Tauri 
musa ut Cecropios raperetur et Aonas agros. 

Me quoque nunc similis stimulat furor edere uersu 
tempora, cum duris uersare ligonibus arua 
conueniat, cum ueliuolo dare carbasa ponto 
et cum uiticomo crinem tondere Lyaeo. 
o mihi nota adyti iam numina Parnasei ! 
o per multa operum mea semper cura Camenae ! 
iam placet in superum uisus sustollere caelum 
adque oculis reserare uiam per sidera. maior, 
maior agit mentem solito deus, ampla patescit 
Cirra mihi et totis se Helicon inspirat ab antris. 



ANONYMOUS 

384 A. D. 

3^-5. Epitaph of '^. Fettius ^gorius 
Traetextatus and Taulina bis JVife 

SPLENDOR parentum nil mihi maius dedit, 
quam quod marito digna iam tum uisa sum. 
sed lumen omne uel decus nomen uiri, 
Agori, superbo qui creatus germine 
patriam, senatum coniugemque inluminas 
402 



ANONYMOUS 

probitate mentis, moribus, studiis simul, 

uirtutis apicem quis supremum nanctus es. 

tu namque cjuidquid lingua utraque est proditum 

cura soforum, porta quis caeli patet, 

uel quae periti condidere carmina 

uel quae solutis uocibus sunt edita, 

meliora reddis quam legendo sumpseras. 

sed ista parua : tu pius mystes sacris 

teletis reperta mentis arcano premis 

diuumque numen multiplex doctus colis, 

sociam benigne coniugem nectens sacris 

hominum deumque consciam ac fidam tibi. 

quid nunc honores aut potestates loquar 

hominumque uotis adpetita gaudia ? 

quae tu caduca ac parua semper autumans 

diuum sacerdos infulis celsus clues. 

tu rne, marite, disciplinarum bono 

puram ac pudicam sorte mortis eximens 

in templa ducis ac famulam diuis dicas. 

te teste cunctis imbuor mysteriis, 

tu Dindymenes Atteosque antistitem 

teletis honoras taureis consors pius. 

Hecates ministram trina secreta edoces 
Cererisque Graiae tu sacris dignam paras, 
te propter omnes me beatam, me piam 
celebrant, quod ipse me bonam disseminas, 
totum per orbem ignota noscor omnibus, 
nam te marito cur placere non queam r 
exempla de me Romulae matres petunt 
subolemque pulcram, si tuae similis, putant. 
optant probantque nunc uiri nunc feminae 
quae tu maglster indidisti insignia. 
his nunc ademptis maesta coniunx maceror, 

403 



ANONYMOUS 

felix, maritum si superstltem mihi 

diui dedissent, sed tamen felix, tua 

quia sum fuique postque mortem mox ero. 

* Paulina nostri pectoris consortio, 
femes pudoris, castitatis uinculum 
amorque purus et fides caelo sata, 
arcana mentis cui reclusa credidi, 
munus deorum qui maritalem torum 
nectunt amicis et pudicis nexibus, 
pietate matris, coniugali gratia, 
nexu sororis, filiae modestia 
et quanta amicis iungimur fiducia, 
aetatis usu, consecrandi foedere, 
iugi fideli simplici concordia 
iuuans maritum, diligens ornans colens ; 
Paulina ueri et castitatis conscia, 
dicata templis atque amica numinum, 
sibi maritum praeferens, Rqmam uiro, 
pudens fidelis pura mente et corpore, 
benigna cunctis, utilis penatibus . . .' 

ASMENIVS 

circa 400 A. D, 

5X4- Thoughts in a Garden 

ADESTE Musae, maximi proles louis, 
ir\ laudem feracis praedicemus hortuli. 
hortus salubris corpori praebet cibos 
uariosque fructus saepe cultori refert, 
holus suaue, multiplex herbae genus, 
uuas nitentis atque fetus arborum. 
non defit hortis et uoluptas maxima 
404 



ASMENIVS 

multisque mixta commodis iocunditas. 
aquae strepentis uitreus lambit liquor 
sulcoque ductus irrigat riuus sata. 
flores nitescunt discolore germine 
pinguntque terram gemmeis honoribus. 
apes susurro murmurant gratae leui, 
cum summa fiorum uel nouos rores legunt. 
fecunda uitis coniuges ulmos grauat 
textasue inumbrat pampinis harundines. 
opaca praebent arbores umbracula 
prohibentque densis feruidum solem comis. 
aues canorae garrulos fundunt sonos 
et semper auris cantibus mulcent suis. 
oblectat hortus, auocat pascit tenet 
animoque maesto demit angores grauis ; 
membris uigorem reddit et uisus capit, 
refert labori pleniorem gratiam, 
tribuit colenti multiforme gaudiuni. 



THE ASMENIDAE 

/ 

ASCLEPIADIVS 



circa 400 A. u. 



55-;-. Fortune 

FORTVNA potens, at nimium leuis, 
tantum iuris atrox quae tibi uindicas, 
euertisque bonos, erigis improbos, 

405 



o 



THE ASMENIDAE 

nee seruare potes muneribus fidem. 
Fortuna immeritos auget honoribus, 
Fortuna innocuos cladibus afficit. 
iustos ilia uiros pauperie grauat, 
indignos eadem diuitiis beat, 
haec aufert iuuenes ac retinet senes, 
iniusto arbitrio tempora diuidens. 
quod dignis adimit, traicit ad inpios. 
nee discrimen habet reetaue iudicat : 
ineonstans fragilis perfida lubrica 
nee quos clarificat perpetuo fouet, 
nee quos deseruit perpetuo premit. 



// 

PALLADIVS 
35^^, Orpheus 

THREICIVS quondam uates fide creditur eanora 
mouisse sensus tristiuni ferarum 
atque amnis tenuisse uagos, sed et alites uolantis, 

et surda eantu eoncitasse saxa, 
suauisonaeque modos testudinis arbores secutae 

umbram feruntur praebuisse uati. 
seilieet baud potuit, quae sunt sine, permouere, sensu 

(finxere docti fabulam poetae), 
sed placidis hominum dictis fera eorda mitigauit 

doctaque uitani uoce temperault ; 
iustitiam docuit, coetu uaga congregauit uno, 
moresque agrestis expoliuit Orpheus. 
406 



THE ASMENIDAE 

/// 
3^7. Vergil T>istichs 

(a) Palladius, 

CONDITVS hie ego sum, cuius modo rustica 
Musa 
per siluas, per rus uenit ad arma uirum. 
(J)) Vomanius. 

A siluis ad agros, ab agris ad proelia uenit 
Musa Maroneo nobilis ingenio. 
{c) Maxim'tnus. 

Carminibus pecudes et rus et bella canendo 
nomen inexstinctum Vergilius merui. 

IV 
l$H. Vergil ^atrains 

(a) Asclepiadtus, 

SICANIVS uates siluis, Ascraeus in amis, 
Maeonius bellis ipse poeta fui. 
Mantua se uita praeclari iactat alumni, 
Parthenope famam morte Maronis habet. 
ih) Fitalis. 

Prima mihi Musa est sub fagi Tityrus umbra. 

ad mea nauus humum iussa colonus arat. 
proeliaque expertos cecini Troiana Latinos; 
perque meos cineres inclita Parthenope. 
{c) Etiphorbtus. 

Romuleum Sicula qui fingit carmen auena 

ruricolasque docet qua ratione serant, 
quique Latinorum memorat fera bella Phrygumque, 
hie cubat, hie meruit perpctuam requiem. 

407 



ANONYMOUS 

cfrca 400 A.D. (?). 

^^p, Carpe T>iem 

CONVIVAE, tetricas hodie secludite curas, 
ne maculent niueum nubila corda diem : 
omnia sollicitae uertantur murmura mentis, 

ut uacet indomitum pectus amicitiae. 
non semper gaudere licet : fugit hora, iocemur : 
difficile est fatis subripuisse diem. 



^60. Rpithalamium 

ITE, uerecundo coniungite foedera lecto 
atque Cupidineos discite ferre iocos ; 
alliget amplexus tenerorum mater Amorum, 

quae regit Idalium, quae Cnidon alma regit, 
concordisque tegens cum maiestate benigna 
constituat, paties et cito reddat auos. 



161. The Gra ve of Nymphius 

NYMPHIVS aeterno deuinctus membra sopore 
hie situs est, caelo mens pia perfruitur. 
mens uidet astra, quies tumuli conplectitur artus, 

calcauit tristis sancta fides tenebras. 
te tua pro mentis uirtutis ad astra uehebat 

intuleratque alto debita fama polo, 
immortalis eris, nam multa laude uigebit 

uiuax uenturos gloria per populos. 
te coluit proprium prouincia cuncta parentem, 
optabant uitam publica uota tuam. 
408 



ANONYMOUS 

exseruere tuo quondam data munera sumptu 

plaudentis populi gaudia per cuneos. 
concilium procerum per te patria alma uocauit 

seque tuo duxit sanctius ore loqui. 
publicus orbatas modo luctus conficit urbis 

confusique sedent, anxia turba, patres, 
ut capita erepto torpentia membra rigescunt, 

ut grex amisso principe maeret iners. 
parua tibi, coniunx, magni solacia luctus 

hunc tumuli titulum maesta Serena dicat. 
haec indiuidui semper comes addita fulcri 

unanimam tibi se lustra per octo dedit. 
dulcis uita fuit tecum : comes anxia lucem 

aeternam sperans banc cupit esse breuem. 



5 62. Roses and Thorns 

QVIS deus hoc medium uallauit uepribus aurum, 
iussit et inclusam sentibus esse rosam ? 
aspicite ut magni coeant in foedus r.mantes : 

Martem spina refert, flos Veneris speculum est. 
quid tibi cum magnis, puer, est, lasciue, sagittis ? 

hoc melius telo pungere corda potes ! 
nee flammas quaeras, sit ut alti pectoris ignis, 

set tibi tormentum praebeat ista facis. 
pallens herba rubet : color est hie semper amantum ; 

tam fugitiua rosa est quam fugitiuus amor, 
nam quod floricomis gaudet lasciua metallis, 

aurum significat uilius esse rosa. 



409 



SVLPICIVS LVPERCVS SERVASIVS IVNIOR 

circa 400 A. D. (?). 

^(f^. The H^ork of Time 

OMNE quod Natura parens creauit, 
quamlibet firmum uideas, labascit : 
tempore ac longo fragile et caducum 

soluitur usu. 
amnis insueta solet ire iialle. 
mutat et rectos uia certa cursus, 
rupta cum cedit male pertinaci 

ripa iluento. 
decidens scabrum cauat unda tofum, 
ferreus uomis tenuatur agris, 
splendet adtrito digitos honorans 

anulus auro. 



16^. On Avarice 

HEV misera in nimios hominum petulantia census 
caecus inutilium quo ruit ardor opum, 
auri dira fames et non expleta libido, 
ferali pretio uendat ut omne nefas ? 
sic latebras Eriphyla uiri patefecit, ubi aurum 

accepit, turpis materiam sceleris ; 
sic quondam Acrisiae in gremium per claustra puellae 

corruptore auro fluxit adulterium. 
o quam mendose uotum insaturabile habendi 

imbuit infami pectora nostra malo ! 
quamlibet immenso diues uigil incubet auro, 
aestuat augendae dira cupido rei. 
410 



SVLPfCIVS LVPERCVS SERVASIV8 IVNIOR 

heu mala paupertas numquam lociipletis auari-: 

dum struere inmodice quod tenet optat, eget. 
quis metus huic legum quaeue est reuerentia ueri ? 

crescentis nummi si mage cura subest, 
cognatorum animas promptum est fratrumque cruorem 

fundier : affectus uincit auara fames, 
diuitis est semper fragilis male quaerere gazas : 

nulla huic in lucro cura pudoris erit. 
istud templorum damno excidioque requirit ; 

hoc caelo iubeas ut petat : inde petet. 
mirum ni pulcras artis Romana iuuentus 

discat et egregio sudet in eloquio, 
ut post iurisonae famosa stipendia linguae 

barbaricae ingeniis anteferantur opes ? 
set tamen ex cultu adpetitur spes grata nepotum ? 

saltim istud nostri forsan honoris habent ? 
at qui sunt, quos propter honestum rumpere foedus 

audeat inlicite pallida auaritia ? 
Romani sermonis egent, ridendaque uerba 

frangit ad horrificos turbida lingua sonos, 
ambusti torris species exesaque saeclo : 

rapta putes priscis corpora de tumulis ! 
perplexi crines, frons improba, tempora pressa, 

exstantes malae deficiente gena, 
simantur uietae pando sinuamine nares^, 

territat os nudum caesaque labra tument. 
defossum in uentrem propulso pondere tergum 

frangitur et uacuo crure tument genua, 
discolor in manibus species, ac turpius illud, 

quod cutis obscure pallet in inuidiani. 



411 



CLAVDIV8 CLAVDIANVS 

fl. 400 A. U. 

S^s^. c>f>/ Eagle of Roman Song 

PARVOS non aquilis fas est educere fetus 
ante fidem solis iudiciumque poli. 
nam pater, excusso saluit cum tegmine proles 

ouaque maternus rupit hiulca tepor, 
protinus implumis conuertit ad aethera nidos 

et recto flammas imperat ore pati. 
consulit ardentis radios et luce magistra 

natorum ulris ingeniumque probat. 
degenerem refugo torsit qui lumine uisum, 

unguibus hunc saeuis ira paterna ferit. 
exploratores oculis qui pertulit ignis 

sustinuitque acie nobiliore diem, 
nutritur uolucrumque potens et fulminis heres, 

gesturus summo tela trisulca loui. 
me quoque Pieriis temptatum saepius antris 

audet magna suo mittere Roma deo. 
iam dominas auris, iam regia tecta meremur 

et chelys Augusto iudice nostra sonat. 

^66. c/^ Council of JVar — and IVar 

TANDEM concilium belli confessus agendi 
ad sua tecta uocat. iuuenes uenere proterui 
lasciuique senes, quibus est insignis edendi 
gloria coriuptasque dapes uariasse decorum, 
qui uentrem inuitant pretio traduntque palato 
sidereas lunonis auis et si qua loquendi 
gnara coloratis uiridis defertur ab Indis, 
quaesitos trans regna cibos, quorumque profundam 
412 



CLAVDIVS CLAVDIANVS 

ingluuiem non Aegaeus, non alta Propontis, 
non freta longinquis Maeotia piscibus explent. 
uestis odoratae studium ; laus maxima risum 
per uanos mouisse sales minimeque uiriles 
munditiac ; compti uultus ; onerique uel ipsa 
serica. si Chunus feriat, si Sarmata portas, 
solliciti scaenae ; Romam contemnere sueti 
mirarique suas (quas Bosphorus obruat !) aedis ; 
saltandi dociles aurigarumque periti. 

pars humili de plebe duces ; pars compede suras 
cruraque signati nigro liuentia ferro 
iuia rcgunt, facies quamuis inscripta rcpugnet 
seque suo prodat titulo. sed prima potestas 
Eutropium praefert Hosio subnixa secundo. 
dulcior hie sane cunctis prudensque mouendi 
iuris et admoto qui temperet omnia fumo, 
feruidus, accensam sed qui bene decoquat iram. 
considunt apices gemini dicionis Eoae, 
hie cocus, hie leno, defossi uerbere terga, 
seruitio, non arte pares, hie saepius emptus, 
alter ad Hispanos nutritus uerna penatis. 

ergo ubi collecti proceres, qui rebus in artis 
consulerent tantisque darent solacia morbis, 
obliti subito Phrygiae bellisque relictis 
ad solitos coepere iocos et iurgia Circi 
tendere. nequiquam magna confligitur ira, 
quis melius uibrata puer uertigine molli 
membra rotet, uerrat quis marmora crine supino, 
quis magis enodis laterum detorqueat artus, 
quis uoci drgitos, oculos quis moribus aptet. 
hi tragieos meminere modos ; his fabula Tereus, 
his necdum commissa choro cantatur Agaue. 
inerepat Eutropius : non haec spectacula tempus 

4>3 



CLAVDIVS CLAVDIANVS 

poscere ; nunc alias armorum incumbere curas ; 
se satis Armenio fessum ])ro limite cingi 
nee tantis unum subsistere posse periclis ; 
ignoscant senio, iuuenes ad proelia mittant : 
qu.ilis pauperibus nutrix inuisa puellis 
assidet et tela communem quaererc uictuni 
raucamonet; festis illae lusisse diebus 
orant et positis aequaeuas uisere pensis, 
irataeque operi iam lasso pollice fila 
tuibant et teneros detergent stamlne fletus. 

emicat extemplo cunctis trepidantibus audax 
crassa mole Leo, queni uix Cyclopia solum 
aequatura fames, quern non ieiuna Celaeno 
ulnceret; hinc nomen fertur meruisse Leonis. 
acer in absentis linguae iactator, abundans 
corporis exiguusque animi, doctissimus artis 
quondam lanificae : moderator pectinis unci 
non alius lanam purgatis sordibus aeque 
praebuerit calathis, similis nee pinguia quisquam 
uellera per tenuis ferri producere rimas. 
tunc Aiax erat Eutropii lateque fremebat, 
non septem uasto quatiens umbone iuuencos, 
sed, quam perpetuis dapibus pigroque sedili 
inter anus interque colos onerauerat, aluum. 
adsurgit tandem uoeemque expromit anhelam : 

' quis nouus hie torpor, socii ? quonam usque sedemus 
femineis clausi thalamis patimurque periclum 
gliscere desidia ? grauiorum turba malorum 
texitur, ignauis trahimus dum tempera uotis. 
me petit hie sudor, numquam mea dextera segnis 
ad fejrum. faueat tantum Tritonia coeptis, 
ineeptum peragetur opus, iam cuncta furorem 
qui grauat efficiam leuiorem pondere lanae ; 
414 



CLAVDIVS CLAVDIANVS 

Tarbigilum timidum desertoresque Gruthungos 
ut miseras populabor ouis et pace relata 
pristina restituam Phrygias ad stamina matres.* 

his dictis iterum sedit ; fit plausus et ingens 
concilii clamor, qualis resonantibus olim 
exoritur caueis, quotiens crinitus ephebus 
aut rigidam Nioben aut flentem Troada fingit. 
protinus excitis iter inremeabile signis 
adripit infaustoque iubet bubone moueri 
agmina Mygdonias mox impletura uolucris. 

pulcer et urbanae cupiens exercitus umbrae, 
assiduus ludis, auidus splendere lauacris 
nee soles inibrisue pati multumque priori 
dispar, sub clipeo Thracum qui ferre pruinas, 
dum Stilicho regeret, nudoque hiemare sub axe 
sueuerat et duris haurire bipennibus Hebrum. 
cum duce mutatae uires. Byzantia robur 
fregit luxuries Ancyranique triumphi. 
non peditem praecedit eques ; non commoda castris 
eligitur regio ; uicibus custodia nullis 
aduigilat uallo ; non explorantur eundae 
uitandaeque uiae ; nuUo se cornua flectunt 
ordine : confusi passim per opaca uagantur 
lustra, per ignotas angusto tramite uallis. 
sic uacui rectoris equi, sic orba magistro 
fertur in abruptum casu, non sidere, puppis ; 
sic ruit in rupes amisso pisce sodali 
belua, sulcandas qui praeuius edocet undas 
inmensumque pecus paruae moderamine caudae 
temperat et tanto coniungit foedera monstro ; 
ilia natat rationis inops et caeca profundi ; 
iam breuibus deprensa uadis ignara reuerti 
palpitat et uanos scopulis inlidit hiatus. 

415 



CLAVDIVS CLAVDIANVS 

Tarbigilus simulare fugam fiatusque Leonis 
spe nutrire leuis improuisusque repente, 
dum graulbus marcent epulis hostique catenas 
inter uina crepant, largo sopita Lyaeo 
castra subit. pereunt alii, dum membra cublli 
tarda leuant ; alii leto iunxere soporem ; 
ast alios uicina palus sine more rucntis 
excipit et cumulis inmanibus aggerat undas. 
ipse Leo damma ceruoque fugacior ibat 
sudanti tremibundus equo : qui pondere postquam 
decidit, implicitus limo cunctantia pronus 
per uada reptabat. caeno subnixa tenaci 
mergitur et pingui suspirat corpore moles 
more suis, dapibus quae iam deuota futuris 
turpe gemit, quotiens Hosius mucrone corusco 
armatur cingitque sinus secumque uolutat 
quas figat uerubus partis, quae frusta calenti 
mandet aquae quantoque cutem distendat echino : 
flagrat opus ; crebro pulsatus perstrepit ictu ; 
contexit uarius penetrans Chalcedona nidor. 

ecce leuis frondes a tergo concutit aura : 
credit tela Leo ; ualuit pro uulnere terror 
Impleuitque uicem iaculi, uitamque nocentem 
integer et sola formidine saucius efflat. 
quis tibi tractandos pro pectine, degener, ensis, 
quis solio campum praeponere suasit auito ? 
quam bene texentum laudabas carmina tutus 
et matutinis pellebas frigora mensis ! 
hie miserande iaces ; hie, dum tua uellera uitas, 
tandem fila tibi neuerunt ultima Parcae. 

iam uaga pallentem densis terroribus aulam 
fama quatit ; stratas acies, deleta canebat 
agmina, Maeonios foedari caedibus agros, 
4.6 



CLAVDIVS CLAVDIANVS 

Pamphylos Pisidasque rapi. metuendus ab omni 
Tarbigilus regione tonat ; modo tendere cursum 
in Galatas, modo Bithynis incumbere fertur. 
sunt qui per Cilicas rupto descendere Tauro, 
sunt qui correptis ratibus terraque marique 
aduentare ferant ; geminantur uera pauoris 
ingenio : longe spectari e puppibus urbis 
accensas, lucere fretum uentoque citatas , 
omnibus in pelago uelis haerere fauillas. 



367. The ^JMarriage of Honorius and 
<dMaria 

HAVSERAT insolitos promissae uirginis ignis 
Augustus primoque rudis flagrauerat aestu ; 
nee nouus unde calor nee quid suspiria uellent, 
nouerat incipiens et adhuc ignarus amandi. 
non illi uenator equus, non spieula eurae, 
non iaculum torquere libet ; mens omnis aberrat 
in uulnus quod fixit Amor, quam saepe medullis 
erupit gemitus ! quotiens ineanduit ore 
confessus seereta rubor nomenque beatum 
iniussae seripsere manus ! lam munera nuptae 
praeparat, et pulcros, Mariae sed luce minores, 
eligit ornatus, quidquid uenerabilis olim 
Liuia diuorumque nurus gessere superbae. 
incusat spes aegra moras longique uidentur 
stare dies segnemque rotam non flectere Phoebe. 
Scyria sie tenerum uirgo flammabat Aehillem 
fraudis adhue expers bellatricisque docebat 
duccre fila manus et, mox quos horruit Ide, 
Thessalicos roseo nectebat pollice erinis. 
1444 P 417 



CLAVDIVS CLAVDIANVS 

haec etiam queritur secum : ' quonam usque uerendus 
cunctatur mea uota socer ? quid iungere difFeit 
quam pepigit, castasque preces implere recusal ? 
non ego luxuriem regum moremque secutus 
quaesiul uultum thalamis, ut nuntia formae 
lena per innumeros iret pictura penatis, 
nee uariis dubium thalamis Jaturus amorem 
ardua commisi falsae conubia cerae. 
non rapio praeceps alienae foedera taedae, 
sed quae sponsa mihi pridem patrisque relicta 
mandatis uno materni sanguinis ortu 
communem partitur auum. fastidia supplex 
deposui gessique procum ; de limine sacro 
oratum misi proceres, qui proxima nobis 
iura tenent. fateor, Stilicho, non parua poposci, 
sed certe mereor princeps hoc principe natus, 
qui sibi te generum fraterna prole reuinxit, 
cui Mariam debes. faenus mihi solue paternum, 
redde suos aulae. mater fortasse rogari 
mollior. o patrui germen, cui nominis heres 
successi, sublime decus torrentis Hiberi, 
stirpe soror, pietate parens, tibi creditus infans 
inque tuo creui gremio partuque remoto 
tu potius Flacilla mihi, quid diuidis ergo 
pignora ? quid iuueni natam non reddis alumno ? 
optatusne dies aderit ? dabiturne iugalis 
nox umquam ? ' 

tali solatur uulnera questu. 
risit Amor placidaeque uolat trans aequora matri 
nuntius et totas iactantior expHcat alas. 

mons latus Ionium Cypri praeruptus obumbrat, 
inuius humano gressu, Phariumque cubile 
Proteos et septem despectat cornua Nili. 
418 



CLAVDIVS CLAVDIANVS 

hunc neque canentes audent uestire pruinae 
nee uenti pulsare, timent hunc laedere nimbi ; 
Luxuriae Venerique uacat. pars acrior anni 
exsulat ; aeterni patet indulgentia ueris. 
in campum se fundit apex ; hunc aurea saepes 
circuit et fuluo defendit prata metallo. 
Mulciber, ut perhibent, his oscula coniugis emit 
moenibus ct talis uxorius obtulit arces. 
intus rura micant, manibus quae subdita nullis 
perpetuuni florent, Zephyro contenta colon o, 
umbrosumque nemus, quo non admittitur ales, 
ni probet ante sues diua sub iudice cantus : 
quae placuit, fruitur ramis ; quae uicta, recedit. 
uiuunt in Venerem frondes omnisque uicissim 
felix arbor amat ; nutant ad mutua palmac 
foedera, populeo suspirat populus ictu 
et platani platanis alnoque adsibilat alnus. 

labuntur gemini fontes, hie dulcis, amarus 
alter et infusis corrumpens mella uenenis, 
unde Cupidineas armari fama sagittas. 
mille pharetrati ludunt in margine fratres, 
ore pares, aeuo similes, gens mollis Amorum. 
hos Nymphae pariunt, ilium Venus aurea solum 
edidit. ille deos caelumque et sidera cornu 
temperat et summos dignatur figere reges ; 
hi plebem feriunt. nee cetera numina desunt. 
hie habitat nullo constricta Licentia nodo 
ct flecti faciles Irae uinoque madentes 
Excubiae Lacrimaeque rudes et gratus amantum 
Pallor et in primis titubans Audacia furtis 
iucundique Metus et non secura Voluptas ; 
et laseiua uolant leuibus Periuria uentis. 
quos inter petulans alta ceruice luuentas 

419 



CLAVDIVS CLAVDIANVS 

excludit Senium luco procul. 

atria diuae 
permutant radios siluaque obstante uirescunt. 
Lemnius haec etiam gemmis exstruxit et auro 
admiscens artem pretio trabibusque smaragdi 
supposuit caesas hyacinthi rupe columnas. 
beryllo paries et iaspide lubrica surgunt 
limina despectusque solo calcatur achates. 
in medio glaebis redolentibus area diues 
praebet odoratas messis ; hie mitis amomi, 
hie casiae matura seges, Panchaeaque turgent 
cinnama, nee sicco frondescunt uimina costo 
tardaque sudanti prorepunt balsama riiio. 

quo postquam delapsus Amor longasque peregit 
penna uias, alacer passuque superbior intrat. 
caesariem tunc forte Venus subnixa corusco 
fingebat solio. dextra laeuaque sorores 
stabant Idaliae : largos haec nectaris imbris 
irrigat, haec morsu numerosi dentis eburno 
multifidum discrimen arat ; sed tertia retro 
dat uarios nexu nee iusto diuidit orbis 
ordine neglectam partem studiosa relinquens : 
plus error decuit. speculi nee uultus egebat 
iudicio ; similis tecto monstratur in omni 
et rapitur, quocumque uidet, dum singula cernit 
seque probat. nati uenientis conspicit umbram 
ambrosioque sinu puerum complexa ferocem 
*quid tantum gauisus?' ait; 'quae proelia sudas, 
improbe ? quis iacuit telis ? iterumne Tonantem 
inter Sidonias cogis mugire iuuencas ? 
an Titana domas ? an pastoralia Lunam 
rursus in antra uocas ? durum magnumque uideris 
debellasse deum.' 
420 



CLAVDIVS CLAVDIANVS 

suspensus in oscula matris 
ille refert : ' Laetare, parens ; inmane tropaeum 
rettulimus, nostrum iam sensit Honorius arcum. 
scis Mariam patremque ducem, qui cuspide Gallos 
Italiumque fouet, nee te praeclara Serenae 
fama latet. propera ; regalibus adnue uotis : 
iunge toros.* 

gremio natum Cytherea remouit 
et crinis festina ligat pepkmque fluentem 
adleuat et blando spirantem numine ceston 
cingitur, impulses pluuiis quo mitigat amnis, 
quo mare, quo uentos irataque fulmina soluit. 
ut stetit ad litus, paruos adfatur alumnos : 

' heus ! quis erit, pueri, uitreas qui lapsus in undas 
hue rapidum Tritona uocet, quo uecta per ahum 
deferar ? haud umquam tanto mihi uenerit usu. 
sacri, quos petimus, thalami. pernicius omnes 
quaerite, seu eoncha Libyeum circumsonat aequor, 
Aegaeas seu frangit aquas, quicumque repertum 
duxerit, aurata donabitur ille pharetra/ 

dixerat et sparsi diuisa plebe feruntur 
exploratores pelagi. sub fluctibus ibat 
Carpathiis Triton obluctantemque petebat 
Cymothoen. timet ilia ferum seseque sequenti 
subripit et duris elabitur uda lacertis. 
* heus *, inquit speculatus Amor, ' non uestra sub imis 
furta tegi potuere uadis. aeeingere nostram 
uecturus dominam : pretium non uile laboris 
Cymothoen facilem, quae nune detrectat, habebis. 
hac mercede ueni/ 

prorupit gurgite toruus 
semifer ; undosi uerrebant bracchia crines ; 
hispida tendebant bifid o uestigia cornu, 



CLAVDIVS CLAVDIANVS 

qua pistrix commissa uiro. ter pectora niouit ; 
iam quarto Paphias tractu sulcabat harenas. 
umbratura deani retro sinuatur in arcum 
belua ; turn uiuo squalentia murice terga 
purpureis moUita toris : hoc nauigat antro 
fulta Venus ; niueae delibant aequora plantac. 
prosequitur uolucer late comitatus Amorum 
, tranquillumque choris quatitur mare, serta per omnei 
Neptuni dispersa domum Cadmeia ludit 
Leucothoe, frenatque rosis delphina Palaemon ; 
alternas uiolis Nereus interserit algas ; 
canitiem Glaucus ligat inmortalibus herbis. 
nee non et uariis uectae Nereides ibant 
audito rumore feris (banc pisce soluto 
subleuat Oceani monstrum Tartesia tigris ; 
banc timor Aegaei rupturus fronte carinas 
trux aries ; haec caeruleae suspensa leaenae 
innatat; haec uiridem trahitur complexa iuuencum), 
certatimque nouis onerant conubia donis. 
cingula Cymothoe, rarum Galatea monile 
et grauibus Psamathe bacis diadema ferebat 
intextum, Rubro quas legerat ipsa profundo. 
mergit se subito uellitque corallia Doto ; 
uimen erat dum stagna subit ; processerat undis : 
gemma fuit. 

nudae Venerem cinxere cateruae 
plaudentesque simul tali cum uoce sequuntur : 
' hos Mariae cultus, haec munera nostra precamur 
reginae regina feras. die talia numquam 
promeruisse Thetin nee cum soror Amphitrite 
nostro nupta loui. deuotum sentiat aequor, 
agnoscat famulum uirgo Stilichonia pontum. 
uictricis nos saepe ratis classemque paternam 
422 



CLAVDIVS CLAVDIANVS 

ueximus, attritis cum tenderet ultor Achiuis/ 

iam Ligurum terns spumantia pectora Triton 
adpulerat lassosque fretis extenderat orbis, 
continue sublime uolans ad moenia Gallis 
condita, lanigeri suis ostentantia pellem, 
peruenit. aduentu Veneris pulsata recedunt 
nubila, clarescunt puris Aquilonibus Alpes. 
laetaturque tamen ; Mauortia signa rubescunt 
floribus et subitis animantur frondibus hastae. 
ilia suum dictis adfatur talibus agmen : 

' Gradiuum, nostri comites, arcete parumper, 
ut soli uacet aula mihi. procul igneus horror 
thoracum, gladiosque tegat uaglna minacis, 
stent bellatrices aquilae saeuique dracones ; 
fas sit castra meis hodie succumbere signis. 
tibia pro lituis et pro clangore tubarum 
molle lyrae festumque canant. epulentur ad ipsas 
excubias ; mediis spirent crateres in armis. 
laxet terribilis maiestas regia fastus 
et sociam plebem non indignata potestas 
confundat turbae proceres. soluantur habenis 
gaudia nee leges pudeat ridere seueras. 

* tu festas, Hymenaee, facis, tu, Gratia, flores 
elige, tu geminas, Concordia, necte coronas, 
uos, pennata cohors, quo quemque uocauerit usus, 
diuisa properate manu, neu marceat ulla 
segnities : alii funalibus ordine ductis 
plurima uenturae suspendite lumina nocti ; 
hi nostra nitidos postis obducere myrto 
contendant ; pars nectareis adspergite tecta 
roribus et flamma lucos adolete Sabaeos ; 
pars infecta croco uelamina lutea Serum 
pandite Sidoniasque solo praesternite uestis. 

423 



CLAVDIVS CLAVDIANVS 

ast alii thalamum docto componite textu ; 
stamine gemmato picturatisque columnis 
aedificetur apex, qualem non Lydia diues 
erexit Pelopi nee quern struxere Lyaeo 
Indorum spoliis et opaco palmite Bacchae, 
illic exuuias omnis cumulate parentum : 
quidquid auus senior Mauro uel Saxone uictis, 
quidquid ab innumeris socio Stilichone tremendus 
quaesiuit genitor bellis, quodcumque Gelonus 
Armeniusue dedit; quantum crinita sagittis 
attulit extreme Meroe circumflua Nilo ; 
misit Achaemenio quidquid de Tigride Medus, 
cum supplex emeret Romanam Parthia pacem. 
nobilibus gazis opibusque cubilia surgant 
barbaricis ; omnes thalamo conferte triumphos.' 

sic ait et sponsae petit improuisa penatis. 
ilia autem secura tori taedasque parari 
nescia diuinae fruitur sermone parentis 
maternosque bibit mores exemplaque discit 
prisca pudicitiae, Latios nee uoluere libros 
desinit aut Graios, ipsa genetrice magistra, 
Maeonius quaecumque senex aut Thracius Orpheus 
aut Mytilenaeo modulatur pectine Sappho 
(sic Triuiam Latona monet; sic mitis in antro 
Mnemosyne docili tradit praecepta Thaliae) ; 
cum procul augeri nitor et iucundior aer 
attonitam lustrare domum fundique comarum 
gratus odor, mox uera fides numenque refulsit. 
cunctatur stupefacta Venus ; nunc ora puellae 
flammea, nunc niueo miratur uertice matrem. 
haec modo crescenti, plenae par altera lunae ; 
adsurgit ceu forte minor sub matre uirenti 
laurus et ingentis ramos olimque futuras 
424 



CLAVDIVS CLAVDIANVS 

promittit iam parua comas ; ucl flore sub uno 
ceu geminae Paestana rosae per lugera regnant : 
haec largo matura die saturataque uernis 
roribus indulget spatio ; Jatet altera nodo 
nee teneris audet foliis admittere soles. 

adstitit et blande Mariam Cytherea salutat : 
* salue sidereae proles augusta Serenae, 
magnorum suboles regum parituraque reges : 
te propter Paphlas sedis Cyprumque reliqui, 
te propter libuit tantos explere labores 
et tantum transnare maris, ne uilior ultra 
priuatos paterere lares neu tempore longo 
dilatos iuuenis nutriret Honorius ignis, 
accipe fortunam generis, diadema resume, 
quod tribuas natis, et in haec penetralia rursus, 
unde parens progressa, redi. fac nulla subesse 
uincula cognatae : quamuis aliena fuisses 
principibus, regnum poteras hoc ore mereri. 
quae propior sceptris facies ? qui dignior aula 
uultus erat ? non labra rosae, non colla pruinae, 
non crinis aequant uiolae, non lumina flammae. 
quam iuncti leuiter sese discrimine confert 
umbra supercilii ! miscet quam iusta pudoreni 
temperies nimio nee sanguine candor abundat ! 
Aurorae uincis digitos umerosque Dianae ; 
ipsam iam superas matrem. si Bacchus amator 
dotali potuit caelum signare corona, 
cur nullis uirgo redimitur pulcrior astris ? 
iam tibi molitur stellantia serta Bootes 
inque decus Mariae iam sidera parturit aether. 
o digno nectenda uiro tantique per orbeni 
consors imperii ! iam te uenerabitur Hister ; 
nomen adorabunt Thulani ; Rhenus et Albis 
p 3 425 



CLAVDIVS CLAVDIANVS 

seruiet ; in medios ibis regina Sygambros. 
quid numererti gentis Atlanteosque recessus 
oceani ? toto pariter donabere mundo.' 

dixit et ornatus, dederant quos nuper ouantes 
Nereides, collo membrisque micantibus aptat. 
ipsa caput distinguit acu, substringit amictus ; 
ilammea uirgineis accommodat ipsa capillis. 
ante fores iam pompa sonat, pilentaque sacra 
praeradiant ductura nurum. calet obuius ire 
iam princeps tardumque cupit discedere solem : 
nobilis baud aliter sonipes, quern primus amoris 
sollicitauit odor, tumidus quatiensque decoras 
curuata ceruice iubas Pharsalia rura 
peruolat et notos hinnitu flagitat amnis 
naribus accensis ; mulcet fecunda magistros 
spes gregis et pulcro gaudent armenta marito. 

candidus interea positis exercitus armis 
exsultat socerum circa ; nee signifer ullus 
nee miles pluuiae flores dispergere ritu 
cessat purpureoque ducem perfundere nimbo. 
haec quoque uelati lauro myrtoque canebant : 

' diue parens, seu te complectitur axis Olympi, 
seu premis Elysias, animarum praemia, uallis, 
en promissa tibi Stilicho iam uota peregit ; 
iam gratae rediere uices ; cunabula pensat ; 
acceptum reddit thalamum, natoque reponit 
quod dederat genitor. numquam te, sancte, pigebit 
iudicii nee te pietas suprema fefellit. 
dignus cui leges, dignus cui pignora tanti 
prineipis et rerum eommendarentur habenae. 
dicere possemus quae proelia gesta sub Haemo 
quaeque cruentarint fumantem Strymona pugnae, 
quam notus elipeo, quanta ui fulminet hastam, 
426 



CLAVDIVS CLAVDIANVS 

ni prohiberet Hymen, quae tempestiua rclatu, 
nunc caninius. quis consilio, quis iuris et aequi 
nosse modum melior ? quod semper dissilit, in te 
conuenit, ingenio robur, prudentia marti. 
fronte quis aequali ? quern sic Romana decerent 
culmina ? sufficerent tantis quae pectora curis ? 
stes licet in populo, clamet quicumque uidebit : 
hie est, hie Stilieho ! sic se testatur et offert 
celsa potestatis species, non uoce feroci, 
non alto simulata gradu, non improba gestu. 
afFeetant alii quidquid fingique laborant, 
hoc donat natura tibi. pudor emicat una 
formosusque rigor uultusque auctura uerendos 
canities festina uenit. cum sorte remota 
contingat senio grauitas uiresque iuuentae, 
utraque te cingit piopriis insignibus aetas. 
ornatur Fortuna uiro. non ulla nocendi 
tela nee infecti iugulis ciuilibus enses. 
non odium terrore moues nee frena resoluit 
gratia ; diligimus pariter pariterque timemus. 
ipse metus te noster amat, iustissime legum 
arbiter, egregiae pacis fidissime custos, 
optime duetorum, fortunatissime patrum. 
plus iam, plus domino cuncti debere fatemur, 
quod gener est, inuiete, tuus. uincire corona ; 
in sere te nostris contempto iure choreis. 
sic puer Eucherius superet uirtute parentem ; 
aurea sic uideat similis Thermantia taedas ; 
sic uterus crescat Mariae ; sic natus in ostro 
paruus Honbriades genibus considat auitis.' 



4^7 



CLAVDIVS CLAVDIANVS 
^68, The Recluse 

FELIX, qui propriis aeuum transegit in amis, 
ipsa domus puerum quern uidet, ipsa senem, 
qui baculo nitens in qua reptauit harena 

unius numeral saecula longa casae. 
ilium non uario traxit fortuna tumultu, 

nee bibit ignotas mobilis hospes aquas, 
non freta mercator tremuit, non classica miles, 

non rauci lites pertulit ille fori, 
indocilis rerum, uicinae nescius urbis, 

adspectu fruitur liberiore poli. 
frugibus alternis, non consule computat annum : 

autumnum pomis, uer sibi flore notat. 
idem condit ager soles idemque reducit, 

metiturque suo msticus orbe diem, 
ingentem meminit paruo qui germine quercum 

aequaeuumque uidet consenuisse nemus, 
proxima cui nigris Verona remotior Indis 

Benacumque putat litora Rubra lacum. 
sed tamen indomitae uires firmisque lacertis 

aetas robustum tertia cernit auum. 
erret et extremes alter scrutetur Hiberos : 

plus habet hie uitae, plus habet ille uiae. 



^6g. Epistle to Serena 

ORPHEA cum primae soeiarent omina taedae 
ruraque compleret Thracia festus Hymen, 
certauere ferae pieturataeque uolucres, 
dona suo uati quae potiora darent, 
quippe antri memores, cautes ubi saepe sonorae 
praebuerant dulei mira theatra lyrae. 
428 



CLAVDIVS CLAVDIANVS 

Caucasio crystalla ferunt de uertice lynces, 

grypes Hypeiborei pondera fulua soli, 
furatae Veneris prato per inane columbae 

florea conexis serta tulere rosis, 
fractaque flebilium ramis electra sororum 

cycnus oloriferi uexit ab amne Padi, 
et Nilo Pygmaea grues post bella remenso 

ore legunt Rubri germina cara maris, 
uenit et extreme Phoenix longaeuus ab Euro 

adportans unco cinnama rara pede. 
nulla auium pecudumque fuit quae ferre negaret 

uectigal meritae conubiale lyrae. 

tunc opibus totoque Heliconis sedula regno 

ornabat propriam Calliopea nurum. 
ipsam praeterea dominani stellantis Olympi 

ad nati thalamos ausa rogare parens, 
nee spreuit regina deum uel matris honore 

uel iusto uatis ducta fauore pii, 
qui sibi carminibus totiens lustrauerat aras 

lunonis blanda numina uoce canens 
proeliaquc altisoni referens Phlegraea mariti, 

Titanum fractas Enceladique minas. 
ilicet aduentu noctem dignata iugalem 

addidit augendis munera sacra toris, 
munera mortalis non admittentia cultus, 

munera, quae solos fas habuisse deos. 

sed quod Threicio luno placabilis Orphei, 
hoc poteris uotis esse, Serena, meis ; 

illius exspectent famulantia sidera nutum, 
sub pedibus regitur terra fretumque tuis. 

429 



CLAVDIVS CLAVDIANVS 

non ego, cum peterem, sollemni more procorum 

promisi gregibus pascua plena meis 
nee, quod mille mihi lateant sub palmite colles 

fluctuet et glauca pinguis oliua coma, 
nee, quod nostra Ceres numerosa falce laboret 

aurataeque ferant culmina celsa trabes. 
suffecit mandasse deam : tua littera nobis 

et pecus et segetes et domus ampla fult. 
inflexit soceros et maiestate petendi 

texit pauperiem nomlnis umbra tui. 
quid non perficeret scribentis uoce Serenae 

uel genius regni uel pietatis amor ? 

atque utinani sub luce tui contingeret oris 

coniugis et castris et solio generi 
optatum celebrare diem ! me iungeret auspex 

purpura, me sancto cingeret aula choro ! 
et mihi quam scriptis desponderat ante puellam, 

coniugiis eadem pronuba dextra daret ! 
nunc medium quoniam uotis maioribus aequor 

inuidet et Libycae dissidet ora plagae, 
saltem absens, regina, faue reditusque secundos 

adnue sidereo laeta supercilio. 
terrarum tu pande uias, tu mitibus Euris 

aequora pacari prosperiora iube, 
ut tibi Pierides doctumque fluens Aganippe 

debita seruato uota cliente canant. 



S70. Love in a Cottage 

PAVPERTAS me saeua domat dirusque Cupido 
sed toleranda fames, non tolerandus amor. 



430 



AVIANVS 

circa 400 A. D. (?). 

57/. The c^ss in the Lion's Skin 

METIRI se quemque decct propriisque luuari 
laudibus, alterius nee bona ferre sibi, 
ne detracta grauem faciant miracula risum, 

coeperit in solitis cum remanere modis. 
exuuias asinus defuncti forte leonis 

repperit et spoliis Induit ora nouis. 
aptauitque suis incongrua tegmina membris 

et miserum tanto pressit honore caput, 
ast ubi terribilis mimo circumstetit horror 

pigraque praesumptus uenit in ossa uigor, 
mitibus ille feris communia pabula calcans 

turbabat pauidas per sua rura boues. 
rusticus hunc magna postquam deprendit ab aure, 

correptum stimulis uerberibusque domat ; 
et simul abstracto denudans corpora tergo 

increpat his miserum uocibus ille pecus ; 
' forsitan ignotos imitato murmure fallas ; 

at mihi, qui quondam, semper asellus eris.' 

172. The Te acock cind the Crane 

THREICIAM uolucrem fertur lunonius ales 
communi sociam non tenuisse cibo 
(nam propter uarias fuerat discordia formas, 

magnaque de facili iurgia lite trahunt), 
quod sibi multimodo fulgerent membra decore, 

caerulean\ facerent liuida terga gruem ; 

et simul crectae circumdans tegmina caudae 

sparserat arcatum sursus in astra iubar. 

4^' 



AVIANVS 

ilia licet nullo pinnarum certet honore, 
his tamen insultans uocibus usa datur : 

* quamuis innumerus plumas uariauerit ordo, 
mersus humi semper florida terga gerls : 

ast ego deformi sublimis in aera pinna 
proxima sideribus numinibusque feror.' 



RVTILIVS CLAVDIVS NAMATIANVS 

fl. 416 A D. 

37J. Rome 

EXAVDI, regina tui pulcerrima mundi, 
inter sidereos Roma recepta polos, 
exaudi, nutrix hominum genetrixque deorum 

(non procul a caelo per tua templa sumus) : 
te canimus semperque, sinent dum fata, canemus : 

hospes nemo potest immemor esse tui. 
obruerint citius scelerata obliuia solem, 

quam tuus ex nostro corde recedat honos. 
nam solis radiis aequalia munera pendis, 

qua circumfusus fluctuat oceanus. 
uoluitur ipse tibi qui continet omnia Phoebus 

eque tuis ortos in tua condit equos. 
te non flammigeris Libye tardauit harenis, 

non armata suo reppulit Vrsa gelu : 
quantum uitalis natura tetendit in axis, 

tantum uirtuti peruia terra tuae. 
fecisti patriam diuersis gentibus unam : 

profuit inuitis te dominante capi. 
dumque offers uictis proprii consortia iuris, 

urbem fecisti quod prius orbis erat. 
auctores generis Venerem Martemque fatemur, 

Aeneadum matrem Romulidumque patrem : 
432 



RVTILIVS CLAVDIVS NAMATIANVS 

mitigat armatas uictrix dementia uiris, 

conuenit in mores numen utrumque tuos : 
hinc tibi certandi bona parcendique uoluptas 

quos timuit superat, quos superauit amat. 
inuentrix oleae colitur uinique repertor 

et qui primus humo pressit aratra puer, 
aras Paeoniam meruit medicina per artem, 

fretus et Alcides nobilitate deus : 
tu quoque, legiferis mundum complexa triumphis, 

foedere communi uiuere cuncta facis. 
te, dea, te celebrat Romanus ubique recessus 

pacificumque gerunt libera colla iugum. 
omnia perpetuo quae seruant sidera motu, 

nullum uiderunt pulcrius imperium. 
quid simile Assyriis conectere contigit armis ? 

Medi iinitimos condomuere suos. 
magni Parthorum reges Macetumque tyranni 

mutua per uarias iura dedere uices. 
nee tibi nascenti plures animaeque manusque, 

sed plus consilii iudiciique fuit. 
iustis bellorum causis nee pace super ba 

nobilis ad summas gloria uenit opes, 
quod regnas minus est quam quod regnare mereris : 

excedis factis grandia fata tuis. 
percensere labor densis decora alta trophaeis, 

ut si quis Stellas pernumerare uelit ; 
confunduntque uagos delubra micantia uisus : 

ipsos crediderim sic habitare deos. 
quid loquar aerio pendentis fornice riuos, 

qua uix imbriferas tolleret Iris aquas ? 
hos potius dicas creuisse in sidera montis ; 

tale giganteum Graecia laudet opus, 
intercepta tuis conduntur flumina muris ; 

consumunt totos celsa lauacra lacus. 

43.^ 



RVTILIVS CLAVDIVS NAMATIANVS 

nee minus et propriis celebrantur roscida uenis 

totaque natiuo moenia fonte sonant, 
frigidus aestiuas hinc temperat halitus auras ; 

innocuamque leuat purior unda sitim. 
nempe tibi subitus calidarum gurges aquarum 

rupit Tarpeias hoste premente uias. 
si foret aeternus, casum fortasse putarem : 

auxilio fluxit, qui redlturus erat. 
quid Joquar inclusas inter laquearia siluas, 

uernula quae uario carmine laudat auis ? 
uere tuo numquam mulceri desinit annus ; 

deliciasque tuas uicta tuetur hiems. 
erige crinalis lauros seniumque sacrati 

uerticis in uiridis, Roma, refinge comas. 
aurea turrigero radient diademata cono, 

perpetuosque ignis aureus umbo uomat. 
abscondat tristem deleta iniuria casum : 

contemptus solidet uulnera clausa dolor, 
aduersis sollemne tuis sperare secunda : 

exemplo caeli ditia damna subis. 
astrorum flammae renouant occasibus ortus ; 

lunam finiri cernis, ut incipiat. 
uictoris Brenni non distulit Allia poenam ; 

Samnis seruitio foedera saeua luit ; 
post multas Pyrrhum cladis superata fugasti ; 

fleuit successus Hannibal ipse suos ; 
quae mergi nequeunt, nisu maiore resurgunt 

exsiliuntque imis altius acta uadis ; 
utque nouas uiris fax inclinata resumit, 

clarior ex humili sorte superna petis. 
porrige uicturas dominantia saecula leges 

solaque fatalis non uereare colos, 
quamuis sedecies denis et mille peractis 

annus praeterea iam tibi nonus eat. 

434 



RVTILIVS CLAVDIVS NAMATIANVS 

quae restant, nullis obnoxia tempora metis, 

dum stabunt terrae, dum polus astra feret I 
illud te reparat, quod cetera regna resoluit ; 

ordo renascendi est, crescere posse malis. 
ergo age, sacrilegae tandem cadat hostia gentis : 

submittant trepidi perfida colla Getae. 
ditia pacatae dent uectigalia terrae : 

impleat augustos barbara praeda sinus, 
aeternum tibi Rhenus aret, tibi Nilus inundet, 

altricemque suam fertilis orbis alat. 
quin et fecundas tibi conferat Africa messis, 

sole suo diues, sed magis imbre tuo. 
interea et Latiis consurgant horrea sulcis, 

pinguiaque Hesperio nectare prela fluant. 
ipse triumphali redimitus arundine Thybris 

Romuleis famulas usibus aptet aquas ; 
atque opulenta tibi placidis commercia ripis 

deuehat hinc ruris, subuehat inde maris, 
pande, precor, gemino placatum Castore pontum, 

temperet aequoream dux Cytherea uiam ; 
si non displicui, regerem cum iura Quirini, 

si colui sanctos consuluique patres. 
nam quod nulla meum strinxerunt crimina ferrum, 

non sit praefecti gloria, sed populi. 
siue datur patriis uitam componere terris, 

siue oculis umquam restituere meis : 
fortunatus agam uotoque beatior omni 

semper digneris si meminisse mei. 



435 



C. SOLLIVS MODESTVS APOLLINARIS 
SIDONIVS 

430-80 A. D. 

^74. For the ^JMarriage of Tolem'ms and 
^raneola 

PROSPER conubio dies coruscat, 
quem Clotho niueis benigna pensis, 
albiis quem picei lapillus Indi, 
quem pacis simul arbor et iuuentae 
aeternumque uirens oliua signet, 
eia, Calliope, nitente palma 
da sacri laticis loquacitatem, 
quem fodit pede Pegasus uolanti 
cognato madidus iubam ueneno. 
non hie impietas, nee hanc puellam 
donat mortibus ambitus procorum ; 
non hie Oenomai cruenta circo 
audit pacta Pelops nee insequentem 
pallens Hippomenes ad ima metae 
tardat Schoenida ter cadente pomo ; 
non hie Herculeas uidet palaestras 
Aetola Calydon stupens ab arce, 
cum cornu fluuii superbientis 
Alcides premeret, subinde fessum 
undoso refouens ab hoste pectus ; 
sed doctus iuuenis decensque uirgo, 
ortu culmina Galliae tenentes 
iunguntur : cito, diua, necte chordas, 
nee quod detonuit Camena maior, 
nostram pauperiem silere cogas. 
ad taedas Thetidis probante Phoebo 
436 



APOLLINARIS SIDONIVS 

et Chiron cecinit minore plectro, 
nee risit pia turba rusticantem, 
quamuis saepe senex biformis illic 
carmen rumperet hinniente cantu. 

17 S' C/^ Gallic Baiae 

SI quis Auitacum dignaris uisere nostrum, 
non tibi displiceat :' sic quod habes placeat. 
aemula Baiano tolluntur culmina cono 

parque coturnato uertice fulget apex, 
garrula Gauranis plus murmurat unda fluentis 

contigui collis lapsa supercilio. 
Lucrinum stagnum diues Campania nollet, 

aequora si nostri cerneret ilia lacus. 
illud puniceis ornatur litus cchinis, 

piscibus in nostris, hospes, utrumque uides. 
si libet et placido partiris gaudia corde, 

quisquis ades, Baias tu facis hie aninio. 



176. ^n Invitation 

NATAL IS noster Nonas instarc Nouembris 
admonet : occurras non rogo sed iubeo. 
sit tecum coniunx, duo nunc properate : sed illud 
post annum optamus tertius ut uenias. 

177, Epitaph of F Hi mat i a 

OCCASV celeri feroque raptam 
gnatis quinque patrique eoniugique 
hoe flentis patriae manus locarunt 

4.r 



APOLLINARIS SIDONIVS 

matronam Filimatiam sepulcro. 
o splendor generis, decus mariti, 
prudens, casta, decens, seuera, dulcis, 
atque ipsis senioribus sequenda, 
discordantia quae solent putari 
morum commoditate copulasti : 
nam uitae comites bonae fuerunt 
Hbertas grauis et pudor facetus. 
hinc est quod decimam tuae saluti 
uix actam trieteridem dolemus 
atque in temporibus uigentis aeui 
iniuste tibi iusta persoluta. 



FLAVIVS FELIX 
J7<?. To his Tatron 



circa 480 A. d. 



SIC tibi florentes aequaeuo germine nati 
indolis aetheriae sidera celsa petant, 
sic priscos uincant atauos clarosque parentis 

exsuperent meritis saeclaque longa gerant, 
sic subolis numerum transcendat turba nepotum 

nobilibusque iuges gaudia tanta toris : 
ne sterilem praestes indigno munere Musam, 

utque soles, largus carmina nostra foue, 
imperiis ut nostra tuis seruire Thalia 

possit et in melius personet icta chelys. 



438 



PI 



LVXORIVS 

circa 500 A. D. 

J7p. To his Readers 

iRISCOS cum haberes, quos probares, indices, 
lector, placere qui bonis possent modis, 

nostri libelli cur retexis paginam 

nugis refertam friuolisque sensibus, 

et quam tenello tiro lusi uiscere ? 

set forte doctis si ilia cara est auribus 

sonat pusilli quae leporis commate 

nullo decora in ambitu sententiae, 

banc iure quaeris et libenter incohas, 

uelut iocosa si theatra peruoles. 

iSo. The G arden of Eugetus 

HORTVS, quo faciles fluunt Napaeae, 
quo ludunt Dryades choro uirente, 
quo fouet teneras Diana Nymphas ; 
quo Venus roseos recondit artus, 
quo fessus teretes Cupido flammas 
suspensis reficit puer pharetris, 
quo ferunt se Heliconides puellae; 
cui numquam minus est amoena frondis, 
cui semper redolent amoma uerni, 
cui fons perspicuis tener fluentis 
muscoso riguus salit meatu, 
quo dulcis auium canor resultans 

* * * 

quidquid per Tyrias refertur urbis, 
hoc uno famulans loco subaptat. 



439 



LVXORIVS 



^8 J. ^^ Rose with a hundred Tetals 

HANC puto de proprio tinxit Sol aureus ortu 
aut unum ex radiis maluit esse suis ; 
uel, si etiam centum foliis rosa Cypridis exstat, 

fluxit in banc omni sanguine tota Venus. 

haec florum sidus, haec Lucifer almus in agris, 

huic odor et color est dignus honore poli. 



J ^2. c/f IVater Urn with a Figure^ 
Cupid 

IGNE salutifero Veneris puer omnia flammans 
pro facibus facilis arte ministrat aquas. 

j(?5. His Boo kls proper Tlace 

PARVVS nobilium cum liber ad domos 
pomposique fori scrinia publica 
cinctus multifido ueneris agmine, 
nostri defugiens pauperiem laris, 
quo dudum modico sordidus angulo 
squalebas, tineis iam prope debitus, 
si te despiciet turba legentium 
inter Romulidas et Tyrias manus, 
isto pro exsequiis claudere disticho : 
contentos propriis esse decet focis, 
quos laudis facile est inuidiam pati. 



o 



PHOCAS 

circa 500 AD. <?). 

^8^. Toetry and Time 

(Prefixed to his Life of Vergil) 

VETVSTATIS ueneranda custos, 
regies actus simul et fugacis 
temporum cursus docilis referre, 

aurea Clio, 
tu nihil magnum sinis interire, 
nil mori clarum pateris, reseruans 
posteris prisci monumenta saecli 

condita libris. 
sola fucatis uariare dictis 
paginas nescis, set aperta quicquid 
ueritas prodit, recinis per aeuum 

simplice lingua, 
tu senescentis titulos auorum 
flore durantis reparas iuuentae ; 
militat uirtus tibi : te notante 

crimina pallent. 
tu fori turbas strepitusque litis 
efFugis dulci moderata cantu, 
nee retardari pateris loquellas 

conpede metri. 
his faue dictis : retegenda uita est 
uatis Etrusci, modo qui perenne 
Romulae uoci decus adrogauit 

carmine sacro. 



44.1 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

The Selection that follows needs some explanation. 
I have made no systematic search in the literature of 
translation : and it is likely enough that I have omitted 
renderings more beautiful, or more interesting, than some 
which I have included. I have not tried to do more than 
to collect together a few old ' favourites ' of my own. 
Moreover I have — save for one or two examples — confined 
myself to the four principal Latin poets. 

I have interpreted the word ' Imitations ' rather widely. 
It is quite possible, for example, that Clough never read 
Vergil's Lines Written in a Lecture-Room (Catalepton V) ; 
yet the poem of Clough which I have brought into con- 
nexion with this piece is, I think, a truer translation of it 
than could be found elsewhere. I will venture to hope, 
again, that I may be readily forgiven for placing beside 
Statius' famous Invocation to Sleep six sonnets on a like 
subj^t from six English masters of the sonnet-form. 

I have to thank the following authors and publishers for 
permission to reprint copyright pieces : Messrs. G. Bell 
& Sons (four versions by Calverley, Nos. 67, 82, 145, 
149), Prof. D. A. Slater (versions of Lucretius, Nos. 66, 
69, and Catullus, No. 97), Messrs. Blackwood (two 
pieces by the late Sir Theodore Martin, Nos. 92, 136), 
Prof. Ellis and Mr. John Murray (version of Catullus, 
No. 85), The Syndics of the Cambridge University Press 
and the Executors of the late Sir R. C. Jebb (version of 
Catullus, No. 74), Mr. L. J. Latham and Messrs. Smith 

443 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

Elder (version of Propertius, No. 179, from Mr. Latham's 
Odes of Horau and Other Verses), Messrs. George Allen 
(version of Horace from the lon'ica of the late William 
Cory, No. 148), Mr. John Murray (version of Horace by 
Mr. Gladstone, No. 126), Dr. T. H. Warren and 
Mr. John Murray (version of Vergil, No. no), Mr. James 
Rhoades and Messrs. Kegan Paul (version of Vergil, 
No. 119), Mr. W. H. Fyfe (version of Statius, No. 262). 



H 



By the side of this Epitaph may be placed Pope's 
Epitaph upon Mrs. Corbet, with Johnson's comment : 

ERE rests a woman good without pretence, 
Blest with plain reason and with sober sense. 
No conquest she, but o'er herself, desired. 
No arts essayed but not to be admired. 
Passion and pride were to her soul unknown, 
Convinced that Virtue only is our own. 
So unaffected, so composed a mind. 
So firm, yet soft, so strong, yet so refined. 
Heaven, as its purest gold, by tortures tried ; ^ 
The saint sustained it, but the woman died. 

' The subject of it ', says Johnson, ' is a character not 
discriminated by any shining or eminent peculiarities : yet 
that which really makes, though not the splendour, the 
felicity of life, and that which every wise man will choose 
for his final and lasting companion in the languor of age, 
in the quiet of privacy, when he departs weary and 
disgusted from the ostentatious, the volatile and the vain. 
Of such a character, which the dull overlook, and the gay 
despise, it was fit that the value should be made known 
and the dignity established.' 
444 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

66 

(Beginning at the third paragraph, Illud'm his rebus . . .) 

BUT here 's the rub. There soon may come a time 
You'll count right reason treason and the prime 
Of mind the spring of guilt ; whereas more oft 
In blind Religion are the seeds of crime. 
Think how at Aulis to the Trivian Maid 
The hero-kings of Greece their homage paid, 

The flower of men, whose.impious piety 
Iphianassa on the altar laid. 

Behold the bride ! upon her head the crown 
Of ritual, that from either cheek let down 

An equal streamer. But cold rapture hers 
As on her father's face she marked the frown : 
A frown of anguish : at his side the men 
Of doom, and in their hands, screened from her ken. 

Death ; and her countrymen shed tears to see 
The lamb, poor victim, in the lions' den. 
Then dumb with fear, not tongue-tied with delight, 
She drooped to earth. What profited it her plight 

She was her father's first-born ? Not the less 
They took her. Death, not Love, ordained the rite. 

His were the bridesmen, and the altar his 
To which with quaking limbs in fearfulness 
Uplifted then, sans song, sans ritual due, 
She was brought home — but not to wedded bliss, 

A maid, but marred not married, in the spring 
Of life and love's sweet prime, to yield the king 

A victim, and the fleet fair voyaging : 
Such wrongs Religion in her train doth bring. 

D. A. Slater. 

445 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 



67 

SWEET, when the great sea's water is stirred to his 
depths by the storm-winds, 

Standing ashore to descry one afar-ofF mightily struggling : 

Not that a neighbour's sorrow to you yields dulcet en- 
joyment : 

But that the sight hath a sweetness, of ills ourselves are 
exempt from. 

Sweet too 'tis to behold, on a broad plain mustering, war 
hosts 

Arm them for some great battle, one's self unscathed by 
the danger : — 

Yet still happier this : to possess, impregnably guarded, 

Those calm heights of the sages, which have for an origin 
Wisdom : 

Thence to survey our fellows, observe them this way and 
that way 

Wander amidst Life's path, poor stragglers seeking a high- 
way : 

Watch mind battle with mind, and escutcheon rival 
escutcheon : 

Gaze on that untold strife, which is waged 'neath the sun 
and the starlight, 

Up as they toil on the surface whereon rest Riches and 
Empire. 
O race born unto trouble ! O minds all lacking of eye- 
sight ! 

'Neath what a vital darkness, amidst how terrible dangers 

Move ye thro' this thing Life, this fragment ! Fools that 
ye hear not 

Nature clamour aloud for the one thing only : that, all pain 
446 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

Parted and passed from the body, the mind too bask in 

a blissful 
Dream, all fear of the future and all anxiety over ! 

Now as regards man's body, a few things only are 

needful, 
(Few, tho' we sum up all), to remove all misery from him, 
Aye, and to strew in his path such a liberal carpet of 

pleasures 
That scarce Nature herself would at times ask happiness 

greater. 
Statues of youth and of beauty may not gleam golden around 

him, 
(Each in his right hand bearing a great lamp lustrously 

burning, 
Whence to the midnight revel a light may be furnished 

always), 
Silver may not shine softly, nor gold blaze bright, in his 

mansion, 
Nor to the noise of the tabret his halls gold-corniced echo : — 
Yet still he, with his fellow, reposed on the velvety green- 
sward. 
Near to a rippling stream, by a tall tree canopied over. 
Shall, though they lack great riches, enjoy all bodily 

pleasure : 
Chiefliest then when above them a fair sky smiles, and the 

young year 
Flings with a bounteous hand over each green meadow the 

wild-flowers : — 
Not more quickly depart from his bosom fiery fevers. 
Who beneath crimson hangings and pictures cunningly 

broidered 
Tosses about, than from him who must lie in beggarly 

raiment. 

447 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

Therefore, since to the body avail not riches, avails not 
Heraldry's utmost boast, nor the pomp and pride of an 

empire ; 
Next shall you own that the mind needs likewise nothing 

of these things ; 
Unless — when, peradventure, your armies over the 

champaign 
Spread with a stir and a ferment and bid War's image 

awaken, 
Or when with stir and with ferment a fleet sails forth upon 

ocean — 
Cowed before these brave sights, pale Superstition abandon 
Straightway your mind as you gaze. Death seem no longer 

alarming, 
Trouble vacate your bosom and Peace hold holiday in you. 

But if (again) all this be a vain impossible fiction, 
If of a truth men's fears and the cares which hourly beset 

them 
Heed not the javelin's fury, regard not clashing of broad- 
swords, 
But all boldly amongst crowned heads and the rulers of 

empires 
Stalk, not shrinking abashed from the dazzling glare of the 

red gold, 
Not from the pomp of the monarch who walks forth 

purple-apparelled : 
These things shew that at times we are bankrupt, surely, 

of reason : 
Think too that all man's life through a great Dark 

laboureth onward. 
For as a young boy trembles and in that mystery, Darkness, 
Sees all terrible things : so do we too, ev'n in the daylight, 
Ofttimes shudder at that which is not more really alarming 
448 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

Than boys' fears when they waken and say some danger i^ 
o'er them. 
So this panic of mind, these clouds which gather around 
us, 
Fly not the bright sunbeam, nor the ivory shafts of the 

daylight : 
Nature, rightly revealed, and the Reason only, dispel them. 

C. S. Calverley. 



69 

OUT of the night, out of the blinding night 
Thy beacon flashes ; — hail, beloved light 
Of Greece and Grecian ; hail, for in the mirk 
Thou dost reveal each valley and each height. 

Thou art my leader and the footprints thine, 
Wherein I plant my own. Thro' storm and shine 

Thy love upholds me. Ne'er was rivalry 
'Twixt owl and thrush, 'twixt steeds and shambling kine. 

The world was thine to read, and having read. 
Before thy children's eyes thou didst outspread 

The fruitful page of knowledge, all the wealth 
Of wisdom, all her plenty for their bread. 

As honey-bees thro' flowery glades in June 
Rifle the blossoms, so at our high-noon 
Of life we gather in melodious glades 
The golden honey of thy deathless rune. 

And whoso roams benighted, on his ear, 
Out of the darkness strikes an echo clear 

Of thy triumphant challenge : — ' Ye who quail. 
Come unto me, for I have cast out fear.' 

»444 Q 449 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

Thereat the walls o' the world fade far away 
And thou, great Nature^s seer, dost display 

The miracle of her workings in the void : — 
The night is past and reason dawns with day. 

Heaven lies about us and we see the hall, 
Where never storm-fiend raves nor snow-flakes fall 

In webs of winter whiteness to ensnare 
The golden summer. Peace is over all ; 

A canopy of cloudless sky, a glow 

Of laughing sunshine ; all the flowers that blow 

Are there, and there from Nature's teeming breast 
Rivers of strength and sweetness ever flow. 

The veil of Acheron is rent in twain ; 
His phantom precincts vanish. Ne'er again 
Can Earth conceal the secret : — it is ours ; 
And all that once was hidden is made plain. 

Hail, mighty Master, hail ! The world was thine. 
For thou hadst read her riddle line by line, 

Scroll upon scroll ; and now ... oh, ecstasy 
Of awe and rapture, . . . thou hast made her mine. 

D. A. Slater. 



70 

I give a part of this piece in the version of Dryden, 
beginning from Cerberus et fur'iae. ' I am not dissatisfied *, 
says Dryden, ' upon the review of anything I have done 
in this author.' 

AS for the Dog, the Furies and their Snakes, 
Jr\ The gloomy Caverns and the burning Lakes, 
And all the vain infernal trumpery, 
They neither are, nor were, nor e'er can be. 
450 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

But here on earth the guilty have in view 
The mighty pains to mighty mischiefs due, 
Racks, prisons, poisons, the Tarpeian Rock, 
Stripes, hangmen, pitch and suffocating smoke, 
And, last and most, if these were cast behind, 
The avenging horror of a conscious mind. 
Whose deadly fear anticipates the blow. 
And sees no end of punishment and woe. 
But looks for more at the last gasp of breath. 
This makes a hell on earth, and life a death. 

Meantime, when thoughts of death disturb thy head, 
Consider : Ancus great and good is dead ; 
Ancus, thy better far, was born to die, 
And thou, dost thou bewail mortality ? 
So many monarchs, with their mighty state 
Who ruled the world, were over-ruled by Fate. 
That haughty King who lorded o'er the main. 
And whose stupendous bridge did the wild waves restrain- 
In vain they foamed, in vain they threatened wrack, 
While his proud legions marched upon their back, — 
Him Death, a greater monarch, overcame. 
Nor spared his guards the more for their Immortal name. 
The Roman chief, the Carthaginian's dread, 
Scipio, the Thunder Bolt of War, is dead. 
And like a common slave by Fate in triumph led. 
The founders of invented arts are lost. 
And wits who made eternity their boast. 
Where now is Homer, who possessed the throne ? 
The immortal work remains, the mortal author's gone. 

Dryden. 



451 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

74 

DIANA guard eth our estate, 
Girls and boys immaculate ; 
Boys and maidens pure of stain, 
Be Diana our refrain. 
O Latonia, pledge of love 
Glorious to most glorious Jove, 
Near the Delian olive-tree 
Latona gave thy life to thee, 
That thou should'st be for ever queen 
Of mountains and of forests green ; 
Of every deep glen's mystery; 
Of all streams and their melody. 
Women in travail ask their peace 
From thee, our Lady of Release : 
Thou art the Watcher of the Ways : 
Thou art the Moon with borrowed rays : 
And, as thy full or waning tide 
Marks how the monthly seasons glide. 
Thou, Goddess, sendest wealth of store 
To bless the farmer's thrifty floor. 
Whatever name delights thine ear. 
By that name be thou hallowed here ; 
And, as of old, be good to us. 
The lineage of Romulus. 

R. C. Jebb. 

82 

GEM of all isthmuses and isles that lie, 
Fresh or salt water's children, in clear lake 
Or ampler ocean : with what joy do I 
Approach thee, Sirmio ! Oh ! am I awake, 

45-2 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

Or dream that once again my eye beholds 
Thee, and has looked its last on Thynian wolds ? 
Sweetest of sweets to me that pastime seems, 
When the mind drops her burden : when — the pain 
Of travel past — our own cot we regain, 
And nestle on the pillow of our dreams ! 
'Tis this one thought that cheers us as we roam. 
Hail, O fair Sirmio ! Joy, thy lord is here ! 
Joy too, ye waters of the Garda Mere ! 
And ring out, all ye laughter-peals of home. 

C. S. Calverley. 

This beautiful and delicate piece remains the despair of 
the translator. I quote a few lines of Cowley's some- 
times rather clumsy version (beginning from Sic, inquit, mea 
uitd) : 

Y little life, my all,' said she, 
So may we ever servants be 

To this best god, and ne'er retain 

Our hated liberty again : 

So may thy passion last for me 

As I a passion have for thee 

Greater and fiercer much than can 

Be conceived by thee a man. 

Into my marrow is it gone, 

Fixt and settled in the bone. 

It reigns not only In my heart 

But runs like fire through every part.' 

She spoke : the god of Love aloud 

Sneezed again, and all the crowd 

Of little Loves that waited by 

Bowed and blest the augury. 

Cowley. 

45.? 



M 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

I have been unable to discover the authorship of the pretty 
rendering that follows. I found it in manuscript on the 
flyleaf of a copy of Catullus which I purchased some years 
ago. It has so far as I know not been published ; and it 
is so well worth publishing that I trust that the author, 
should he see this book, will forgive me for the liberty 
which I have taken in printing it. So many critics have 
compared Catullus to Burns that some of them may be 
glad to see this North-Italian rendered into the English of 
the North. 

WEEP, weep, ye Loves and Cupids all, 
And ilka Man o* decent feelin' : 
My lassie's lost her wee, wee bird, 
And that's a loss, ye*ll ken, past healin'. 

The lassie lo'ed him like her een : 
The darling wee thing lo'ed the ither. 
And knew and nestled to her breast. 
As ony bairnie to her mither. 

Her bosom was his dear, dear haunt — 
So dear, he cared na lang to leave it ; 
He'd nae but gang his ain sma' jaunt, 
And flutter piping back bereavit. 

The wee thing's gane the shadowy road 
That's never travelled back by ony : 
Out on ye, Shades ! ye're greedy aye 
To grab at aught that 's brave and bonny. 

Puir, foolish, fondling, bonnie bird, 
Ye little ken what wark ye're leavin' : 
Ye've gar'd my lassie's een grow red, 
Those bonnie een grow red wi' grievin'. 
454 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

I append the version of Prof. R. Ellis, which preserves 
the metre of the original : 

WEEP each heavenly Venus, all the Cupids, 
Weep all men that have any grace about ye. 
Dead the sparrow, in whom my love delighted, 
The dear sparrow, in whom my love delighted. 

Yea, most precious, above her eyes, she held him. 
Sweet, all honey : a bird that ever hail'd her 
Lady mistress, as hails the maid a mother ; 

Nor would move from her arms away : but only 
Hopping round her, about her, hence or hither, 
Piped his colloquy, piped to none beside her. 

Now he wendeth along the mirky pathway. 
Whence, they tell us, is hopeless all returning. 

Evil on ye, the shades of evil Orcus, 
Shades all beauteous happy things devouring. 
Such a beauteous happy bird ye took him. 

Ah ! for pity ; but ah ! for him the sparrow, 
Our poor sparrow, on whom to think my lady's 
Eyes do angrily redden all a-weeping. 

R. Ellis. 

86 a 
Langhorne is best known by his translation of Plutarch's 
Lives. But he was a copious poet; and Catullus has 
never perhaps been more gracefully rendered than in the 
following piece : 

ESBIA, live to love and pleasure, 
Careless what the grave may say : 
When each moment is a treasure 
Why should lovers lose a day ? 

455 



L' 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

Setting suns shall rise in glory, 

But when little' life is o'er, 
There's an end of all the story — 

We shall sleep, and wake no more. 

Give me, then, a thousand kisses, 
Twice ten thousand more bestow, 

Till the sum of boundless blisses 
Neither we nor envy know. 

J. Langhorne. 

I append the beginning of Blacklock's version : 

THOUGH sour-loquacious Age reprove, 
Let us, my Lesbia, live for love. 
For when the short-lived suns decline 
They but retire more bright to shine : 
But we, when fleeting life is o'er 
And light and love can bless no more. 
Are ravished from each dear delight 
To sleep one long eternal night. 

T. Blacklock. 

86b 

KISS me, sweet : the wary lover 
Can your favours keep, and cover, 
When the common courting jay 
All your bounties will betray. 
Kiss again ! no creature comes ; 
Kiss, and score up wealthy sums 
On my lips, thus hardly sundered. 
While you breathe. First give a hundred, 
Then a thousand, then another 
Hundred, then unto the tother 
4S6 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

Add a thousand and so more, 
Till you equal with the store 
All the grass that Rumney yields, 
Or the sands in Chelsea fields, 
Or the drops in silver Thames, 
Or the stars that gild his streams 
In the silent summer nights 
When Youth plies its stolen delights : 
That the curious may not know 
How to tell 'em as they flow, 
And the envious, when they find 
What their number is, be pined. 

Ben Jonson. 

p2 

CATULLUS, let the wanton go : 
No longer play the fool, but deem 
For ever lost what thou must know 
Is fled for ever like a dream ! 

O life was once a heaven to thee ! 

To haunt her steps was rapture then — 
That woman loved as loved shall be 

No woman ever on earth again. 

Then didst thou freely taste the bliss, 
On which empassioned lovers feed : 

When she repaid thee kiss for kiss, 
O, life was then a heaven indeed ! 

'Tis past : forget as she forgets : 

Lament no more, but let her go : 
Tear from thy heart its mad regrets. 

And into very marble grow ! 

Q 3 457 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

Girl, fare thee well. Catullus ne*er 
Will sue where love is met with scorn : 

But, false one, thou with none to care 
For thee, shalt pine through days forlorn. 

Think, think, how drear thy life will be ! 

Who'll woo thee now ? who praise thy charms ? 
Who now be all in all to thee 

And live but in thy loving apms ? 

Ay, who will give thee kiss for kiss, 

Whose lip wilt thou in rapture bite ? 
But thou, Catullus, think of this 

And spurn her in thine own despite. 

Theodore Martin. 

97 

Of this, one of the most famous and effective of Catullus's 
poems, I offer two versions. The first (an adaptation) is 
by ' knowing Walsh ', the friend of Pope, pronounced by 
Dryden to be ' the first critic in the nation ' : the second 
is by Prof. Slater of Cardiff: 

IS there a pious pleasure that proceeds 
From contemplation of our virtuous deeds ? 
That all mean sordid action we despise, 
And scorn to gain a throne by cheats and lies ? 
Thyrsis, thou hast sure blessings laid in store 
From thy just dealing in this curst amour. 
What honour can in words or deeds be shown 
Which to the fair thou hast not said and done ? 
On her false heart they all are thrown away : 
She only swears more easily to betray. 
Ye powers that know the many vows she broke, 
Free my just soul from this unequal yoke. 
458 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

My love boils up, and like a raging flood 

Runs through my veins and taints my vital blood. 

I do not vainly beg she may grow chaste, 

Or with an equal passion burn at last — 

The one she cannot practise, though she would, 

And 1 contemn the other, though she should — : 

Nor ask I vengeance on the perjured jilt ; 

'Tis punishment enough to have her guilt. 

I beg but balsam for my bleeding breast, 

Cure for my wounds and from my labours rest. 

W. Walsh. 

IF any joy awaits the man 
Of generous hand and conscience clean. 
Who ne'er has leagued with powers unseen 
To wrong the partner of his plan ; 

Rich store of memories thou hast won 
From this thy seeming-fruitless love, 
Who all that man may do to prove 

His faith by word or deed hast done, 

And all in vain. Her thankless heart 
Is hardened. Harden then thine own. 
Writhe not but part, as stone from stone, 

And willy-nilly heal the smart. 

'Tis hard, ay, hard to fling aside 

A love long cherished. Yet you must. 
Be strong, prevail, and from the dust 

A conqueror rise, whate'er betide. 

Ye gods, who of your mercy give 
Force to the fainting, let my life 
Of honour win me rest from strife, 

And from my blood the canker drive ; 

45^ 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

Ere yet from limb to limb it steal, 

And in black darkness plunge my soul, 
Oh, drive it hence and make me whole ; 

A caitiff wounds, a god may heal. 

No more for answering love I sue. 
No more that her untruth be true : 
Purge but my heart, my strength renew 

And doom me not my faith to rue. 

D. A. Slater. 

100 

OVER the mighty world's highway, 
City by city, sea by sea. 
Brother, thy brother comes to pay 

Pitiful offerings unto thee. 
I only ask to grace thy bier 

With gifts that only give farewell. 
To tell to ears that cannot hear 

The things that it is vain to tell. 
And, idly communing with dust. 

To know thy presence still denied, 
And ever mourn forever lost 

A soul that never should have died. 
Yet think not wholly vain to-day 

This fashion that our fathers gave 
That hither brings me, here to lay 

Some gift of sorrow on thy grave. 
Take, brother, gifts a brother's tears 

Bedewed with sorrow as they fell, 
And ' Greeting ' to the end of years, 

And to the end of years * Farewell '. 

H. W. G. 
460 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

loi 

FRIEND, if the mute and shrouded dead 
Are touched at all by tears, 
By love long fled and friendship sped 

And the unreturning years, 
O then, to her that early died, 

O doubt not, bridegroom, to thy bride 
Thy love is sweet and sweeteneth 
The very bitterness of death. 

H. W. G. 

SICK, Cornificius, is thy friend, 
Sick to the heart : and sees no end 
Of wretched thoughts that gathering fast 
Threaten to wear him out at last. 
And yet you never come and bring, 
Though 'twere the least and easiest thing, 
A comfort in that talk of thine. 
You vex me. This to love of mine ? 
Prithee a little talk, for ease, 
Full as the tears of sad Simonides ! 

Leigh Hunt. 

llo 
A VAUNT, ye vain bombastic crew, 
Jr\ Crickets that swill no Attic dew : 
Good-bye, grammarians crass and narrow, 
Selius, Tarquitius, and Varro : 
A pedant tribe of fat-brained fools, 
The tinkling cymbals of the schools ! 
SextLis, my friend of friends, good-bye, 
With all our pretty company ! 

4<J« 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

I'm sailing for the blissful shore, 
Great Siro's high recondite lore, 
That haven where my life shall be 
From every tyrant passion free. 
You too, sweet Muses mine, farewell, 
Sweet muses mine, for truth to tell 
Sweet were ye once, but now begone ; 
And yet, and yet, return anon. 
And when I write, at whiles be seen 
In visits shy and far between. 

T. H. Warren. 

I append Clough's Lines PVrltten in a Lecture Room, 
The theme is that of Vergil inverted. But the mood in 
either poet is the same — that mood of passionate revolt 
against academicism which never comes to some people 
and never departs from others : 

^WAY, haunt thou not me, 
Thou dull Philosophy ! 
Little hast thou bestead. 
Save to perplex the head 
And leave the spirit dead. 
Unto thy broken cisterns wherefore go. 
While from the secret treasure-depths below, 
Fed by the skiey shower, 

And clouds that sink and rest on hill-tops high, 
Wisdom at once and Power, 
Are welling, bubbling forth, unseen, incessantly? 
Why labouF at the dull mechanic oar, 
When the fresh breeze is blowing. 
And the strong current flowing, 
Right onward to the Eternal Shore ? 

A. H. Clough. 
462 



A" 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

Dryden*s version of this piece shows him at his best as 
a translator of Vergil. 'Methinks I come/ he writes, 
Mike a malefactor, to make a speech upon the gallows, 
and to warn all other poets, by my sad example, from the 
sacrilege of translating Vergil.' But in the Georgics, at 
any rate, which he reckons ' more perfect in their kind than 
even the divine Aeneids,' he can challenge comparison 
with most of his rivals. 

O HAPPY, if he knew his happy state. 
The swain, who, free from business and debate, 
Receives his easy food from Nature's hand. 
And just returns of cultivated land 1 
No palace, with a lofty gate, he wants, 
T' admit the tides of early visitants. 
With eager eyes devouring, as they pass, 
The breathing figures of Corinthian brass ; 
No statues threaten, from high pedestals ; 
No Persian arras hides his homely walls. 
With antic vests, which, through their shady fold, 
Betray the streaks of ill-dissembled gold : 
He boasts no wool, whose native white is dy'd 
With purple poison of Assyrian pride : 
No costly drugs of Araby defile. 
With foreign scents, the sweetness of his oil : 
But easy quiet, a secure retreat, 
A harmless life that knows not how to cheat. 
With home-bred plenty, the rich owner bless ; 
And rural pleasures crown his happiness. 
Unvex'd with quarrels, undisturbM with noise. 
The country king his peaceful realm enjoys — 
Cool grots, and living lakes, the flow'ry pride 
Of meads, and streams that through the valley glide, 

463 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

And shady groves that easy sleep invite, 

And, after toilsome days, a sweet repose at night. 

Wild beasts of nature in his woods abound j 

And youth of labour patient, plough the ground, 

Inur'd to hardship, and to homely fare. 

Nor venerable age is wanting there. 

In great examples to the youthful train ; 

Nor are the gods ador'd with rites profane. 

From hence Astraea took her flight, and here 

The prints of her departing steps appear. 

Ye sacred muses ! with whose beauty firM, 
My soul is ravish'd, and my brain inspired — 
Whose priest I am, whose holy fillets wear — 
Would you your poet's first petition hear ; 
Give me the ways of wandering stars to know. 
The depths of heav'n above, and earth below : 
Teach me the various labours of the moon, 
And whence proceed th' eclipses of the sun ; 
Why flowing tides prevail upon the main. 
And in what dark recess they shrink again ; 
What shakes the solid earth ; what cause delays 
The summer nights, and shortens winter days. 
But if my heavy blood restrain the flight 
Of my free soul, aspiring to the height 
Of nature, and unclouded fields of light — 
My next desire is, void of care and strife, 
To lead a soft, secure, inglorious life — 
A country cottage near a crystal flood, 
A winding valley, and a lofty wood. 
Some god conduct me to the sacred shades. 
Where Bacchanals are sung by Spartan maids, 
Or lift me high to Haemus' hilly crown. 
Or in the plains of Tempe lay me down, 
464 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

Or lead me to some solitary place, 
And cover my retreat from human race. 

Happy the man, who, studying Nature's laws, 
Through known effects can trace the secret cause — 
His mind possessing in a quiet state, 
Fearless of Fortune, and resign'd to Fate ! 
And happy too is he, who decks the bow'rs 
Of sylvans, and adores the rural pow'rs — 
Whose mind, unmovM, the bribes of courts can see, 
Their glitt'ring baits, and purple slavery — 
Nor hopes the people's praise, nor fears their frown, 
Nor, when contending kindred tear the crown, 
Will set up one, or pull another down. 

Without concern he hears, but hears from far, ' 
Of tumults, and descents, and distant war ; 
Nor with a superstitious fear is aw'd, 
For what befalls at home or what abroad. 
Nor envies he the rich their happy store, 
Nor his own peace disturbs with pity for the poor. 
He feeds on fruits, which of their own accord, 
The willing ground and laden trees afford. 
From his lov'd home no lucre him can draw ; 
The senate's mad decrees he never saw : 
Nor heard, at bawling bars, corrupted law. 
Some to the seas, and some to camps, resort ; 
And some with impudence invade the court : 
In foreign countries, others seek renown ; 
With wars and taxes, others waste their own. 
And houses burn, and household gods deface, 
To drink in bowls which glitt'ring gems enchase, 
To loll on couches, rich with citron steds. 
And lay their guilty limbs in Tyrian beds. 



46s 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

This wretch in earth entombs his golden ore, 
Hov'ring and brooding on his buried store. 
Some patriot fools to pop'lar praise aspire 
Of public speeches, which worse fools admire, 
While, from both benches, with redoubled sounds, 
Th' applause of lords and commoners abounds. 
Some, through ambition, or through thirst of gold, 
Have slain their brothers, or their country sold, 
And, leaving their sweet homes, in exile run 
To lands that lie beneath another sun. 

The peasant, innocent of all these ills, 
With crooked ploughs the fertile fallows tills. 
And the round year with daily labour fills : 
And hence the country markets are supplied : 
Enough remains for household charge beside. 
His wife and tender children to sustain. 
And gratefully to feed his dumb deserving train. 
Nor cease his labours till the yellow field 
A full return of bearded harvest yield — 
A crop so plenteous, as the land to load, 
O'ercome the crowded barns, and lodge on ricks abroad. 
Thus ev'ry several season is employed. 
Some spent in toil, and some in ease enjoy'd. 
The yeaning ewes prevent the springing year : 
The laden boughs their fruits in autumn bear : 
'Tis then the vine her liquid harvest yields, 
Bak'd in the sunshine of ascending fields. 
The winter comes ; and then the falling mast 
For greedy swine provides a full repast : 
Then olives, ground in mills, their fatness boast, 
And winter fruits are mellow'd by the frost. 
His cares are eas'd with intervals of bliss ; 
His little children, climbing for a kiss, 
466 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

Welcome their father's late return at night ; 

His faithful bed is crownM with chaste delight. 

His kine with swelling udders ready stand, 

And, lowing for the pail, invite the milkers hand. 

His wanton kids, with budding horns prepar'd, 

Fight harmless battles in his homely yard : 

Himself in rustic pomp, on holy-days. 

To rural pow'rs a just oblation pays. 

And on the green his careless limbs displays. 

The hearth is in the midst : the herdsmen, round 

The cheerful fire, provoke his health in goblets crownM. 

He calls on Bacchus, and propounds the prize : 

The groom his fellow-groom at butts defies. 

And bends, and levels with his eyes, 

Or stript for wrestling, smears his limbs with oil. 

And watches, with a trip, his foe to foil. 

Such was the life the frugal Sabines led : 

So Remus and his brother-god were bred. 

From whom th' austere Etrurian virtue rose ; 

And this rude life our homely fathers chose. 

Old Rome from such a race deriv'd her birth 

(The seat of empire, and the conquer'd earth), 

Which now on sev'n high hills triumphant reigns, 

And in that compass all the world contains. 

Ere Saturn's rebel son usurp'd the skies, 

When beasts were only slain for sacrifice. 

While peaceful Crete enjoy'd her ancient lord. 

Ere sounding hammers forged th' inhuman sword, 

Ere hollow drums were beat, before the breath 

Of brazen trumpets rung the peals of death. 

The good old god his hunger did assuage 

With roots and herbs, and gave the golden age. 



467 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

I append a portion of Cowley's unequal paraphrase 
(beginning from the words Felix qui potiiit) : 

HAPPY the man, I grant, thrice happy he 
Who can through gross effects their causes see : 
Whose courage from the deeps of knowledge springs, 
Nor vainly fears inevitable things. 
But does his walk of virtue calmly go, 
Through all the allarms of death and hell below. 
Happy, but next such conquerors, happy they 
Whose humble life lies not in fortune's way. 
They unconcerned from their safe-distant seat 
Behold the rods and sceptres of the great. 
The quarrels of the mighty without fear 
And the descent of foreign troops they hear. 
Nor can ev'n Rome their steddy course misguide 
With all the lustre of her perishing pride. 
Them never yet did strife or avarice draw 
Into the noisy markets of the law, 
The camps of gowned war, nor do they live 
By rules or forms that many mad men give. 
Duty for Nature's bounty they repay, 
And her sole laws religiously obey. 

Cowley. 



119 

(Beginning at At cantu commotae . . .) 

THEN from the deepest deeps of Erebus, 
Wrung by his minstrelsy, the hollow shades 
Came trooping, ghostly semblances of forms 
Lost to the light, as birds by myriads hie 
To greenwood boughs for cover, when twilight-hour 
468 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

Or storms of winter chase them from the hills ; 

Matrons and men, and great heroic frames 

Done with life's service, boys, un wedded girls, 

Youths placed on pyre before their fathers* eyes. 

Round them, with black slime choked and hideous weed, 

Cocytus winds ; there lies the unlovely swamp 

Of dull dead water, and to pen them fast, 

Styx with her ninefold barrier poured between. 

Nay, even the deep Tartarean Halls of death 

Stood lost in wonderment, the Eumenides, 

Their brows with livid locks of serpents twined, 

E'en Cerberus held his triple jaws agape, 

And, the wind hushed, Ixion's wheel stood still. 

And now with homeward footstep he had passed 

All perils scathless, and, at length restored. 

Eurydice, to realms of upper air 

Had well-nigh won behind him following — 

So Proserpine had ruled it — when his heart 

A sudden mad desire surprised and seized — 

Meet fault to be forgiven, might Hell forgive. 

For at the very threshold of the day. 

Heedless, alas ! and vanquished of resolve. 

He stopped, turned, looked upon Eurydice — 

His own once more. But even with the look, 

Poured out was all his labour, broken the bond 

Of that fell tyrant, and a crash was heard 

Three times like thunder in the meres of hell. 

* Orpheus ! what ruin hath thy frenzy wrought 

On me, alas ! and thee ? Lo ! once again 

The unpitying fates recall me, and dark sleep 

Closes my swimming eyes. And now, farewell : 

Girt with enormous night I am borne away, 

Outstretching toward thee, thine, alas ! no more, 

469 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

These helpless hands/ She spoke, and suddenly, 
Like smoke dissolving into empty air, 
Passed and was sundered from his sight ; nor him, 
Clutching vain shadov^s, yearning sore to speak, 
Thenceforth beheld she, nor no second time 
Hell's boatman lists he pass the watery bar. 

James Rhoades. 



120 

ONCE a slender silvan reed 
Answered all my shepherd's need ; 
Once to farmer lads I told 
All the lore of field and fold : 
Well they liked me, for the soil 
Beyond their dreams repaid their toil. 

Ah ! who am I, 'mid war's alarms, 
To ' sing the hero and his arms ' ? 

H. W. G. 



121 

I give first the version of Conington — an excellent 
specimen of his skill and its limitations ; and 1 add Pope's 
imitation — a piece as graceful as anything he wrote : 

THINK not those strains can e'er expire, 
Which, cradled 'mid the echoing roar 
Of Aufidus, to Latium's lyre 

I sing with arts unknown before. 
Though Homer fill the foremost throne, 
Yet grave Stesichorus still can please, 
And fierce Alcaeus holds his own 
With Pindar and Simonides. 
470 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

The songs of Teos are not mute, 

And Sappho's love is breathing still : 
She told her secret to the lute, 

And still its chords with passion thrill. 
Not Sparta's queen alone was fired 

By broidered robe and braided tress, 
And all the splendours that attired 

Her lover's guilty loveliness : 
Not only Teucer to the field 

His arrows brought, not I lion 
Beneath a single conqueror reeled : 

Not Crete's majestic lord alone, 
Or Sthenelus, earned the Muses' crown : 

Not Hector first for child and wife, 
Or brave Deiphobus, laid down 

The burden of a manly life. 
Before Atrides men were brave, 

But ah ! oblivion dark and long 
Has locked them in a tearless grave, 

For lack of consecrating song. 
'Twixt worth and baseness, lapp'd in death. 

What difference ? Tou shall ne'er be dumb. 
While strains of mine have voice and breath : 

The dull neglect of days to come 
Those hard-won honours shall not blight : 

No, Lollius, no: a soul is yours 
Clear-sighted, keen, alike upright 

When Fortune smiles and when she lowers : 
To greed and rapine still severe. 

Spurning the gain men find so sweet : 
A consul not of one brief year, 

But oft as on the judgement-seat 



471 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

You bend the expedient to the right, 

Turn haughty eyes from bribes array, 
Or bear your banners through the fight, 

Scattering the foeman*s firm array. 
The lord of countless revenues 

Salute not him as happy : no, 
Call him the happy who can use 

The bounty that the gods bestow, 
Can bear the load of poverty, 

And tremble not at death, but sin : 
No recreant he when called to die 

In cause of country or of kin. 

J. CONINGTON. 



LEST you should think that verse shall die, 
Which sounds the silver Thames along. 
Taught on the wings of Truth to fly 
Above the reach of vulgar song ; 

Though daring Milton sits sublime, 

In Spenser native Muses play ; 
Nor 3'et shall Waller yield to time. 

Nor pensive Cowley's moral lay — 

Sages and chiefs long since had birth 
Ere Caesar was, or Newton, named ; 

Those raised new empires o'er the earth, 

And these new heavens and systems framed. 

Vain was the chiePs, the sage's pride ! 

They had no poet, and they died. 
In vain they schemed, in vain they bled ! 
They had no poet, and are dead. 

Pope. 
472 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 



124 

ANGEL of Love, high-throned in Cnidos, 
L Regent of Paphos, no more repine : 
Leave thy loved Cyprus ; too long denied us 
Visit our soberly censed shrine. 

Haste, and thine Imp, the fiery-hearted, 
Follow, and Hermes; and with thee haste 

The Nymphs and Graces with robe disparted, 
And, save thou chasten him, Youth too chaste. 

H. W. G. 



Z2jr 

WHAT slender youth bedewed with liquid odours 
Courts thee on roses in some pleasant cave, 
Pyrrha, for whom bindst thou 
In wreaths thy golden hair. 
Plain in thy neatness ? O how oft shall he 
On faith and changed gods complain : and seas 
Rough with black winds and storms 
Unwonted shall admire : 
Who now enjoys thee credulous, all gold, 
Who always vacant, always amiable 
Hopes thee, of flattering gales 
Unmindful. Hapless they 

To whom thou untried seem'st fair. Me in my vowed 
Picture the sacred wall declares to have hung 
My dank and dripping weeds 
To the stern God of Sea. 

Milton. 
473 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

Milton's version has been a good deal criticized. Yet, 
though it lacks the lightness of its original, it remains a 
nobler version than any other. Of other versions the most 
interesting is, perhaps, that of Chatterton (made from a 
literal English translation), and the most graceful that of 
William Hamilton of Bangour. Of the latter I quote a 
few lines ; 

WITH whom spend'st thou thy evening hours 
Amid the sweets of breathing flowers ? 
For whom retired to secret shade, 
Soft on thy panting bosom laid, 
Set*st thou thy looks with nicest care, 
O neatly plain ? How oft shall he 
Bewail thy false inconstancy ! 
Condemned perpetual frowns to prove, 
How often weep thy altered love, 
Who thee, too credulous, hopes to find, 
As now, still golden and still kind ! 

W. Hamilton. 



126 

Of this often-translated poem I give first the version of 
Herrick and then that of Gladstone. There is an amusing 
adaptation in the Poems of Soame Jenyns, Dialogue between 
the Rt. Hon. Henry Pelham and Modern Popularity. 

Hor. TV/HILE, Lydia, I was lov'd of thee, 
W Nor any was preferr'd 'fore me 
To hug thy whitest neck : than I, 
The Persian King liv'd not more happily. 

474 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

Lyd. While thou no other didst affect, 
Nor Cloe was of more respect ; 
Then Lydia, far-fam'd Lydia, 
1 flourish 't more than Roman Ilia. 

Hor, Now Thracian Cloe governs me, 
Skilfull i' th' Harpe, and Melodic : 
For whose affection, Lydia, I 
(So Fate spares her) am well content to die. 

Lyd. My heart now set on fire is 

By Ornithes sonne, young Calais ; 
For whose commutuall flames here I 
(To save his life) twice am content to die. 

Hor. Say our first loves we sho'd revoke, 
And sever'd, joyne in brazen yoke : 
Admit I Cloe put away, 
And love again love-cast-off Lydia? 

Lyd. Though mine be brighter than the Star ; 
Thou lighter than the Cork by far ; 
Rough as th' Adratick sea, yet I 
Will live with thee, or else for thee will die. 

Herrick. 



Hor. "1 Y 7HILE no more welcome arms could twine 
W Around thy snowy neck than mine, 
Thy smile, thy heart while I possessed, 
Not Persia's monarch lived as blessed. 

Lyd. While thou didst feed no rival flame. 
Nor Lydia after Chloe came, 
Oh then thy Lydia's echoing name 
Excelled ev'n Ilia's Roman fame. 

475 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

Hor. Me now Threician Chloe sways, 
Skilled in soft lyre and softer lays ; 
My forfeit life Til freely give 
So she, my better life, may live. 

Lyd. The son of Ornytus inspires 

My burning breast with mutual fires ; 
I'll face two several deaths with joy 
So Fate but spare my Thracian boy. 

Hor. What if our ancient love awoke. 

And bound us with its golden yoke ? 

If auburn Chloe I resign 

And Lydia once again be mine ? 

Lyd. Though fairer than the stars is he, 
Thou rougher than the Adrian sea 
And fickle as light cork, yet I 
With thee would live, with thee would die. 

Gladstone. 



Prior's ^ echo ' of this poem is well known : 

' O O when I am weary of wandering all day, 
k3 To thee, my delight, in the evening I come ; 
No matter what beauties I saw in my way, 

They were but my visits, but thou art my home. 

Then finish, dear Cloe, this pastoral war. 

And let us, like Horace and Lydia, agree ; 
For thou art a girl as much brighter than her 
As he was a poet sublimer than me.' 

{^Ansnver to Chloe Jealous). 
476 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 



127 

O CRUEL still and vain of beauty's charms, 
When wintry age thy insolence disarms,^ 
When fall those locks that on thy shoulders play, 
And youth's gay roses on thy cheeks decay. 
When that smooth face shall manhood's roughness wear, 
And in your glass another form appear. 
Ah, why, you'll say, do I now vainly burn, 
Or with my wishes not my youth return ? 

Francis. 



lis 

I print Dryden's version in its entirety. ' I have en- 
deavoured to make it my masterpiece in English,' he says. 
It is perhaps the only translation of the Odes which retains 
what Dryden calls their 'noble and bold purity' and at 
the same time keeps the friendly and familiar strokes of 
style which lighten Horace's graver moods. 

DESCENDED of an ancient line, 
That long the Tuscan sceptre swayed, 
Make haste to meet the generous wine 
Whose piercing is for thee delayed. 
The rosie wreath is ready made 

And artful hands prepare 
The fragrant Syrian oil that shall perfume thy hair. 

When the wine sparkles from afar 

And the well-natured friend cries ' Come away ', 
Make haste and leave thy business and thy care. 

No mortal interest can be worth thy stay. 

' The translator read apparently, with Bentley, hruma superbiae. 

477 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

Leave for awhile thy costly country seat, 

And — to be great indeed — forget 
The nauseous pleasures of the great : 

Make haste and come, 
Come, and forsake thy cloying store, 

Thy turret that surveys from high 
The smoke and wealth and noise of Rome, 

And all the busle pageantry 
That wise men scorn and fools adore : 
Come, give thy soul a loose, and taste the pleasures of the 
poor. 

Sometimes *tis grateful to the rich to try 
A short vicissitude and fit of Poverty ; 

A savoury dish, a homely treat. 

Where all is plain, where all is neat. 

Without the stately spacious room, 
The Persian caq^et or the Tyrian loom 
Clear up the cloudy foreheads of the great. 

The Sun is in the Lion mounted high. 
The Syrian star 
Barks from afar, 
And with his sultry breath infects the sky ; 
The ground below is parched, the heavens above us fry ; 
The shepherd drives his fainting flock 
Beneath the covert of a rock 
And seeks refreshing rivulets nigh. 
The Sylvans to their shade retire. 
Those very shades and streams new streams require. 
And want a cooling breeze of wind to fan the raging fire. 

Thou, what befits the new Lord May'r, 
And what the City Faction dare. 
And what the Gallique arms will do, 

478 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

And what the quiverbearing foe, 
Art anxiously inquisitive to know. 
But God has wisely hid from human sight 

The dark decrees of future fate, 
And sown their seeds in depth of night : 
He laughs at all the giddy turns of state 
When mortals search too soon and learn too late. 

Enjoy the present smiling hour, 
And put it out of Fortune's power. 
The tide of business, like the running stream, 
Is sometimes high and sometimes low, 
A quiet ebb or a tempestuous flow. 
And always in extreme. 
Now with a noiseless gentle course 
It keeps within the middle bed, 
Anon it lifts aloft its head 
And bears down all before it with tempestuous force ; 

And trunks of trees come rolling down, 
Sheep and their folds together drown. 
Both house and homestead into seas are borne, 
And rocks are from their old foundations torn, 
And woods, made thin with winds, their scattered honours 
mourn. 

Happy the man — and happy he alone, — 
He who can call to-day his own. 
He who, secure within, can say 
' To-morrow,, do thy worst, for I have lived to-day : 
Be fair or foul or rain or shine. 
The joys I have possessed in spite of Fate are mine. 

Not Heaven itself upon the Past has power. 
But what has been, has been, and I have had my hour.' 

479 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

Fortune, that with malicious joy 

Does Man, her slave, oppress, 
Proud of her office to destroy, 

Is seldom pleased to bless ; 
Still various and unconstant still. 

But with an inclination to be ill, 
Promotes, degrades, delights in strife 

And makes a lottery of life. 

I can enjoy her while she's kind. 
But when she dances in the wind. 

And shakes the wings and will not stay, 
I puff the prostitute away. 
The little or the much she gave is quietly resigned : 
Content with poverty my soul I arm. 
And Vertue, tho' in rags, will keep me warm. 

What is't to me, 
Who never sail in her unfaithful sea, 
Jf storms arise and clouds grow black. 
If the mast split and threaten wrack ? 
Then let the greedy merchant fear 

For his ill-gotten gain. 
And pray to gods that will not hear. 
While the debating winds and billows bear 
His wealth into the main. 
For me, secure from Fortune's blows, 
Secure of what I cannot lose. 
In my small pinnace I can sail. 
Contemning all the blustering roar : 

And running with a merry gale 
With friendly stars my safety seek 
Within some little winding creek. 
And see the storm ashore. 

Dryden. 
480 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 



li6 

O PRECIOUS Crock, whose summers date, 
Like mine, from Manlius' consulate, 
I wot not whether in your breast 
Lie maudlin wit or merry jest, 
Or sudden choler, or the fire 
Of tipsy Love's insane desire, 
Or fumes of soft caressing sleep, 
Or what more potent charms you keep ; 
But this I know, your ripened power 
Befits some choicely festive hour ! 
A cup peculiarly mellow 
Corvinus asks : so come, old fellow, 
From your time-honoured bin descend, 
And let me gratify my friend ! 
No churl is he your charms to slight, 
Though most intensely erudite : 
And ev*n old Cato's worth, we know. 
Took from good wine a nobler glow. 

Your magic power of wit can spread 

The halo round a dullard's head. 

Can make the sage forget his care, 

His bosom's inmost thoughts unbare, 

And drown his solemn-faced pretence 

Beneath your blithesome influence. 

Bright hope you bring and vigour back 

To minds outworn upon the rack, 

And put such courage in the brain 

As makes the poor be men again, 

Whom neither tyrants' wrath affrights 

Nor all their bristling satellites. 

1444 R 4«» 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

Bacchus, and Venus, so that she 
Bring only frank festivity, 
With sister Graces in her train, 
Twining close in lovely chain. 
And gladsome taper's living light, 
Shall spread your treasures o'er the night, 
Till Phoebus the red East unbars. 
And puts to rout the trembling stars. 

Theodore Martin. 



iS9 

I give the first stanza of this poem in the effective para- 
phrase of Herrick, and the first two stanzas in the rather 
diffuse rendering of Byron. Byron's version is one of his 
earliest pieces but not altogether wanting in force. 

NO wrath of Men, or rage of Seas, 
Can shake a just man's purposes : 
No threats of Tyrants, or the Grim 
Visage of them can alter him ; 
But what he doth at first entend 
That he holds firmly to the end. 

Herrick. 



Ti 



'HE man of firm and noble soul 
No factious clamours can control : 
No threatening tyrant's darkling brow 

Can swerve him from his just intent ; 
Gales the warring waves which plough, 

By Auster on the billows spent. 
To curb the Adriatic main 
Would awe his fixed determined mind in vain. 
48. 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

Ay, and the red right arm of Jove, 
Hurtling his lightnings from above. 
With all his terrors there unfurled, 

He would unmoved, unavved behold. 
The flames of an expiring world. 

Again in crushing chaos rolled, 
In vast promiscuous ruin hurled, 

Might light his glorious funeral pile. 
Still dauntless 'mid the wreck of earth -he'd smile. 

Byron. 



BANDUSIA, stainless mirror of the sky! 
Thine is the flower-crowned bowl, for thee shall die. 
When dawns yon sun, the kid 
Whose horns, half-seen, half-hid, 

Challenge to dalliance or to strife — in vain. 
Soon must the firstling of the wild herd be slain, 

And these cold springs of thine 

With blood incarnadine. 

Fierce glows the Dog-star, but his fiery beam 
Toucheth not thee : still grateful thy cool stream 

To labour- wearied ox, 

Or wanderer from the flocks : 

And henceforth thou shalt be a royal fountain : 
My harp shall tell how from thy cavernous mountain, 
Where the brown oak grows tallest. 
All babblingly thou fallest. 

C. S. Calverlev. 
4H3 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 



148 

The rendering that follows is printed in the author's 
loriica not as a translation, but as a poem, under the title 
Hypermnestra. It represents our poem of Horace from the 
25th line onwards. 

LET me tell Lyde of wedding-law slighted, 
J Penance of maidens and bootless task, 
Wasting of writer down leaky cask, 
Crime in the prison-pit slowly requited. 

Miscreant brides ! for their grooms they slew. 
One out of many is not attainted. 
One alone blest and for ever sainted. 
False to her father, to wedlock true. 

Praise her ! she gave her young husband the warning. 
Praise her for ever ! She cried, ' Arise ! 
Flee from the slumber that deadens the eyes ; 
Flee from the night that hath never a morning. 

Baffle your host who contrived our espousing. 
Baffle my sisters, the forty and nine, 
Raging like lions that mangle the kine. 
Each on the blood of a quarry carousing. 

I am more gentle, I strike not thee, 
I will not hold thee in dungeon tower. 
Though the king chain me, I will not cower, 
Though my sire banish me over the sea. 

Freely run, freely sail, good luck attend thee ; 
Go with the favour of Venus and Night. 
On thy tomb somewhere and some day bid write 
Record of her who hath dared to befriend thee.' 
484 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

HP 

UNSHAMED, unchecked, for one so dear 
We sorrow. Lead the mournful choir, 
Melpomene, to whom thy sire 
Gave harp and song-notes liquid-clear ! 

Sleeps he the sleep that knows no morn ? 
O Honour, O twin-born with Right, 
Pure Faith, and Truth that loves the light, 

When shall again his like be born ? 

Many a kind heart for him makes moan ; 
Thine, Vergil, first. But ah ! in vain 
Thy love bids heaven restore again 

That which it took not as a loan. 

Were sweeter lute than Orpheus' given 
To thee, did trees thy voice obey ; 
The blood revisits not the clay 

Which he, with lifted wand, hath driven 

Into his dark assemblage, who 

Unlocks not fate to mortal's prayer. 
Hard lot. Yet light their griefs, who bear 

The ills which they may not undo. 

C. S. Calverley. 

7^2, // 

THE snbw, dissolved, no more is seen, 
The fields and woods, behold, are green ; 
The changing year renews the plain, 
The rivers know their banks again ; 
The sprightly Nymph and naked Grace 
The mazy dance together trace ; 

4«5 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

The changing year's successive plan 

Proclaims mortality to Man. 

Rough winter's blasts to spring give way, 

Spring yields to summer's sovran ray ; 

Then summer sinks in autumn's reign, 

And winter holds the world again. 

Her losses soon the moon supplies, 

But wretched Man, when once he lies 

Where Priam and his sons are laid, 

Is naught but ashes and a shade. 

Who knows if Jove, who counts our score, 

Will toss us in a morning more ? 

What with your friend you nobly share 

At least you rescue from your heir. 

Not you, Torquatus, boast of Rome, 

When Minos once has fixed your doom. 

Or eloquence or splendid birth 

Or virtue shall restore to earth. 

Hippolytus, unjustly slain, 

Diana calls to life in vain, 

Nor can the might of Theseus rend 

The chains of hell that hold his friend. 

Samuel Johnson. 



Now have I made my monument : and now 
Nor brass shall longer live, nor loftier raise 
The royallest pyramid its superb brow. 
Nor ruin of rain or wind shall mar its praise, 
Nor tooth of Time, nor pitiless pageantry 
O' the flying years. In death I shall not die 
Wholly, nor Death's dark Angel all I am 
486 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

Make his ; but ever flowerlike my fame 
Shall flourish in the foldings of the Mount 
Capitoline, where the Priests go up, and mute 
The maiden Priestesses. 

From mean account 
Lifted to mighty, where the resolute 
Waters of Aulidus reverberant ring 
O'er fields where Daunus once held rustic state, 
Of barren acres simple-minded king, — 
There was I born, and first of men did mate 
To lyre of Latium Aeolic lay. 
Clothe thee in glory, Muse, and grandly wear 
Thy hardly-gotten greatness, and my hair 
Circle, Melpomene, with Delphian bay. 

H. W. G. 

I6l 

HE who sublime in epic numbers rolled, 
And he who struck the softer lyre of love, 
By Death's unequal hand alike controlled, 
Fit comrades in Elysian regions move ! 

Byron. 

l66 

HAD he not hands of rare device, whoe'er 
First painted Love in figure of a boy ? 
He saw what thoughtless beings lovers were, 

Who blessings lose, whilst lightest cares employ. 

Nor added he those airy wings in vain. 

And bade through human hearts the godhead fly ; 
For we are tost upon a wavering main ; 

Our gale, inconstant, veers around the sky. 

487 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

Nor, without cause, he grasps those barbed darts, 
The Cretan quiver o*er his shoulder cast ; 

Ere we suspect a foe, he strikes our hearts ; 
And those inflicted wounds for ever last. 

In me are fix'd those arrows, in my breast ; 

But sure his wings are shorn, the boy remains ; 
For never takes he flight, nor knows he rest ; 

Still, still I feel him warring through my veins. 

In these scorch'd vitals dost thou joy to dwell ? 

Oh shame ! to others let thy arrows flee ; 
Let veins untouched with all thy venom swell ; 

Not me thou torturest, but the shade of me. 

Destroy me — who shall then describe the fair ? 

This my light Muse to thee high glory brings : 
When the nymph's tapering fingers, flowing hair, 

And eyes of jet, and gliding feet she sings. 

Elton. 

179 

NO longer, Paullus, vex with tears my tomb : 
There is no prayer can open the black gate. 
When once the dead have passed beneath the doom, 
Barred is the adamant and vows too late. 

E'en though the lord of hell should list thy prayer, 
Thy tears shall idly soak the sullen shores : 

Vows may move heaven ; when Charon holds his fee, 
The grass-grown pile stands closed by lurid doors. 

So the sad trumpets told their funeral tale 

While from the bier the torch dislodged my frame ; 

What did my husband, what my sires avail, 
Or all these numerous pledges of my fame ? 
488 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

Did I, Cornelia, find the fates less harsh ? 

Five fingers now can lift my weight complete. 
Accursed nights, and stagnant Stygian marsh, 

And every sluggish wave that clogs my feet, 

Early yet guiltless came I to this bourne ; 

So let the sire deal gently with my shade. 
If Aeacus sit judge with ordered urn, 

By kin upon my bones be judgement made : 

There let his brothers sit, the Furies fill 

By Minos' seat the Court, an audience grave. 

Let Sisyphus rest, Ixion's wheel be still. 
And Tantalus once grasp the fleeting wave ; 

To-day let surly Cerberus hunt no shade. 

By the mute bar loose let his fetters lie. 
I plead my cause : if guilty, be there laid 

On me that urn, the sisters' penalty. 

If any may boast trophies of old days, 

Still Libya tells my sires the Scipios' name ; 

My mother's line their Libo peers displays, 

And each great house stands propped by scrolls of fame. 

When I doffed maiden garb 'neath torches' glow, 
And with the nuptial band my locks were tied, 

'Twas to thy bed I came, doomed thus to go : 
Let my stone say I was but once a bride. 

Those ashes by Rome reverenced I attest. 

Whose titles tell how Afric's pride was shorn, 

Perseus that feigned his sire Achilles' breast, 

And him that brought Achilles* house to scorn ; 
R 3 489 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

For me the censor's rule ne'er swerved from place, 
Your hearth need never blush for shame of mine : 

Cornelia brought such relics no disgrace, 
Herself a model to her mighty line. 

I never changed, I lived without a stain 
Betwixt the marriage and the funeral fire : 

Nature gave laws drawn from my noble strain, 
Fear of no judge could higher life inspire. 

Let any urn pass sentence stern on me : 

None will be shamed that I should sit beside ; 

Not she, rare maid of tower-crowned Cybele, 
That hauled the lagging goddess up the tide ; 

Not she for whom, when Vesta claimed her fire. 
The linen white revealed the coals aglow. 

What changed in me but fate would' st thou desire, 
Sweet mother mine ? T never wrought thee woe. 

Her tears, the city's grief, applaud my fame : 

And Caesar's sobs plead for these bones of mine 

His daughter's worthy sister's loss they blame, 
And we saw tears upon that face divine. 

And yet 1 won the matron's robe of state, 
'Twas from no barren house that I was torn : 

Paullus and Lepidus, balm of my fate. 

Upon your breast my closing eyes were borne. 

My brother twice I saw in curule place. 
Consul what time his sister ceased to be. 

Child, of thy father's censorship the trace, 
Cleave to one husband only, copy me. 
490 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

Prop the great race in line : my bark of choice 

Sets sail, my loss so many to restore. 
Woman's last triumph is when common voice 

Applauds the pyre of her whose work is o'er. 

These common pledges to thee I commend : 
Still burned into my ashes breathes this care. 

Father, the mother's offices attend : 

This my whole troop thy shoulders now must bear. 

When thou shalt kiss their tears, kiss too for me : 
Henceforth thy load must be the house complete. 

If thou must weep with them not there to see, 
When present, with dry cheeks their kisses cheat. 

Enough those nights thou weariest out for me. 

Those dreams that often shall my semblance feign ; 

And with my shade in secret colloquy, 
Speak as to one to answer back again. 

But should the gate confront another bed. 
And on my couch a jealous step-dame sit. 

Laud, boys, and praise the bride your sire has wed ; 
She will be won charmed with your ready wit. 

Nor praise your mother overmuch ; she may 
Feel contrast and free words to insult turn. 

But if contented with my shade he stay, 
And hold my ashes of such high concern ; 

His coming age learn to anticipate. 

Leave to the widower's cares no path confessed, 
Be added to your years what mine abate. 

And in my children Paullus' age be blessed. 

491 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

'Tis well : for child I ne'er wore mourning weed ; 

But my whole troop came to my obsequies. 
My plea is done. While grateful earth life's meed 

Repays, in tears ye witnesses arise. 
Heaven o])es to such deserts ; may mine me speed 

To join my honoured fathers in the skies. 



217 

I give a part of the version of Stepney, whom Dr. John- 
son describes as ^ a very licentious translator '. 

IF mighty gods can mortal sorrows know, 
And be the humble partners of our woe, 
Now loose your tresses, pensive Elegy, — 
Too well your office and your name agree. 
Tibullus, once the joy and pride of Fame, 
Lies now — rich fuel — on the trembling flame; 
Sad Cupid now despairs of conquering hearts, 
Throws by his empty quiver, breaks his darts, 
Eases his useless bows from idle strings, 
Nor flies, but humbly creeps with flagging wings — 
He wants, of which he robbed fond lovers, rest, — 
And wounds with furious hands his pensive breast. 
Those graceful curls which wantonly did flow, 
The whiter rivals of the falling snow, 
Forget their beauty and in discord lie. 
Drunk with the fountain from his melting eye. 

In vain to gods (if gods there are) we pray. 
And needless victims prodigally pay ; 
Worship their sleeping deities, yet Death 
Scorns votaries and stops the praying breath : 

49-J 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

To hallowed shrines intending Fate will come, 
And drag you from the altar to the tomb. 
Go, frantic poet, with delusions fed, 
Thick laurels guard your consecrated head — 
Now the sweet master of your art is dead. 
What can <we hope, since that a narrow span 
Can measure the remains of thee, Great Man ? 

If any poor remains survive the flames 
Except thin shadows and mere empty names, 
Free in Elysium shall Tibullus rove, 
Nor fear a second death should cross his love. 
There shall Catullus, crowned with bays, impart 
To his far dearer friend his open heart ; 
There Gallus (if Fame's hundred tongues all lie) 
Shall, free from censure, no more rashly die. 
Such shall our poet^s blest companions be, 
And in their deaths, as in their lives, agree. 
But thou, rich Urn, obey my strict commands, 
Guard thy great charge from sacrilegious hands ; 
Thou, Earth, Tibullus' ashes gently use, 
And be as soft and easy as his Muse. 

G. Stepney. 

240 

AFTER death nothing is, and nothing death — 
L The utmost limits of a gasp of breath. 
Let the ambitious zealot lay aside 
His hope of heaven, whose faith is but his pride ; 
Let slavish souls lay by their fear. 
Nor be concerned which way, or where. 
After this life they shall be hurled. 
Dead, we become the lumber of the world, 

493 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

And to that mass of matter shall be swept 

Where things destroyed with things unborn are kept. 

Devouring Time swallows us whole, 

Impartial Death confounds body and soul. 

For Hell and the foul Fiend that rules 

The everlasting fiery goals, 

Devised by rogues, dreaded by fools, 

With his grim grisly dog that keeps the door, 

Are senseless stories, idle tales, 

Dreams, whimsies and no more. 

John Wilmot, Earl of Rochester. 

261 

• A ND so Death took him. Yet be comforted : 
/~\ Above this sea of sorrow lift thy head. 
Death— or his shadow — look, is over all; 
What but an alternating funeral 
The long procession of the nights and days '' 
The starry heavens fail, the solid earth 
Fails and its fashion. Why, beholding this, 
Why with our wail o'er sad mortality 
Mourn we for men, mere men, that fade and fall ? 
Battle or shipwreck, love or lunacy, 

Some warp o' the will, some taint o' the blood, some touch 
Of winter's icy breath, the Dog-star's rage 
Relentless, or the dank and ghostly mists 
Of Autumn — any or all of these suffice 
To die by. In the fee and fear of Fate 
Lives all that is. We one by one depart 
Into the silence — one by one. The Judge 
Shakes the vast urn : the lot leaps forth : we die. 
But he is happy, and you mourn in vain. 

494 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

He has outsoared the envy of gods and men, 
False fortune and the dark and treacherous way, 
— Scatheless : he never lived to pray for death, 
Nor sinned — to fear her, nor deserved to die. 
We that survive him, weak and full of woes, 
Live ever with a fearful eye on Death — 
The how and when of dying : ' Death ' the thunder, 
' Death ' the wild lightning speaks to us. 

In vain, — 
Atedius hearkens not to words of mine. 
Yet shall he hearken to the dead : be done, 
Sweet lad he loved, be done with Death, and come, 
Leaving the dark Tartarean halls, come hither ; 
Come, for thou canst : 'tis not to Charon given. 
Nor yet to Cerberus, to keep in thrall 
The innocent soul : come to thy father, soothe 
His sorrow, dry his eyes, and day and night 
A living voice be with him — look upon him, 
Tell him thou art not dead (thy sister mourns, 
Comfort her, comfort as a brother can) 
And win thy parents back to thee again. 

H. W. G. 



262 

WHAT sin was mine, sweet, silent boy-god. Sleep, 
Or what, poor sufferer, have I left undone. 
That I should lack thy guerdon, I alone ? 
Quiet are the brawling streams : the shuddering deep 
Sinks, and the rounded mountains feign to sleep. 
The high seas slumber pillowed on Earth's breast ; 
All flocks and birds and beasts are stilled in rest, 
But my sad eyes their nightly vigil keep. 

495 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

O ! if beneath the night some happier swain, 
Entwined in loving arms, refuse thy boon 
In wanton hapjDiness, — come hither soon, 
Come hither, Sleep. Let happier mortals gain 
The full embrace of thy soft angel wing : 
But touch me with thy wand, or hovering 
Above mine eyelids sweep me with thy train. 

W. H. Fyfe. 



I append six Sonnets to Sleep by six English poets of very 
different genius, none of whom, save perhaps Drummond, 
seems to have been influenced by Statius. Cowley's poem 
To Sleep in the Mistress may perhaps also be read — the 
last line shows that Cowley recalled Statius. 

COME, Sleep, O Sleep ! the certain knot of peace, 
The baiting-place of wit, the balm of woe. 
The poor man's wealth, the prisoner's release. 

The indifferent judge between the high and low ; 
With shield of proof shield me from out the prease 
Of those fierce darts Despair at me doth throw : 
Oh, make in me those civil wars to cease ! 

I will good tribute pay if thou do so. 
Take thou of me smooth pillows, sweetest bed, 
A chamber deaf to noise and blind of light, 
A rosy garland and a weary head : 

And if these things, as being thine by right. 
Move not thy heavy grace, thou shalt in me 
Livelier than elsewhere Stella's image see. 

Sidney. 
496 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

CARE-CHARMER Sleep, son of the sable Night, 
Brother to Death, in silent darkness born, 
Relieve my languish and restore the light ; 
With dark forgetting of my care, return : 
And let the day be time enough to mourn 

The shipwreck of my ill-adventured youth : 
Let waking eyes suffice to wail their scorn, 

Without the torment of the night's untruth. 
Cease dreams, the images of day's desires, 

To model forth the passions of the morrow ; 
Never let rising Sun approve you liars, 

To add more grief to aggravate my sorrow. 
Still let me sleep, embracing clouds in vain. 
And never wake to feel the day's disdain. 

Daniel. 



SLEEP, Silence* child, sweet father of soft rest. 
Prince whose approach peace to all mortal brings, 

Indifferent host to shepherds and to kings, 
Sole comforter of minds with grief opprest ; 

Lo ! by thy charming-rod all breathing things 
Lie slumbering, with forgetfulness possest, 

And yet o'er me to spread thy drowsy wings 
Thou spares, alas ! who cannot be thy guest. 
Since I am thine, oh come, but with that face 

To inward light which thou art wont to show ; 

With feigned solace ease a true-felt woe ; 
Or if, deaf god, thou do deny that grace, 

Come as thou wilt, and that thou wilt bequeath, — 

I long to kiss the image of my death. 

Drummond. 

497 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

A FLOCK of sheep that leisurely pass by, 
One after one ; the sound of rain, and bees 

Murmuring ; the fall of rivers, winds, and seas. 
Smooth fields, white sheets of water, and pure sky ; — 
I have thought of all by turns, and yet do lie 

Sleepless ; and soon the small birds' melodies 

Must hear, first uttered from my orchard trees ; 
And the first cuckoo's melancholy cry. 
Even thus last night, and two nights more, I lay. 

And could not win thee, Sleep ! by any stealth : 
So do not let me wear to-night away : 

Without Thee what is all the morning's wealth ? 
Come, blessed barrier between day and day, 

Dear mother of fresh thoughts and joyous health ! 

Wordsworth. 



OSOFT embalmer of the still midnight ! 
Shutting with careful fingers and benign. 
Our gloom-pleased eyes, embowered from the light, 

Enshaded in forgetfulness divine ; 
O soothest Sleep ! if so it please thee, close, 

In midst of this thine hymn, my willing eyes, 
Or wait the amen, ere thy poppy throws 
Around my bed its lulling charities ; 
Then save me, or the passed day will shine 
Upon my pillow, breeding many woes ; 

Save me from curious conscience, that still lords 
Its strength for darkness, burrowing like a mole ; 

Turn the key deftly in the oiled wards, 
And seal the hushed casket of my soul. 

Keats. 
498 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

THE crackling embers on the hearth are dead ; 
The indoor note of industry is still ; 

The latch is fast ; upon the window-sill 
The small birds wait not for their daily bread ; 
The voiceless flowers — how quietly they shed 

Their nightly odours ; and the household ill 

Murmurs continuous dulcet sounds that fill 
The vacant expectation, and the dread 
Of listening night. And haply now She sleeps 5 

For all the garrulous noises of the air 
Are hushed in peace ; the soft dew silent weeps, 

Like hopeless lovers for a maid so fair : — 
Oh ! that I were the happy dream that creeps 

To her soft heart, to find my image there. 

Hartley Coleridge. 



Side by side with these sonnets may be placed Thomas 
Warton's Ode — a fine poem, too little known : — • 

ON this my pensive pillow, gentle Sleep, 
Descend in all thy downy plumage drest, 
Wipe with thy wings these eyes that wake to weep, 
And place thy crown of poppies on my breast. 

steep my senses in Oblivion's balm. 

And soothe my throbbing pulse with lenient hand, 
This tempest of my boiling blood becalm — 
Despair grows mild. Sleep, in thy mild command. 

Yet ah ! in vain, familiar with the gloom, 
And sadly toiling through the tedious night, 

1 seek sweet slumber while that virgin bloom 
For ever hovering haunts my unhappy sight. 

499 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

Nor would the dawning day my sorrows charm : 
Black midnight and the blaze of noon alike 
To me appear, while with uplifted arm 
Death stands prepared, but still delays, to strike. 

T. Warton. 

287 

AH ! gentle, fleeting, wav'ring sprite, 
Jr\ Friend and associate of this clay ! 

To what unknown region borne 
Wilt thou now wing thy distant flight ? 
No more with wonted humour gay. 
But pallid, cheerless, and forlorn. 

Byron. 

Byron's version is a weak piece of youthful work. 
I add here Pope's Dying Christian to his Sou/, a noble 
poem suggested by that of Hadrian, and emphasizing 
powerfully the contrast between pagan and Christian 
sentiment : — 

VITAL spark of heavenly flame ! 
Quit, oh quit this mortal frame ! 
Trembling, hoping, lingering, flying, 
Oh the pain, the bliss of dying ! 
Cease, fond nature, cease thy strife, 
And let me languish into life ! 

Hark, they whisper ; angels say, 
' Sister spirit, come away 1 ' 
What is this absorbs me quite? 
Steals my senses, shuts my sight, 

Drowns my spirit, draws my breath ? 

Tell me, my soul, can this be death ? 
500 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

The world recedes ; it disappears ! 

Heaven opens on my eyes ! my ears 

With sounds seraphic ring : 

Lend, lend your wings ! I mount ! I fly ! 
O Grave, where is thy victory ? 
O Death, where is thy sting ? 

Pope. 

68 

HAPPY the man who his whole time doth bound 
Within the enclosure of his little ground. 
Happy the man whom the same humble place. 
The hereditary cottage of his race, 
From his first rising infancy has known, 
And by degrees sees gently bending down 
With natural propension to that earth 
Which both preserved his life and gave him birth. 
Him no false distant lights by Fortune set 
Could ever into foolish wanderings get. 
He never dangers either saw or feared ; 
The dreadful storms at sea he never heard, 
He never heard the shrill allarms of war, 
Or the worse noises of the lawyers' Bar. 
No change of consuls marks to him the year ; 
The change of seasons is his calender. 
The cold and heat Winter and Summer shows, 
Autumn by fruits, and Spring by flowers he knows. 
He measures time by landmarks, and has found 
For the whole day the Dial of his ground. 
A neighbouring wood born with himself he sees, 
And loves his old contemporary trees. 
He 's only heard of near Verona's name, 
And knows it, like the Indies, but by fame : 

501 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

Does with a like concernment notice take 

Of the Red Sea and of Benacus Lake. 

Thus health and strength he to a third age enjoys, 

And sees a long posterity of boys. 

About the spacious world let others roam, 

The Voyage Life is longest made at home. 

Cowley. 



I append the version of a poet who was accounted in 
his time ' the best translator since Pope '. 

BLEST who, content with what the country yields, 
Lives in his own hereditary fields ; 
Who can with pleasure his past life behold, 
Whose roof paternal saw him young and old ; 
And, as he tells his long adventures o*er, 
A stick supports him where he crawled before ; 
Who ne'er was tempted from his farm to fly, 
And drink new streams beneath a foreign sky : 
No merchant, he, solicitous of gain, 
Dreads not the storms that lash the sounding main : 
Nor soldier, fears the summons to the war, 
Nor the hoarse clamours of the noisy bar. 
Unskilled in business, to the world unknown, 
He ne'er beheld the next contiguous town. 
Yet nobler objects to his view are given, 
Fair flowery fields and star-embellished heaven. 
He marks no change of consuls, but computes 
Alternate consuls by alternate fruits ; 
Maturing autumns store of apples bring. 
And flowerets are the luxury of spring. 
His farm that catches first the sun's bright ray 
Sees the last lustre of his beams decay : 
502 



TRANSLATIONS AND IMITATIONS 

The passing hours erected columns show, 
And are his landmarks and his dials too. 
Yon spreading oak a little twig he knew, 
And the whole grove in his remembrance grew. 
Verona's walls remote as India seem, 
Benacus is th' Arabian Gulph to him. 
Yet health three ages lengthens out his span, 
And grandsons hail the vigorous old man. 
Let others vainly sail from shore to shore — 
Their joys are fewer and their labours more. 

F. Fawkes. 



NOTE UPON THE SATURNIAN 
METRE 

This metre is illustrated by Nos. 1-4 (?), 5-6, 8, 10, 
12-13 iri this selection. Three views have been taken of 
its character. 

1. It was at one time supposed to be purely quantitative. 
This view had the support of Bentley, who in the Phalaris 
(226-8) identified the Saturnian with a metre of Archi- 
lochus.^ * There's no difference at all ', he says blithely. 
In more recent times the quantitative theory, in one form 
or another, has numbered among its adherents scholars 
of repute: e.g. Ritschl, Lucian Mueller, Christ, Havet. 
To-day it may be said to be a dead superstition. Its 
place has been taken by what may be called the * semi- 
quantitative ' theory. 

2. The ' semi-quantitative ' theory was popularized in 
this country by H. Nettleship^ and J. Wordsworth ^ ^ It 
enjoyed the vogue which commonly attends a compromise ; 
and it still has its adherents, as, for example, E. V. Arnold* 
(who follows the Plautine scholar F. Leo). But the more 
it is examined the more it tends, I think, to melt into a 
' pure-accentual ' theory. * It allows the shortening of 
a long syllable when unaccented {devictis) ', says Nettle- 
ship °. Surely to say that devictis is * allowed * iox devictis 
is to abandon the cause outright. But it is considerations 
of a more general character which seem likely to render 
untenable both the * quantitative ' and the ' semi-quantita- 

^ A composite metre, an anapaestic paroemiac followed by 
a trochaic ithyphallic. 

'"■ Essays I, pp. 55 sqq. 

' Fragments and Specimens of Early Latin pp. 396-7 and 
passim. Wordsworth's competence to treat questions of quantity 
may be judged from the fact that in a hexameter verse he makes 
the first syllable oi caro {carnis) long : p. 567, 1, 16. 

* Classical Review XXI, pp. 100 sqq. 

^ 1. c, p. 56 note. 

505 



NOTE UPON THE SATURNIAN METRE 

tive ' theories. The recent researches of Sievers ^ and 
others into the earhest metrical forms tend to shew that 
this metre is an ' Indo-European ' heritage, and that it must 
be judged in the light of its Eastern and Germanic 
cognates. 

3. The best opinion, therefore, in recent years has been 
strongly on the side of the view which makes the principle 
of the Saturnian metre purely accentual. At the moment 
this view may, in fact, be said to hold the field. Un- 
happily those who agree in regarding the metre as purely 
accentual agree in little else. We may distinguish two 
schools: 

(a) There is, first, what I may perhaps be allowed to call 
the Oueen-and-Parlour school. ' There cannot be a more 
perfect Saturnian line ', says Macaulay, ' than one which 
is sung in every English nursery — 
The queen was in her parlour eating bread and honey '. 

Place beside this English line the Latin line which has 
come to be regarded as the typical Saturnian — 
dabunt malum Metelli Naeuio poetae. 

If we accent these five words as Naevius and the Metelli 
would in ordinary speech have accented them, we shall 
have to place our accents thus : — 

dabunt malum Metelli Naeuio poetae ; 
since by what is known as the Law of the Penultimate 
the accent in Latin always falls on the penultimate syllable 
save in those words of three (or more) syllables which have 
a short penultimate and take the accent consequently on 
the ante-penultimate syllable. But those who accommodate 
the Latin saturnian to the rhythm of ' The queen was in 
her parlour . . . ' have to postulate an anomalous 
accentuation : — 

dabunt malum Metelli [ Naeui6 poetae. 

The Saturnian line is, they hold, a verse falling into two 
cola, each colon containing three accented (and an unde- 
fined number of unaccented) syllables — word-accent and 
verse-accent (i.e. metrical /r/z^i-) corresponding necessarily 
only at the last accented syllable in each colon (as Met611i 
. . po6tae above). 

* Alt germ. Meirik, 1892. 
506 



NOTE UPON THE SATURNIAN METRE 

Now here there are at least four serious difficulties : 

1. While the principle of the verse is accentual half the 
words in any given line may be accented as they were never 
accented anywhere else. 

2. Sometimes verse-accent and word-accent do not 
correspond even at the last accent in a colon. There 
is, for example, no better authenticated Saturnian than 

Cornelius Lucius Scipio Barbatus : 
and it is incredible that at any period in the history of 
the Latin language the word-accent ever fell on the middle 
syllable oi Lucius^. 

3. The incidence of word-accent is left unfixed save so 
far as the incidence of verse-accent enables us to fix it. 
But the incidence of the verse-accent is itself hopelessly 
uncertain. In a very large percentage of saturnian lines 
we abandon the natural word-accent and have at the same 
time no possible means of determining upon what syllable 
of what word we are to put the verse-accent. 

dabiint malum Metelli Naeuio poetae 
is simple enough : but when we come to 

sin illos deserant fortissimos uiros 
magnum stuprum populo fieri per gentes 
or 

dedet Tempestatibus aide meretod 

we come, to speak frankly, to chaos. 

4. A large number of well-attested saturnians yield only 
two accents in the second colon. 

(b) Beside the * Queen-and-Parlour ' theory there is 
what I may call the Normal Accent Theory. It originated 
with two papers by W. M. Lindsay in the American 
Journal of Philology vol. xiv — papers which furnish a more 
thorough and penetrating treatment of the whole subject 
than is to be found anywhere else. Lindsay's view is in 
substance this : 

1. The saturnian line falls into two cola of which the 
first {a) contains ihreey the second {b) two accented 
syllables. 

2. « contains seven syllables in all, b contains six (occa- 

^ An original Lucms is, as Lindsay points out, impossible: 
and it is disproved by the Oscan Ltcvkis. 

S07 



NOTE UPON THE SATURNIAN METRE 

sionally five), save when ^y^ takes the place of one accented 
syllable. 

3. The accent is always the normal Latin accent, 
according to the Law of the Penultimate. 

(A tetrasyllable word has two accents when it stands 
at the beginning of aline, and a pentasyllable word always.) 

4. Each line begins with an accented syllable. 

These are the essential rules. In addition Lindsay has 
been at pains to determine carefully the accentuation of 
• word-groups '. Each word in a Latin sentence has not 
necessarily an accent of its own. Thus a^iid uos is 
accented apud-tcos ; so 3.gdC\nin-gre?nhe??ij quei-mhnquani^ 
is hic-situs. No part of Lindsay's papers throws so much 
light on the scansion of the saturnian verses as that which 
deals with these word-groups : but it is impossible here to 
deal with the subject in detail, I will give here the first 
two Scipio Epitaphs (5. /, it) as they are scanned and 
accented by Lindsay : — 



Cornelius Lucius | Scipio Barbatus, 

Gndiuod pater prognatus, i fortis-uir sapi^nsque, 

quoius forma uirtiitei | parisuma fuit, 

consol, censor, aidilis | quei-fuit apiid-nos, 

Taurasia, Cis^una, | Samnio cepit, 

Subigit omne Loucanam | opsidesque abdoucit 



Hone oino ploirime | cosentiunt Romai 
duonoro optimo | fuise uiro 
Lucium Scipionem j filios Barbati 
consol censor aidilis | hic-fuet apud-nos: 
hie cepit Corsica | Aleriaque urbe, 
dedet T^mpestatelDus | aide meretod. 

But is it certain, after all, that the accent-law in 
Saturnian verse is the Law of the Penultimate ? There 
was, as is well known, a period in the history of the Latin 
language when this Law did not obtain, but all Latin 
words were alike accented on the first syllable. When 
this period ended we cannot precisely determine. But, as 
Lindsay himself points out, the influence of the old proto- 
508 



NOTE UPON THE SATURNIAN METRE 

syllabic accentuation was not quite dead even in the time 
of Plautus. ^ Now the saturnian verse undoubtedly reaches 
back to a very remote antiquity : even of our extant 
specimens some are very likely as old as the eighth century. 
It is probable enough, therefore, that the accent-law 
known at any rate to the first saturnian poets was the old 
protosyllabic law. And when we remember the hieratic 
character of the earliest poetry, when we take into account 
the conservatism of any priestly ritual or rule, may we not 
suppose it possible that saturnian verse retained the 
ancient law of accentuation long after the Law of the 
Penultimate had asserted itself in ordinary speech and in 
other forms of literature ? Accented, as Lindsay accents it, 
according to the Law of the Penultimate, the saturnian 
loses the lilt and swing which it has under the old ' Queen- 
and-Parlour' system. 

dabunt malum Metelli Naeuio poetae 
is not a music to pray to or dance to or die to. A much 
easier and more lively movement would be 

dabunt malum Metelli Naeuio poetae, 
that is, the movement given by the old protosyllabic 
accentuation. 

The suggestion that the protosyllabic accent survived as 
a conscious archaism in saturnian verse right down to the 
time of the Scipios is, I think, at any rate worth considering. 
It carries us into speculations far wider than the particular 
problem with which it is immediately concerned. For if 
the protosyllabic law did actually survive in this way we 
can the more easily explain the swift and decisive victory 
which the Hellenizing Latin poetry won over the old 
native verse. What was conquered was an archaism, 
something purely artificial. The conquering force was not 
merely Hellenism but Hellenism phis a complete and 
radical change in Latin speech. 

If anyone cares to analyse the extant remains ol 
saturnian verse in the light of this suggestion, I would 
formulate three rules which can, I think, be deduced : 

I. Each line has five feet, and each foot contains one 
accented syllable plus either one or two unaccented 

* See also Sommer, Lateinische Latit- u. Formenlehre chap. ill. 

509 



NOTE UPON THE SATURNIAN METRE 

syllables ^ The first foot, however, may consist of 
a monosyllable. 

2. The third foot must consist of a trisyllabic word or 
' word-group ' ^ : save that occasionally the second and 
third feet together may be formed of a quadrisyllable (or 
pentasyllable) word with secondary accent. 

3. The first and second, and again the fourth and fifth, 
feet may be either disyllabic or trisyllabic : but {a) two 
trisyllables may not follow one another in the first two feet, 
and {p) if the fifth foot (usually trisyllabic) is a disyllable 
the fourth must be trisyllabic. 

The normal type is 

A common variation in the first two feet is either 

— I -^ _, or — — I -i — — . A somewhat rare variation in 

the last two is — I — — . In the first foot — sometimes 

replaces — — (or — ), no doubt owing to the greater 

stress at the opening of the verse. 

Some exceptions (or apparent exceptions) to these rules 
will no doubt be found. But the rules cover most of the 
extant examples of saturnian verse : and it must be remem- 
bered that the text of our fragments is often not at all 
certain. The system outlined has, however, the merit — 
which it shares with Lindsay — that it dispenses with most 
of the alterations of the text in which other systems 
involve us. 



The Hymn of the Arval Brotherhood. 

1 have given the text of this celebrated piece according 
to what may be called the Vulgate ; and in the sub-title, in 
the Glossary and in my Introduction p. i I have followed 
the ordinary interpretation. I may perhaps be allowed 
here to suggest a different view of the poem. 

It begins with an appeal to the Lares. These are 

^ Very occasionally three, in cases where one of the syllables 
can be slurred away in pronunciation. 

2 I use ' Vv'ord-group ' in the same sense as Lindsay. See also 
his Latin Language pp. 165-70. 



NOTE UPON THE SATURNIAN METRE 

apparently the Lares Consitivi, gods of sowing. Then 
comes an appeal to Marmar, then to Mars. Then the 
Semones are invoked, who, like the Lares, are gods of 
sowing. There follows a final appeal to Marmar. 

It is pretty clear that the Mars, Marmar, or Marmor, 
invoked in such iteration is not the war-god, but Mars in 
his more ancient character of a god of agriculture. But 
if this be so, what are we to make of lines 7-9, 

satur fu, fere Mars : limen sali : sta berber, 
' Be thou glutted, fierce Mars, leap the threshold, stay 
thy scourge ', — or, as Buecheler takes it, ' stand, wild god ' ? 
This sort of language is appropriate enough to Mars as 
god of war, but utterly inappropriate to the farmer's god ^ 

Now it so happens that for 

satur fu, fere Mars : limen sali, sta berber 
the monumental stone to which we owe this inscription 
offers at one point 

satur fu, fere Mars limen saii sia berber. 

Now, when we remember the Lares Consitivi and the 
Semones, does it not look very much as though satur 
stood for sator^ as though fere were a blunder for sere^ 
as though saii were the vocative of Saius, ' sower ' (cf. Seia 
a goddess of sowing, and Greek (rata a-rjOa), as though sia 
were the imperative of the verb sio (moisten) ^, and as 
though, finally, berber were to be connected with the Greek 
fiop^opos and meant 'loam'? (I would give much the 
same sense, * fat soil ' to //;;/^;? : (from the root lib — : cf. 

Gk. Xet'/So), \€ip.(i}v).) 

We get, then, 

sator fu : sere Mars limen Saii, sia berber, 
' Be thou the sower : sower Mars, sow the soil, moisten 

^ I say nothing of the difficulty of /zfnen sali. We know the 
Hymn to have been sung ivithin the temple, and with closed doors. 

2 Sio is an old Latin word. See Buecheler's paper Altes Lutein 
in Rhcinisches Mtiscum 43 p. 4S0. Siat is glossed in Philoxenus 
by ovp^i, em fipetpov^. In common speech it survived only in 
the language of the nursery and in this connexion. But it is 
closely related to a number of words, in various Indo-Germanic 
languages, of which the root-meaning is 'moisture'. See Walde, 
Lateitiisclies Etymologisches Wdrtcrb7tch- \>. 708. 

5" 



NOTE UPON THE SATURNIAN METRE 

the loam '. And this suggests what oicght to be the mean- 
ing of enos iuuate. enos ought to mean harvests, or at 
any rate something in that kind. And why should it not ? 
Hesychius knew a word eVoy which he glosses by hiavro^, 
eTrereios Kapnos. See Suidas s. V. and Herwerden Lexicon 
Suppletorhim. 

The Hymn is a hymn for Seedtime. We know, how- 
ever, that the festival at which it was sung fell in the 
month of May. The explanation of this has been hinted 
at by Henzen. ^ Henzen points out that the Arval 
Brothers entered on their duties at the Saturnalia, and 
that their worship is probably connected in its origin with 
Saturn, the god of sowing. (See Varro L. L. 5, 57, and 
apud Aug. C.D. 7. 13 p. 290, 28, Festus s.v. Saturnus.) 
We must suppose, therefore, that at some date when the 
meaning of its words had been already lost this hymn was 
transferred from a seedtime festival to a harvest festival. 

* Ada Fratrum Arvalitivi p. 34. 



5" 



GLOSSARY OF OLD LATIN 

1. i. cante : canite (sometimes said to be an Athematic 
imper. 2 pers. plur,). 

a, quome : cum, 

Leucesie: {Lucertel) a title of Jupiter as god of 
lightning. 

tet : te. 

tremonti : tre7mmt. 

quor : cur. 

Curis; 'god of spear-men' (?) : Etruscan ciiris^ 
a spear : (cf. lunonis Cur it is). 

decstumum : dextitmwt, ' on the right ' (the suffix 
'imus is not strictly a superlative suffix, but denotes 
position : cf. summus {sup-mus),JinitiinuSy citiinus)» 
Hi. ulod : illo (?) {ollod) (cf. Umbrian ulu). 

oriese : oriere : future for imperative as in 2 aduocapit. 

isse : ipse {ipese) : the form isse is merely the vulgar 
spelling of a later period. 

ueuet : uitiit. 

po melios : optimus (?) {^ po pro potissimum positum 
est in Saliari carmine ', Festus). 

eu : heu (admirantis). 

recum : regum (as uirco for uirgo in the Diienos In- 
scription ; and so always in early Latin until 312 B.C.). 

2. enos : nos (?) cf f/x€, t\i.ol. 
Lases : Lares. 

lue rue : luein et ruinam. 

Marmar: Mars. 

sins : sinas (?). 

sers : siueris{}). 

pleoris : plur is (cf. 7r\€(i)a)i'=7r\toi.s=«pleios=pIeor). 

fu : esto {/ufere=esto, others : as though, fufu ere). 

sta berber, 'stay thy scourge* (?) : sta=t(rra ; berber : 
uerbera. Others interpret, ' stand, fierce one * (berber = 
bar bare). 

1444 S S13 



GLOSSARY OF OLD LATIN 

semunis : semones, ' gods of the sown fields '. 
aduocapit : aduocabitls. 

5. i. Gnaiuod : Gnaeo : the old abl. in -d : cf. ineretod 
in ii. 

parisuma : superlative oi^ar. 

Taurasia Cisauna Samnio : Tautasiain Cisaunam {in) 
Samnio (or Samnimn). The dropping of -in (cf. oino^ aede 
in ii) is, however, not in any way a peculiarity of early 
Latin. 

subigit : suhegit. 

abdoucsit: abduxii. 

ii, oino : unum. 
ploirime : plurimi. 
duonoro . . uiro : bononwt . . uirum. 
Scipione : Sci^ionem. 

Corsica Aleriaque urbe : Corsicam Aleriamque tcrbetn, 
aide : aedein. 
meretod : meriio. 

Hi, apice insigne : apicein insignem. 
recipit : recepit (as subigit in /). 

iv, quei minus : cur minus. 

mactus : * blessed ', ' honoured ', ' endowed '. 

6. i. insece : inseque, imperat. from iitquam {in{s)qua?n) : 

iv. dacrimas : lacrirnas. 
noegeo : ' noegeum amiculi genus ', Festtis : cfiapos. 

^. hemoriem : hojninem (cf. ne-kemo=Jiemo) 'son of 
earth* {hu?nus : cf. Oscan humuns^ homines). 

quamde : quain, 

topper : celeriter : {is)tod + per : the old explana- 
tion, toto opere^ is false. 

vi, inserinuntur : inseru?itur. So in the active we find 
the 3 pi. pres. in -mmt: danunt {dant) prodinunt 
{prodeunt) nequinunt {nequeunt). But the forms are unex- 
plained anomalies. 

vii. deuenies : deueniens (?). 

ommentans : ob-manens {manto freq. of maneo). 
514 



GLOSSARY OF OLD LATIN 

7. it. ipsus : ipse : so olltis and olle for ille. 
Hi, procat : poscit. 

V. confluges : * loca in quae diversi rivi confluunt ', 

Nonius. 

vi. anciilabant : hauriebatit (cf. Gk. avrKiiv). 
vii. struices : ' struices antiqui dicebant exslructiones 
omnium rerum ', Festus. 

via, nefrendem: sine dentibus {ne-\-Jrtndo). 

S.ii. Anchisa: Anchises {-as)-, as Aenea in zV, and 
in later Latin Atrida &c. 

Hi. Troiad : Troia (abl.). 

iv. Aenea : Aeneas ; so Anchisa in ii. 

vi, concinnat : ' concinnarc est apte componere ', 
Festus. 

via. mavolunt : malunt {inage-uolunt). 

9. Hi. cedo : die, da (the demonstrative particle -ce + old 
imperative oi dare). 

V. promicando: 'promicare est extendere et longe iacere', 
Nonitis. 

12. nouentium : *nuentium [annuentium) : cf. the 
spelling souo—suo in 44. So regularly in the oldest Latin. 
oil for u. 

duonum : donum (cf. Umbrian dttnu, Oscan dunwn : 
old Latin duo=do). 

negumate : negate {nee auiwnate). 

13. endostaurata facito : fac ut instaurentur, 

15, quam mox: 'quam mox significat quam cito', Festus. 
17. indu : Greek €vbov ; as 21. viii, and 32 {efido) : later 
the word became confused with, and then entirely sup- 
planted by, in, 

uolup, * pleasantly ' : neut. of an extinct volupis, used 
adverbially : d./acul, difficul. 

suaset : (i.e. sttasset), suasisset. 
uerbum paucum : uerborujn paucorum. 
21. viii. imbricitor : qui itnbres ciet. 

23. euitari : uitapriuari. 

24. melior mulierum : like melios recum in i. in, 

515 



GLOSSARY OF OLD LATIN 

25. postilla : postea. 

29. accedisset : accidisset. 

34. faxit : feccrit. 

41. perproquinquam : perpropinquam (cf. Trei-re {nl[mi) = 
quinque, mnos^eqiius, Ponfms=Quintius). 

uerruncent : uertant. 

42. dum . . dum : rore \iiv . . t6t€ Se : cf. the use of dum 
in prhnunidiim^ agedum, adesdum. 

44. souo : suo. 

45. clueor : uocor (cf. /cXvro?). 
51. iti. cresti : [de)creuisti. 
54. fuat : sit. 

fatust : fatus est. 



S16 



INDEX 

OF 

AUTHORS AND PASSAGES 



Abbreviations 

T.R. = Ribbeck, Tragicorum Romanorunt Fragmenta 

C.R. = Ribbeck, Cotnicorum Romanorum Fragmenta 

P.L.M. = Baehrens, Poetae Latini Minores 

7^JP./^'. = Baehrens, Fragmenta Poetarwn Romanorum 

A.L. =« Riese, Anthologia Latina, Ed. it 

C.E. = Buecheler, Carmina Epigraphica 

The numerals in large type indicate the number of \\i.t piece 
(not \\\e.page, save where/, is prefixed). 

(In the early fragments the numerals indicate the number of 
the line as given in the principal editions.) 



Accius, L. 41-43 {T.R. 17, 
391; 156, 234, 314, 621, 
651,-203) 
Albinovanus : see Pedo 
Alcimius 322-324 {A.L. 740, 

713,715,714) 
Anonymous 189 (Tibullus 3, 
20), 191 {C.E. 960), 193 
iCopa), 194 {P.L.M. i, 
p. 119), 222 {A.L. 720), 
228 {Aetna 9-93), 229 {A.L. 
5), 230 {C.E. 960), 231 
{P.L.M. i, p. 78), 246 {A.L. 
726),249(/'.Z.Mi,p. 234), 
286, i {C.E. II 09), 286, ii 
{C.E. II 1 1), 288 (C.i^-. 97), 
289 (C.^". 213), 290 {C.E. 
29), 301 {C.E. 245), 3C5 
(C\^. 106), 306 (./.Z. 718), 
307 {A.L: 388a), ^Q{C.E. 



1175), 315 (^.Z. 487 a), 321 
(C^. i279),353(C.^. Ill), 
359 {A.L. 7i()), 360 {A.L. 
22), 361 {A.L. 722), 362 
{A.L. 866) 
Arval Brotherhood 2 {C.E. i) 
Asclepiadius 355, 358 a {A.L. 

629, 563) 
Asmenius 354 (A.L. 635) 
Avianus 371-372 {Fad. 5, 15) 
Avienus 352 {Araiea 1-76) 
Ausonius, D. Magnus 325-346 
(Schenkl, 6*/. 23; Epist. le^y 
21 ; Epigr. 18, 20, 82, 23, 
2, 35j 56, 10, Si, 99, 53; 
Par. II, 24, 29 ; Epiced. in 
Pair. Prof. 16; Epitaph. 3, 
14, 30; De Herediolo\ Ed. 
Lib. 2 ; Epist. 7) 
i,pseudo-)Ausonius 348-351 
5'7 



INDEX OF AUTHORS AND PASSAGES 



{A.L. 646 ; Schenkl, Atisot. 
p. 252 ; A.L. 263 ; Schenkl, 
Anson, p. 261. 

Caesar, C. lulius 63 {F.F.R. 
p. 326) 

Calpurnius (T. Calpurnius 
Siculus) 247 (Eel. iv) 

Cato 311 {P.L.M. iii, p. 216 
sqq.) 

Calvus (C. Licinius Calvns 
Macer) 64-65 {F.P.R. p. 
320) 

Catullus, C. Valerius 74-104 
(34, 62, 63, 61, I, 9, 35, 46, 
3i,45> 5i> 2 and 3, 5 and 7, 
109 and 87, 70, 73,82, 72 and 
75,8,85,60,11,30,76, 68^, 
loi, 96, 51 h, 38, 14^ 

Catulus, Q. Lutatius 47-48 
{F.P.R. p. 275) 

Cicero, M. TuUius 55-59 
{F.P.R. 3, 19, 29, 33, 41) 

Cicero, Q. Tullius 62 {F.F.R. 

P- 315) 
Cinna, C. Helvius 60 {F.P.R. 

V' 323) 

Claudia, Epitaph of, 44 {C.E. 

52) 
Claudian (Claudius Claudia- 

nus) 365-370 (Koch 6, 20, 

10; Caj-m. Mill. 20, 31, 15) 
Claudius 309 {A.L. 723) 
Columella, L. lunius Modera- 

tus 245 (x. 255-310) 
Cornelius Severus 192 {F.P.R. 

P- 352) 

Domitius Marsus 161 (Tibul- 
lus, Fragm.) 

Ennius,Q. 14-34 (Vahlen , ^«//. 
36, 77> 194? 234, 303, 401, 
266; I, 52, no, 367, 140 
and 187, 287, 370, 443, 457, 
514; Seen. 27, 85, 54, 35, 
518 



316, 312, 234, 246, 215; 
Varia 19, 21 ; Sat. 6; Var. 
15 and 17 
Euphorbius 358 c {A.L. 559) 

Flavius Felix 378 {A.L. 216) 
Florus, Annius 291-298 {A.L. 

245-252) 
Furius (M. Furius Bibaculus) 

52-53 {F.P.R. p. 317) 

Gallienus, P. Licinius, Impera- 

tor 302 {A.L. 711) 
Germanicus, Ti. CI. Caesar 

223-224 {P.L.M. i, p. 153 ; 

A.L. 708) 

Hadrian, P. Aelius Hadrianus, 
Imperator 287 {F.P.R. p. 

373) 
Horace (Q. Horatius Flaccus) 
120-153 {Odes iv. 3, 9, 12 ; 
i-9» .SO, 5; iii.p; iv. 10,13; 
iii. 26; iv. I ; iii. 8 ; ii. 6, 7, 
14; iii. 29, 21, I, 2, 3; ii. 

i; iii- 5; i- 37; iii- M; i'- 
13; iii. 13; ii. 3; iv. 2; iii. 
1 1 ; i. 24 ; ii. 18 ; Epode xiii ; 
Odes i. 4 and iv. 7 ; iii. 30 

Lactantius (L. Caelius Lactan- 
tius Firmianus) 310 {A.L. 
485 a) 

Laevius 51 {F.P.R. p. 287) 

Laurea, M. Tullius 61 {F.P.R. 
P- 316) 

Licinus, Porcius 49-50 {F.P.R. 
p. 277) 

Livius (L. Livius Andronicus) 
6-7 {F.P.R. I, 3, 4, 21, 22, 
28, 9, 26, 36, 38 ; T.R. 5, 
12, 13, 16, 18, 30, 37, 38, 

40,7) 
Lucan (M. Annaeus Lucanus) 

248 {A.L. 668) 
Lucretius (T. Lucretius Carus) 



INDEX OF AUTHORS AND PASSAGES 



66-73 (i. 1-148 ; ii. 1-58, 
600-657; iii. i-93j 931- 
1052; V. 1-54, 925-1010, 
1161-1240) 

Luxorins 379-382 {A.L. 288, 
332, 366, 289) 

Lygdamus 184-185 (Tibullus 
iii. 4, 5) 

Maecenas, C. Cilnius 108 

{RRR. p. 338) 
Manilius, M. 195-204 (i. i- 

105, 703-804, 865-926; ii. 

1-149, 579-607, 755-787; 

iii. 1-39; iv. 1-118, 866- 

932 ; V. 538-631) 
Marcius 12-13 [54] {F.RR. 

p. 36 [p. 35]) 
Martial (M. Valerius Martialis) 
263-285 (i. 61 ; vii. 97 ; iv. 
14 ; X. 4 ; viii. 56 and i. 76 ; 
ii. 90 and xii. 18 and v. 20 
and X. 47 ; ix. 52 ; iv. 13; 
i. 88 and vi. 28 and xi. 13 
and V. 37; i. 36; iv. 64; 
iii. 65 ; ix. 1 1 and 12; x. 62 ; 
vi. 70 ; xii. 34, 47 J xi. 6 ; x. 

1, 35; i- 25; X. 9; IV. 89) 
Maximinus 357 c {A.L. 510) 
Messallae Panegyristae 190 

(Tibullus iii. 7 ; Catalepton 
ix) 
Modestinus 347 {AX. 273) 

Naevius, Cn. 8-10 {F.P.R. i, 
3, 4» 24,32, 37,38, 39, 63; 
T.R. 15, 21, 7; C.R. 10, 

15, 75; ^^'P'R- P-296) 
Nemesianus, M. Aurelius 

Olumpius 304-305 {Cyneg. 

1-102 ; Ed. iii) 
Numa Pompilius 1 {F.P.R. i, 

2, 3) 

Ovid (P. Ovidius Naso) 207- 
222 {Trist. iv. 10; Amores 



i. I ; ii. 18; iii. i ; i- 9 and 
ii. 12; i. 2, 3, 13; iii. 6, 
15; ii. 6 ; Heroides ii ; 
Amores iii. 9 ; Tristia i. 5 ; 
iii. 3 ; Amores i. 15) 

Pacuvius, M. 35-40 {T.R. 409, 
86, 177, 268; Aul. Cell. I, 

24, 4) 
Palladius 356, 357 a {A.L. 

628, 518) 
Pedo,Albinovanas205(/:/'.i?. 

p. 351) 
Pentadius 313-314 {A.L. 266, 

268) 
Petronius Arbiter 250-254 

{A.L.. 464, 702, 697, 477, 

706) 
Phaedrus, C. Julius 225-227 

(iii. 9 ; V. 8 ; iv. Epilogus) 
Phocas 384 {A.L. 671) 
Plautus, T. Maccius 11 {F.P.R. 

p. 296) 
Pompilius 45 {F.P.R. p. 274) 
Propertius, Sextus 162-183 (i. 

22; iii. I, 2; ii. 12; i. i, 9, 

7; iii. 10; ii. 28^; ii. 26 a; 

i. 5 ; ii. 9, 8; iii. 21 ; ii. 11 ; 

iv. 7 ; i. 20; iv, 11 ; ii. 10; 

iii. 18; ii. 27, 13 

Reposianus 312 {A.L. 253) 
Rutilius Claudius Namatianus 
373 {P.L.M. V, p. 6) 

Scipios, Epitaphs of the, 5 
{C.E. 6-9) 

Seneca, L. Annaeus 232-244 
{A.L. 232, 237, 411, 420, 
445, 417 and 418; Here. 
Fur. 838-874 ; Phaedra 
761-784; Tro. 371-408; 
Med. 56-115; Thyest. 339- 
403, 596-603 ; Here. Oet. 
1031-1127 

S>9 



INDEX OF AUTHORS AND PASSAGES 



Sidoniiis ApoUinaris (C. Sol- 
lius Modestus ApoUinaris 
Sidonius) 374 -7 (Luetjohann 
pp. 233, 242, 243, 30) 

Statius, P. Papinius 256-262 
{Silv. ii. 7, 4; i. 2, 3; iii. 

3 ; ii. 1 ; V. 4) 

Sulpicia 186-188 (Tibullus iii. 

II, 10, 17) 
Sulpicius (C. Sulpicius Apol- 

linaris) 299-300 {A.L. 653, 

667) 
Sulpicius Lupercus Servasius 

lunior 363, 364 {A.L. 648- 

649) 



Tiberianus 315-320 {P.L.M. 
iii. pp. 264-268; Pervig. 



Ven. A.L, 200) 



Tibullus, Albius, 154-160 (i. 
I, 3> 5» 10; "• i> 5, 6) 

Valerius Aedituus 46 {F.P.R. 

P- 275) 
Varius, L. 106-107 {^F.P.R. 

p. 337) 
Varro (P. Terentius Varro 

Atacinus) 105 {^A.L. 414) 
Vergil (P. Vergilius Maro) 109- 

119 {Catalepton iii, v ; Eel. 

iv, viii; Georg. i. 1 21-159, 

424-514; ii. 458-540; 'iii. 

1-48 ; iv. 460-527 ; Catalep- 

ton xiv ; Aen. i a-4 a 
Verginius (L. Verginius 

Rufus) 255 {F.P.K. p. 

370 
Vitali3 358^(^.Z. 555) 
Vomanius Zhl b {A,L, 514) 



520 



INDEX OF FIRST LINES 



Ablatus mihi Crispus est amicus 

Acmen Septimios suos amores 

Additur orator Cornelius suauiloquenti 

Adeste Musae, maxim i proles louis 

Adhuc supersunt multa quae possim loqui 

Ad regum thalamos numine prospero 

Adulescens tarn etsi properas, hoc te saxulum 

Aeneadum genetrix, hominum diuumque uolupti 

Aequam memento rebus in arduis 

Aeris in campis, memorat quos musa Maronis 

Alcime, quern raptum domino cresccntibus annis 

Ales, dum madidis grauata pennis 

Alfene immemor atque unanimis false sodalibus 

Amborum uxores 

Amnem, Troiugena, Cannam fuge, defuge Cannam 

Amnis harundinibus limosas obsite ripas . 

Amnis ibat inter arua ualle fusus frigida . 

Anceps forma bonum mortalibus 

Andromedae sequitur sidus, quae piscibus ortis 

Angustam amice pauperiem pati 

Animula uagula blandula 

Aquam Albanam, Romano, caue lacu teneri 

Arma graui numero uiolentaque bella parabam 

A siluis ad agros, ab agris ad proelia uenit 

A sole exoriente supra Maeotis paludes 

Asper eram et bene discidium me ferre loquebar 

Aspice quem ualido subnixum Gloria regno 

Aspicite, o ciues, senis Enni imaginis formam 

At celer hasta uolans perrumpit pectora ferro 

At chorus aequalis Dryadum clamore supremos 

At genus humanum multo fuit illud in aruis 

At tuba terribili sonitu taratantara dixit . 

At uos incertam, moi tales, funeris horam . 

Audiuere, Lyce, di mea uota, di 

Aufugit mi animus; credo, ut solet, ad Theotimum 

Aurea securi quis nescit saecula regis ? 

Aurum, quod nigri manes, quod turbida mersant 

S3 



No. 
236 

83 
18 

354 
227 
241 
40 
66 
146 

345 

271, i 

318 
96 

1, ni 

54 
213 
316 

239 
204 

138 

287 

13 

207, t 

357. 'J 

32 

156 

109 

6,x 
118 

72 

21, V 

182 

128 

47 
228 

317 



521 



INDEX OF FIRST LINES 

Bacche, uitium repertor, plenus adsis uitibus 
Barbara praeruptis inclusa est Corsica saxis 
Blande et docte percontat, Aenea quo pacto 
Bucula sura caelo genitoris facta Myronis 

Caelo tonantem credidimus louem . 

Callimachi Manes et Coi sacra Philetae . 

Carmen ad iratum dum tu perducis Achillen 

Carmine diuinas artis et conscia fati , 

Carminibus pecudes et rus et bella canendo 

Carminis incentor mihi luppiter! auspice terras 

Castra Macer sequitur : tenero quid fiet Amori ? 

Catonis modo, Galle, Tusculanum . 

Cedo, qui rem uestram publicam tantam amisistis tam cito? 

Cernere facundi Tibur glaciale Vopisci 

Ceu canis umbrosam lustrans Gortynia uallem . 

Claudia, Rufe, meo nubit Peregrina Pudenti 

Clausus ab umbroso qua tundit pontus Auerno . 

Collis o Heliconiei 

Concurrunt ueluti uenti cum spiritus Austri 
Conditus hie ego sum, cuius modo rustica Musa 
Confluges ubi conuentu campum totum inumigant 
Conqueri fortunam aduersam, non lamentari decet 

Conse, ulod oriese 

Constiteram exorientem Auroram forte salutans 

Consules fiunt quotannis et noui proconsules 

Conuiuae, tetricas hodie secludite curas 

Copa Syrisca, caput Graeca redimita mitella 

Corduba me genuit, rapuit Nero, praelia dixi 

Cornelius Lucius Scipio Barbatus 

Corpore tenuato pectoreque 

Cras amet qui numquam amauit quique amauit eras amet 

Crede ratem uentis, animum ne crede puellis 

Crimine quo merui, iuuenis, placidissime diuum 

Cui dono lepidum nouum libellum ? , 

Cum seruos fueris proprios mercatus in usus 

Cum socios nostros mandisset impius Cyclops 

Cura, labor, meritum, sumpti pro munere honores 

Curantes magna cum cura turn cupientes . 

Cursu uolucri pendens, cum nouacula 

Custodes ouium tenerae propaginis, agnum 

Cynthia prima suis miserum me cepit ocellis 

Dea sancta Tellus, rerum naturae parens . 
Debilem facito manu, debilem pede, coxa . 
Deficiunt magico torti sub carmine rhombi 

522 



No. 
293 
233 

8, iv 

334 

141 
163 

207, ii 
195 

357.^ 
352 
160 

53 

9, ?z? 

259 
106, ii 
270 
181 

77 

I, viti 

357, « 
7, V 

39 
I, Hi 

48 
298 
359 
193 
248 

51, ii 
320 

314 
262 

325 

II, vi 
6, ix 

300 

15 
226 

165 

229 

08, ii 

170 



INDEX OF FIRST LINES 

Deinde pollens sagittis inclutus Arquitenens 
Denique si uocem rerum natura repente . 
De numero uatum si quis seponat Homernm 
Desine de quoquam quisquam bene itelle mereri 
Desine, Paulle, meum lacrimis urgere sepulcrum 
Desinite, o neteres, Calpurnia nomina, Frngi 

Dianae sumus in fide 

Dicebam tibi uenturos, irrisor, amores 
Dicebas quondam solum te nosse Catullum 
Difficilis facilis, iucundns acerbus es idem . 
Diffugere nines, redeunt iam gramina campis 
Di meliora ferant, nee sint mihi somnia uera 
Diuitias alius fuluo sibi congerat auro 

Diuom templa cante 

Donee gratus eram tibi 

Dum dubitat natura marem faceretne puellam . 
Dum lasciuiam nobilium et laudes fucosas petit 
Dum tibi Cadmeae dicuntur, Pontice, Thebae . 
Dum tu forsitan inquietus erras 

Ede tuos tandem populo, Faustine, libellos 

Ego cum genui turn morituros sciui et ei rei sustuli 

Ego deum genus esse semper dixi et dicam caelitum 

Ego semper pluris feci ..... 

Ego tui memini . . . . 

Eheu fugaces, Postume, Postume 

Enni poeta, salue, qui mortalibus 

Enos, Lases, iuuate 

Eripitur nobis iam pridem cara puella 

Esse quid hoc dicam, quod tam mihi dura uidentur 

Est locus in primo felix oriente remotus . 

Estne tibi, Cerinthe, tuae pia cura puellae 

Est quod mane legas, est et quod uespere. laetis 

Et amita Veneria properiter obiit 

Et cita cum tremulis anus attulit artubus lumen 

E tenebris tantis tam clarum extollere lumen 

Et leges sanctas docuit et cara iugauit 

Et tum sicut equus qui de praesepibus fartus 

Exaudi, regina tui pulcerrima mundi 

Exegi monumentum aere perennius . 

Facete, comis, animo iuuenali senex 
Fato Metelli Romae fiunt consules 
Felix o Menelae, deum cui debita sedes . 
Felix, qui propriis aeuum transegit in aruis 
Florem anculabant Liberi ex carchesiis 



No. 
8, V 

70 
322, i 

89 
179 

;39. » 

74 

167 

91, a 

279 

■52, ti 

' 184 

154 

126 

350 

.SO 

168 

268, n 

. 283 

• 27 
. 26 

• 9» f'^ 
' 3, i 
' 134 
. 33 

a 
. 174 
. 210 
. 310 
. 188 

. 332 
339, «V 
. 14 

• 69 
64, tzi 

21, X 

373 
153 

341 

8, ix 

342, i 

368 

7, vi 



523 



INDEX OF FIRST LINES 

No. 
Flumina uerna cient obscnro lumine Pisces ... 62 
Forsitan hoc etiatn gaudeat ipsa cinis .... 65 
Forte iacebat Amor uictus piier alite somno . . . 347 
Fortunam insanam esse et caecam et brutam perhibent 

philosophi • • • 35 

Furl et Aureli, comites Catulli . . . . '95 
Furitis, procaces Naides 337 

Gallia me genuit, nomen mihi diuitis undae . . . 308 

Hactenus ut caros, ita iusto funere fletos . . . 339, i 

Haecce locutns uocat, quocnm bene saepe libenter . . 17 
Haec mea, si casu miraris, epistula quare . . .220 

Haec tibi Arateis multum nigilata lucernis ... 60 

Haec urbetn circa stulti monumenta laboris . . 237, i 

Hanc puto de proprio tinxit Sol aureus ortu . . .381 
Hauserat insolitos promissae uirginis ignis . . . 367 

Heia, uiri, nostrum reboans echo sonet heia ! . . . 307 

Herculis ritu modo dictus, o plebs 143 

Heu misera in nimios hominum petulantia census ! . . 364 
Hie est ille situs cui nemo ciuis neque hostis ... 31 
Hie est ille, suis nimium qui credidit umbris . . .313 
Hie est quern legis ille, quern requiris . . . 284, i 

Hie finis rapto ! quin tu iam uulnera sedas . . .261 

Hie louis altisoni subito pinnata satelles .... 56 
Hie situs est Rufus, pulso qui Vindice quondam . . 255 

Hoc pro continuo te, Galle, monemus amore . . .178 
Hoc quod amare uocant misce aut dissolue, Cupido . . 330 
Hoc rudis aurigae requiescunt ossa sepulcro . . .321 
Hoc uide circum supraque quod complexu continet terram . 37 
Hone oino ploirime cosentiont Romai . . . . 5, zV 
Horrida tempestas caelum contraxit et imbres . . .151 
Hortus, quo faciles fluunt Napaeae . . . . . 380 
Hospes, quod deico paullum est, asta ac pellage , . 44 
Hospita, Demophoon, tua te Rhodopeia Phyllis . .216 
Hue ades et tenerae morbos expelle puellae . . .187 
Hue est mens deducta tua, mea Lesbia, culpa . . 91, b 



lambe Parthis et Cydonum spiculis . 
lamne oculos specie laetauisti optabili ? 
Iam pridem post terga diem solemque relictum 
lam super oceanum uenit a seniore marito 
Iam uer egelidos refert tepores 
Iam ueris comites, quae mare temperant . 
Ibitis Aegaeas sine me, Messalla, per undas 
Igne salutifero Veneris puer omnia flammans 

524 



327 
7, X 
205 
212 
81 
122 

I. 55 
382 



INDEX OF FIRST LINES 

Ilia ego sum Dido, iiultu quern conspicis, hosi^es 
Ille ego qui fuerim, tenerorum lusor amorum 
Ille ego qui quondam gracili modulatus auena . 
Ille et nefasto te posuit die .... 
Ille mi par esse deo uidetur .... 
Illic alternis depugnat pontus et aer . 
Immorlales mortales si foret fas Here 
In curru biiugos agitare leones .... 
Inferus an superus tibi fert deus funera, Vlixes ? 
In noua surgentem maioraque uiribus ausum 
In Pylum deuenies aut ibi ommentans 
lustrue praeceptis animum, ne discere cessa 

Intermissa, Venus, diu 

luueniat, quod quisque uelit : non omnibus unum est 

Iiiuide, tu tandem uoces compesce molestas 

Ipsus se in terram saucius fligit cadens 

Iste quod est, ego saepe fui : sed fors et in hora 

Ite agite, o iuuenes, et desudate medullis . 

Ite hinc, inanes, ite rhetorum ampullae 

Ite triumphales circum mea tempora laurus ! 

Ite, uerecundo coniungite foedera lecto 

lucundum, mea uita, mihi proponis amorem 

luli iugera pauca Martialis .... 

Inppiter hie risit tempestatesque serenae . 

lusserat haec rapidis aboleri carmina flammis . 

lusta precor : quae me nuper praedata puellast . 

lustum et tenacem propositi uirum . 

luuenis Sereni Iriste cernitis marmor . 

Laetus sum laudari me abs te, pater, a laudato uiro 
Lais anus Veneri speculum dico : dignum habea t se 

Lalla, lalla, lalla 

Libertus Melioris ille notus 

Lilium uaga candido .... 

Lucani proprium diem frequentet 

Lucentes, mea uita, nee smaragdos . 

Ludi magister, parce simplici turbae. 

Lugete, o Veneres Cupidinesque 

Luna decus mundi, magni pars maxima caeli 

Lux mea puuiceum misit mihi Lesbia malum 

Maeonio uati qui par aut proximus esset . 
Magna sapientia mnltasque uirtutes . 
Magnum iter ad doctas proficisci cogor Athenas 
Malest, Cornifici, tuo Catullo . 
Mannoreo Licinus tumulo iacet, at Cato nullo 



No. 

• 349 
. 206 

119, <^ 

• 144 
. 84 

• 253 

10 

. 68 

6, via 

201 

6, vii 

311, i 
130 
250 
172 
7, w 
173 
302 
no 
209, ii 
360 
87, a 

273 
21, ix 
299 
211 

139 
289 

9,? 

338 

4 

271, ii 

64, i 

256 

108, i 

276 

85,-^ 

309 

323 

322,7/ 
. 5, iv 
. 175 
. 103 
. 105 



525 



INDEX OF FIRST LINES 

Martia progenies, Hector, tellure sub ima 

Martiis caelebs quid agam kalendis ... 

Mater Lacaena clipeo obarmans filium 

Mater optuma, tu multo mulier melior mulierum 

Maximus Iliacae gentis certamina nates 

Mea mater grauida parere se ardentem facem 

Mea puer quid uerbi ex tuo ore audio ? 

Mea puera quid uerbi ex tuo ore supera fugit ? . 

Me lapidera quondam Persae aduexere, tropaeum 

Memnona si mater, mater plorauit Achillcm 

Me niue candenti petiit modo lulia. rebar 

Mercuri, nam te docilis magistro 

Metiri se quemque decet propriisque iuuari 

Militat omnis amans, et habet sua castra Cupido 

Mirabar quidnam misissent mane Camenae 

Miser Catulle, desinas ineptire .... 

Mortalis nemo est quem non attingit dolor 

Motum ex Metello consule ciuicum . 

Multa dies in bello conficit imus 

Multas per gentis et multa per aequora uectus . 

Multi iniqui et infideles regno, pauci beniuoli . 

Musae, quae pedibus magnum pulsatis Olympum 



Nam is demum miser est, cuius nobilitas miserias nobilitat 

Nam praestatur uirtuti laus, sed gelu multo ocius 

Namque in caeruleo candens nitet orbita mundo 

Namque nullum peius macerat hemonem . 

Natalis noster Nonas instare Nouembris . 

Nee mi aurum posco nee mi pretium dederilis . 

Ne forte credas interitura quae .... 

Ne more pecoris otio transfungerer . 

Ne timeas illam, quae uitae est ultima finis 

Nomen cum uiolis rosisque natum 

Nomen ego Ausonius, non ultimus arte medendi 

Non ebur neque aureum 

Non possum reticere, deae, qua me AUius in re . 
Nosti si bene Caesium, libelle .... 
Nouem louis Concordes filiae sorores , 

Nouom uetus uinum bibo 

Nulla potest mulier tantum se dicere amatam 
Nulla sors longa est : dolor ac uoluptas . 
Nulli se dicit mulier mea nubere malle 
Nullum opus exsurgit quod non annosa uetustas 
Num te leaena montibus Libystinis . 
Nunc est bibendum, nunc pede Hbero 
Nunc quae causa deum per magnas numina gentis 
526 



No. 
224 
131 
331 
24 
198 

2.') 
6, Hi 
6, ii 

329 
217 

254 
148 

371 

209, i 

169 

92 

59 

140 

21, vi 

100 

43,^ 

21,? 

43, i-o 

'j,iv 

196 

6, V 

376 
16 

121 

288 

^'.ii, iv 

275,2 

340 

150 

99 
264 

8,z 
3, ^i 

243 

88 
237, ii 

94 

142 

73 



INDEX OF FIRST LINES 



Nyctilus atque Micon nee non et pulcer Amyntas 
Nympharum pater amniumque, Rhene 
Nymphius aeterno deuinctus membra sopore 

O blandos oculos et o facetos . 

Occasu celeri feroque raptam 

O crudelis adhuc et Veneris muneribus potens 

O decus Argolicum, quin puppim flectis, Vlixes 

Oderint dum metuant .... 

Odi et amo : quare id faciam, fortasse requiris 

Odi profanum uolgus et arceo . 

O flexanima atque omnium regina rerum Oratio 

O fons Bandusiae splendidior uitro . 

O Fortuna potens, at nimium leuis . 

O fortunatos nimium, sua si bona norint . 

Ohe iam satis est, ohe libelle . 

O mihi curarum pretium non uile mearum 

O mihi post nullos umquam memorande sodalis 

Omne quod Natura parens creauit 

Onines mortales uictores, cordibus uiiiis . 

Omnes Sulpiciam legant puellae 

Omnia tempus edax depascitur, omnia carpit 

Omnipotens, annosa poli quern suspicit aetas 

Omnis mulier intra pectus celat uirus pestilens 

O multa dictu grauia. perpessu aspera 

O nata raecum consule Manlio . 

O qui uenustos ubcri facundia . 

Oraque magnanimum spirantia paene uirorum 

Ornat terra nemus : nunc lotos mitis inumbrat 

Orphea cum primae sociarent omina taedae 

Orphea delenisse feras et concita dicunt 

O saepe mecum tempus in ultimum . 

Otio qui nescit utier .... 

Otium, Catulle, tibi molestum est 

O Venus regina Cnidi Paphique 

O uetustatis ueneranda custos . 

Pacui discipulus dicor, porro is fuit Enni . 
Paene insularum, Sirmio, insularumque 
Paruos non aquilis fas est educere fetus 
Paruus nobilium cum liber ad domos 
Passer, deliciae meae puellae . 
Pastorum Musani Damonis et Alphesiboei 

Pater ipse colendi 

Pauca mihi, niueo sed non incognita Phoebo 
Paupertas me saeua domat dirusque Cupido 



No. 

304 

281 

361 

324 

377 
127 

67 

93 
137 

38 
145 
355 
116 

285 
267, u 
218 

363 
21, tv 

282 
232 

319 
294 

136 
326 

192 

312 
369 

164 

133 

28 

102 

124 

384 

45 
82 

365 

383 

85, a 

112 

113 
190, « 

370 



527 



INDEX OF FIRST LINES 



Pectora fida tenet desiderium, simul inter . 
Per tot signorum species contraria surgunt 
Phoebe, faue: nouus ingreditur tua templa sacerdos 
Pindarum quisquis studet aemulari . 
Poetae tenero, meo sodali .... 

Postquam auera aspexit in templo Anchisa 
Postquam Discordia taetra .... 
Postquam est mortem aptus Plautus, Comoedia luget 
Postremus dicas, primus taceas .... 
Prima mihi Musa est sub fagi Tityrus umbra 
Principio aetherio flammatus luppiter igni 
Priscos cum haberes, quos probares, indices 
Probae etsi in segetem sunt deteriorem datae 
Probis probatus potius quam multis forem 
Proditus ad poenam sceleratae fraude Lacaenae 
Prosper conubio dies corascat .... 
Prospicito tecum tacitus quid quisque loquatur . 
Psittace dux uolucrum, domini facunda uoluptas 
Psittacus, Eois imitatrix ales ab Indis 
Puella senibus dulcior mihi cygnis 
Puerarum manibus confectum pulcerrime . 

Quae mihi de rapto tua uenit epistola Celso 
Quaere nouum uatem, tenerorum mater Amorum 
Quaeris, quot mihi basiationes .... 
Qualis et unde genus, qui sint mihi. Tulle, Penates 
Quamuis nouentium duonum negumate 
Quandocumque igitur nostros mors claudet ocellos 
Quando ponebam nouellas arbores mali et piri . 
Quantus incedit populus per urbis 
Quasi in choro ludens datatim dat se et communem facit 
Quel apice insigne Dialis flaminis gesistei 
Quem ego nefrendem alui lacteam inmulgens opem 
Quern tu, Melpomene, semel .... 
Quicumque ille fuit, puerum qui pinxit Amorem 
Quid faculam praefers, Phileros, quae nil opus nobis 
Quid frustra quereris, colone, mecum 
Quid mihi, Liuor edax, ignauos obicis annos 
Quid noctis uidetur in altisono . 
Quid petam praesidi aut exequar, quoue nunc 
Quid tacitus, Corydon, uultuque subinde minaci 
Quid tacitus, Mystes ? . . . . 
Quid tam soUicitis uitam consumimus annis 
Quid tibi, mors, faciam, quae nulli parcere nosli 
Qui legis Oedipoden caligantemque Thyesten 
Qui mali sunt, non fuere matris ex aluo mali 
5^8 



INDEX OF FIRST LINES 

Qui milii te, Cerinthe, dies dedit, hie mihi sanctns 
Quin et odoratis messis iam floribus instat 
Quin quod parere uos riiaiestas mea procat 
Quinti, si tibi uis oculos debere Catullum 
Quintiliane, uagae moderator summe iuuentae 
Quis desiderio sit pudor aut modus . 
Quis deus hoc medium uallauit uepribus aurum 
Quis fuit horrendos primus qui protulit ensis ? , 
Quis multa gracilis te puer in rosa . 
Quis potis est dignum pollenti pectore carmen 
Quisquis adest, faueat : fruges lustramus et agros 
Quisquis Cecropias hospes cognoscis Athenas 
Quisquis Flaminiam teris, uiator 
Quis uos exagitat furor .... 
Quo Castalia per struices saxeas lapsu accidit 
Quod mihi fortuna casuque oppressus acerbo 
Quod spirat tenera malum mordente puella 
Quoi dono lepidum nouum libellum . 
Quome tonas, Leucesie .... 
Quoniam quieti corpus nocturno impetu . 
Quo tua, Romanae uindex clarissime linguae 
Quum praematura raplum mihi morte Nepotem 



Romuleum Sicula qui fingit carmen auena 
Rumor ait crebro nostram peccare puellam 

Salue, herediolum, maiorum regna meorum 

Scribant de te alii uel sis ignota licebit 

Sed neque Medorum siluae, dilissima terra 

Sed prius emenso Titan uergetur Olympo . 

Sed quid iam tenui prodest ratione nitentem 

Sed tempus lustrare aliis Helicona choreis 

Septimi, Gadis aditure mecum et 

Seseque ei perire mauolunt ibidem . 

Set damnosa nimis panditur area 

Sexagesima, Marciane, messis . 

Sicanius uates siluis, Ascraeus in aruis 

Sic Apollo, deinde Liber sic uidetur ignifer 

Sicelides Musae, paulo maiora canamus ! . 

Sic profectione laeti piscium lasciuiam 

Si credis mihi, Quinte, quod mereris . 

Sic tibi florentes aequaeuo germine nati . 

Si daret auctumnus mihi nomen, Oporinos essem 

Si deus est animus, nobis ut carmina dicunt 

Siii, Castalidum decus sororum 

Si, Lucane, tibi uel si tibi, Tulle, darentur 



No. 
1 86 

245 

7,m 

90 

268, i 

149 

362 

157 

125 

71 

158 

234 

'I, th 

242 

7, vii 

98 

274 

78 

I, n 

41 

61 

286, i 

358,^ 
. 189 

344 
176 

"5 
249 
203 

180 
132 

viii 
346 

277 

358, « 
292 
III 
36 
269 
378 

276, " 

311, a 
. 265 

. 272 



529 



INDEX OF FIRST LINES 

Si mihi susceptum fuerit decurrere munus 

Simul ac dacrimas de ore noegeo detersit . 

Sin illos deserant fortissimos uiros . 

Si potes, ignotis etiam prodesse memento . 

Siqua recordanti benefacta priora uoluptas 

Si quicquam mutis gratum acceptumue sepulcris 

Si quidem loqui uis 

Si qui forte mearum ineptiarum 
Si quis Auitacum dignaris uisere nostrum . 
Si quis forte mei domum Catonis 
Si tecum mihi, care Martialis . 
Si tineas cariemque pati te, charta, necesse est 
Sit mihi talis amica uelim .... 
Siue igitur ratio praebentis semina terrae . 
Si uero solem ad rapidum lunasque sequentis 
Soluitur acris hiems grata nice ueris et Fauoni 
Sparge mero cineres bene olentis et unguine nardi 
Sperne mores transmarinos, mille habent offucia 
Splendor parentum nil mihi maius dedit . 
Stat uetus et multos incaedua silua per annos 
Suave, mari magno turbantibus aequora uentis 
Summa deum, Pietas, cuius gratissima caelo 
Sunt aliquid Manes : letum non omnia finit 
Super alta uectus Attis celeri rate maria . 
Supprime iam lacrimas : non est reuocabilis istis 



Tam malum est habere nummos, non habere quam malum 
Tandem concilium belli confessus agendi . 
Tanta moles labitur ...... 

Te, Messalla, canam, quamquam tua cognita uirtus 
Temporibus nostris aetas cum cedat auorum 
Te quoque, magna Pales, et te memorande canemus 
Te quoque Vergilio comitem non aequa, Tibulle 
Te, sale nata, precor, Venus, et genitrix patris nostri 
Tethya marmoreo fecundam pandere ponto 
Te uigilans oculis, animo te nocte requiro . 
Threiciam uolucrem fertur lunonius ales . 
Threicius quondam uates fide creditur canora 
Topper citi ad aedis uenimus Circai . 
Transit Melitam ..... 

Triginta mihi quattuorque messes 
Tu, Andromacha, per ludum manu . 
Tum autem lasciuum Nerei simum pecus . 
Tu quicumque mei ueheris prope limina busti 
Tu qui secura procedis mente, parumper . 
Tu qui secura spatiaris mente uiator . 
530 



3^ 



No. 

119, a 

. 6, iv 

8, vii 

, Hi 

97 
loi 
9, V 
104 
375 
52 
68, Hi 

333 
336 
197 
114 
153, « 
343 
297 

353 
208 

67 

260 

177 

76 

194 



est 



296 

366 

42 

190, i 

267,? 
117 
161 

21, ii 
222 
251 
372 
356 

6, vi 

8,w 

278 

51, ?■ 

I^i 

286, ii 

230 

191 



INDEX OF FIRST LINES 

Tu quoque tu in summis, 6 dimidiate Menander 
Tyrriiena regum progenies, tibi 

Vado, sed sine me, quia te sine, nee nisi tecum 

Vane, quid affectas faciem mihi ponere, pictor 

Vate Syracosio qui dulcior Hesiodoque 

Venandi cano mille uias hilarisque labores 

Vendidit hie Latium populis agrosque Quiritum 

Venus amoris altiix genetrix cuppiditatis, mihi , 

Verani, omnibus e raeis amicis . 

Ver erat et bland o mordentia frigora sensu 

Verona docti syllabas amat uatis 

Verum est an timidos fabula decipit . 

Verum est quod cecinit sacer . 

Vesper adest, iuuenes, consurgite : Vesper Olympo 

Vesper it ante iubar quatiens 

Victa prius nulli, nullo spectata triumpho . 

Vides ut alta stet niue candidum 

Vidi te in somnis fracta, mea uita, carina . 

Virginis inde subest facies, cui plena sinistra 

Virtuti sis par, dispar fortunis patris. 

Virum mihi, Camena, insece uersutum 

Vitam quae faciant beatiorem . 

Viuamus, mea Lesbia, atque amemus 

Vine laetus quique uiuis, uita paruom munus est 

Vixi beatus dis, amicis, lileris . 

Vixi puellis nuper idoneus 

Vna est nobilitas argumentumque coloris . 

Vnctis falciferi senis diebus 

Vndarum rector, genitor maris, arbiter orbis 

Vnde haec, unde haec flamma exoritur ? . 

Vndenis pedibusque syllabisque 

Vnde sacro Latii sonuerunt carmine mentes ? 

Vndique conueniunt uelut imber tela tribuno 

Vnus homo nobis cunctando restituit rem . 

Vos qui regalis corporis custodias 

Vos tenet, Etruscis manat quae fontibus unda 

Vrsus togatus uitrea qui primus pila . 

Vtinam ne in nemore Pelio securibus 

Vt rudibus pueris monstratur littera primum 

Vulgare amici nomen, sed rara est fides . 

Vxor, uiuamusque ut uiximus et teneamus . 



No. 

63 

135 

351 
335 
107 

303 
106, i 

79 
348 
263 
240 
244 

75 
64, « 

235 
123 
171 
223 

43, « 

6,? 

268, iv 

16, a 

301 

305 
129 
252 
280 
306 
22 
284, it 
258 

^9 
: , VI I 
9, it 

185 

290 

29 

200 

325 
328 



531 



OXFORD : HORACE HART, M.A. 
PRINTER TO THE UNIVERSITY 





' PA 
6121 
A7 
09 


The Oxford book of Latin 
verse 




^ 


. 




PLEASE DO NOT REMOVE 






CARDS OR SLIPS FROM THIS POCKET 


UNIVERSITY OF TORONTO LIBRARY 




'• 




1